پرستاری؛ روایتی از پیوند علم، تعهد و انسانیت در مسیر مراقبت از بیماران
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر ضرورت حمایت همه‌جانبه از جامعه پرستاری، پرستاری را فراتر از یک حرفه و رسالتی انسانی و اخلاقی دانست و گفت: حفظ کرامت بیماران، حمایت از سلامت روان پرستاران و بهبود شرایط کاری آنان، از الزامات ارتقای کیفیت مراقبت در نظام سلامت است.
به گزارش وب دا ، پرستاری حرفه‌ای است که در پیوند میان دانش تخصصی و انسانیت معنا پیدا می‌کند؛ حرفه‌ای که در آن، مراقبت از بیمار تنها به اقدامات درمانی محدود نمی‌شود، بلکه تسکین رنج، حفظ کرامت انسانی، همراهی با خانواده‌ها و زنده نگه‌داشتن امید در دشوارترین لحظات زندگی را نیز در بر می‌گیرد.
دکتر فاطمه حشمتی نبوی، عضو هیئت علمی دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد و استاد رشته مدیریت پرستاری، در گفت‌وگو با وب دا ، از مسیر حرفه‌ای خود، نقش استادان در شکل‌گیری نگرش دانشجویان، تجربه‌های دشوار مراقبت از بیماران، دستاوردهای پژوهشی و چالش‌های امروز جامعه پرستاری سخن گفت؛ مسیری که به باور او، در کنار دانش و مهارت، به تعهد اخلاقی و حمایت مستمر از پرستاران نیاز دارد.
استادی که افق تازه‌ای پیش روی پرستاری گشود
حشمتی نبوی با اشاره به عوامل مؤثر در ماندگاری خود در حرفه پرستاری، از استاد مرتضی حسن‌پور به‌عنوان یکی از مهم‌ترین الگوهای اخلاقی و حرفه‌ای خود یاد کرد؛ استادی که به گفته او، نگاه نسل‌هایی از پرستاران را به ماهیت و جایگاه این حرفه تغییر داد.
وی با اشاره به تأثیر علمی و اخلاقی این استاد فقید اظهار کرد: «استاد حسن‌پور برای ما چشم‌انداز روشنی از پرستاری ترسیم کردند؛ پرستاری به‌عنوان علم مراقبت از انسان، انسانی که در نگاه دینی، خلیفه خداوند بر زمین است و شایسته مراقبتی متناسب با این جایگاه و کرامت انسانی است.»
به گفته این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، تسلط علمی، آشنایی با دانش روز پرستاری، توانمندی در زبان انگلیسی و توجه هم‌زمان به اخلاق و معنویت، از ویژگی‌هایی بود که تصویری روشن‌تر از آینده این حرفه پیش روی دانشجویان قرار می‌داد.
وی تأکید کرد: استادان پرستاری باید با گسترش افق دید دانشجویان، تقویت اعتمادبه‌نفس حرفه‌ای و معرفی ظرفیت‌های علمی و اجتماعی این رشته، آنان را برای ایفای نقشی مؤثر در ارتقای سلامت جامعه آماده کنند.
انتخابی که به علاقه‌ای عمیق تبدیل شد
این استاد دانشگاه با مرور تجربه ورود خود به رشته پرستاری گفت: پرستاری در زمان انتخاب رشته، اولویت نخست او نبود و حتی به زمین‌شناسی و طبیعت علاقه بیشتری داشت؛ اما قبولی در رشته پرستاری دانشگاه علوم پزشکی مشهد، آغاز مسیری شد که بعدها آن را یکی از بهترین انتخاب‌های زندگی خود دانست.
حشمتی نبوی با اشاره به ضرورت آشنایی دانشجویان تازه‌وارد با ماهیت واقعی این حرفه افزود: دانشجوی پرستاری در آغاز تحصیل ممکن است هنوز شناخت روشنی از آینده شغلی خود نداشته باشد و با مقایسه رشته‌ها، درباره جایگاه حرفه‌ای و میزان تأثیرگذاری خود در جامعه پرسش‌هایی را مطرح کند.
وی ادامه داد: تلاش می‌کند از ترم‌های نخست، دانشجویان را با مسئولیت‌ها و واقعیت‌های حرفه پرستاری آشنا کند؛ حرفه‌ای که به آمادگی جسمی و روانی، توانایی کار تیمی، ارتباط مؤثر با بیماران و خانواده‌ها و ظرفیت مواجهه با بیماری، اضطراب، رنج و مرگ نیاز دارد.
به باور وی، پرستاری را نمی‌توان صرفاً مجموعه‌ای از وظایف روزمره دانست؛ زیرا شرایط بیمار، عملکرد اعضای تیم درمان و میزان هماهنگی میان بخش‌های مختلف، همگی بر کیفیت و نتیجه مراقبت اثرگذارند.
مراقبت در روزهای دشوار؛ رسالتی فراتر از درمان
حشمتی نبوی با اشاره به تجربه‌های بالینی و آموزشی خود، همراهی با بیمار در شرایط دشوار و گاه غیرقابل‌تغییر بیماری را از ابعاد مهم پرستاری دانست و اظهار کرد: «گاهی تمام تلاش خود را برای بیمار انجام می‌دهیم، اما شرایط به‌گونه‌ای است که امکان نجات او وجود ندارد. با این حال، می‌توانیم در روزهای پایانی زندگی، با مراقبت درست و ارتباط انسانی، شرایط را برای او قابل‌تحمل‌تر کنیم و اجازه ندهیم رنجش بیش از آنچه هست، افزایش پیدا کند.»
وی با تأکید بر تأثیر عاطفی مواجهه مکرر با بیماری‌های سخت و مرگ بیماران بر پرستاران افزود: پرستاران نیز با وجود برخورداری از تجربه و مهارت حرفه‌ای، از نظر عاطفی تحت تأثیر رنج بیماران قرار می‌گیرند و برای تداوم مراقبت ایمن و باکیفیت، به حمایت‌های روانی و مدیریتی نیاز دارند.
پژوهشی برای افزایش تاب‌آوری و بهبود کیفیت زندگی کاری پرستاران
این دغدغه، زمینه‌ساز بخشی از فعالیت‌های پژوهشی حشمتی نبوی نیز بوده است. وی از اجرای مطالعه‌ای در بیمارستان امید مشهد با هدف کمک به پرستاران برای مواجهه بهتر با فشارهای عاطفی ناشی از فوت بیماران خبر داد.
در این مداخله، جلسات گفت‌وگو و بازنگری تجربه‌های کاری پس از فوت بیمار، در کنار تمرین‌های ذهن‌آگاهی، مورد توجه قرار گرفت. اعضای تیم درمان در فضایی حمایتی درباره تجربه‌های دشوار کاری و احساسات خود گفت‌وگو می‌کردند و سپس تمرین‌هایی را برای توجه آگاهانه به لحظه حال و تقویت نگاه مثبت انجام می‌دادند.
حشمتی نبوی با اشاره به نتایج این پژوهش گفت: «نتایج نشان داد که این مداخله توانست در یک دوره سه‌ماهه، کیفیت زندگی کاری و تاب‌آوری پرستاران را به‌طور معناداری بهبود دهد.»
وی خاطرنشان کرد: حمایت از پرستاران نباید تنها به مسائل مالی محدود شود؛ هرچند بهبود وضعیت معیشتی و شرایط اقتصادی آنان ضرورتی انکارناپذیر است. فراهم‌کردن فرصت برای بیان سالم احساسات، گفت‌وگو درباره تجربه‌های دشوار، دسترسی به حمایت روانی و ایجاد محیط کاری پشتیبان نیز می‌تواند به حفظ سلامت نیروی انسانی و ارتقای کیفیت مراقبت کمک کند.
به گفته وی، تحقق این رویکرد به همراهی مدیران و مسئولان نیاز دارد و سلامت روان پرستاران باید جایگاه مشخصی در برنامه‌های نظام سلامت داشته باشد.
پرستاری؛ از مراقبت بیمارستانی تا پیشگیری و ارتقای سلامت
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه مسئولیت پرستاری با ترخیص بیمار از بیمارستان پایان نمی‌یابد، آموزش به بیمار، پیشگیری از بیماری‌ها، اصلاح سبک زندگی و توانمندسازی افراد برای مراقبت از سلامت خود را از بخش‌های مهم این حرفه برشمرد.
وی با اشاره به تدریس درس آموزش به بیمار برای دانشجویان پرستاری افزود: پرستاران باید بتوانند دانش و نگرش لازم را در افراد ایجاد کنند تا آنان با آگاهی بیشتر، مسئولیت حفظ سلامت خود را بر عهده بگیرند.
به گفته حشمتی نبوی، آموزش عوامل خطر سقوط به سالمندان نمونه‌ای از نقش مؤثر پرستاران در پیشگیری از آسیب‌های جدی و کاهش احتمال بستری‌شدن است. این موضوع نشان می‌دهد که پرستاری در کنار درمان و مراقبت، نقشی مهم در پیشگیری و ارتقای سلامت جامعه دارد.
وی همچنین تأکید کرد که دانش پرستاری در زندگی روزمره و مراقبت از اعضای خانواده نیز کاربرد دارد و شناخت عوامل خطر و اصول صحیح مراقبت می‌تواند به حفظ سلامت افراد در خانه و جامعه کمک کند.
دستاوردهای علمی؛ در خدمت ارتقای مراقبت و آموزش
حشمتی نبوی در تشریح فعالیت‌های علمی و آموزشی خود، از کسب عنوان پژوهشگر برتر گروه در جشنواره پژوهشی، دریافت رتبه‌های دانشگاهی و کشوری در جشنواره شهید مطهری و انتخاب به‌عنوان استاد راهنمای برتر دوره کارشناسی ارشد در این جشنواره در سال گذشته یاد کرد.
وی که در حوزه آموزش پزشکی نیز تحصیلات تکمیلی دارد، آموزش و پژوهش را دو مسیر مکمل برای ارتقای کیفیت مراقبت و تربیت پرستارانی توانمندتر می‌داند.
این استاد دانشگاه در عین حال، موفقیت حرفه‌ای را فراتر از کسب عنوان‌ها و رتبه‌ها دانست و با نگاهی معنوی به مفهوم خدمت اظهار کرد: «بهترین موفقیت این است که کاری را که انجام می‌دهیم، به شکلی انجام دهیم که مورد رضایت خداوند باشد. اراده خداوند برای حل مشکلات بندگانش، از طریق همین انسان‌ها در روی زمین محقق می‌شود. بزرگ‌ترین افتخار این است که بتوانیم در این مسیر نقش مؤثری داشته باشیم.»
کمبود پرستار؛ ضرورت توجه هم‌زمان به جذب و نگهداشت نیرو
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در بخش دیگری از این گفت‌وگو، کمبود نیروی پرستاری و ترک شغل در این حرفه را از چالش‌های مهم نظام سلامت برشمرد و تأکید کرد: مسئله پرستاری تنها به تعداد دانشجویان و ظرفیت پذیرش دانشگاه‌ها محدود نمی‌شود، بلکه حفظ و نگهداشت نیروی انسانی، رضایت شغلی، شرایط کاری و فراهم‌کردن زمینه فعالیت پایدار پرستاران نیز اهمیت اساسی دارد.
وی افزود: تربیت پرستاران جدید ضروری است، اما اگر شرایط کاری اصلاح نشود و عوامل مؤثر بر خروج نیروها از این حرفه مورد توجه قرار نگیرد، بخش مهمی از ظرفیت نظام آموزشی و درمانی کشور از دست خواهد رفت.
حشمتی نبوی با تأکید بر پیامدهای اجتماعی کمبود نیروی پرستاری تصریح کرد: آثار این مشکل تنها متوجه کارکنان بیمارستان‌ها نیست؛ مردم نیز از آن تأثیر می‌پذیرند، زیرا کیفیت مراقبت دریافتی به تأمین نیروی متخصص کافی و امکان ارائه خدمات مستمر و ایمن وابسته است.
پرستارانی که در بحران‌ها کنار مردم ماندند
وی در بخش دیگری از سخنان خود، با قدردانی از تلاش‌های جامعه پرستاری در بحران‌های مختلف، از حضور پرستاران در دوران همه‌گیری کرونا و دیگر شرایط دشوار یاد کرد و به پرستارانی که در جریان جنگ جان خود را از دست داده‌اند، ادای احترام کرد.
به گفته حشمتی نبوی، جامعه پرستاری ایران بارها تعهد خود را به مراقبت از مردم در شرایط بحرانی نشان داده است؛ با این حال، استمرار این خدمت ارزشمند به توجه جدی به مشکلات معیشتی، شرایط کاری، سلامت روان و رضایت شغلی پرستاران نیاز دارد.
وی تأکید کرد: حمایت از پرستاران، تنها حمایت از یک گروه شغلی نیست، بلکه سرمایه‌گذاری برای سلامت مردم و تضمین کیفیت خدمات نظام سلامت به شمار می‌رود.
انتخاب دوباره پرستاری؛ این بار با شناختی عمیق‌تر
حشمتی نبوی در پاسخ به این پرسش که اگر به سال‌های انتخاب رشته بازگردد، آیا بار دیگر پرستاری را انتخاب خواهد کرد، گفت: «اگر به گذشته برگردم، حتماً پرستاری را دوباره انتخاب می‌کنم؛ این بار نه با شناخت محدودی که در زمان انتخاب رشته داشتم، بلکه با آگاهی از جایگاه واقعی این حرفه و تأثیری که می‌تواند بر زندگی انسان‌ها داشته باشد.»
روایت این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، بیانگر پیوند میان علم، اخلاق، تجربه و مسئولیت اجتماعی در حرفه پرستاری است؛ حرفه‌ای که برای ایفای هرچه بهتر نقش خود، به حفظ کرامت بیماران، حمایت مؤثر از پرستاران و فراهم‌کردن فرصت رشد علمی و حرفه‌ای برای نسل‌های آینده نیاز دارد.
پیام این گفت‌وگو را می‌توان در آرزویی ساده اما عمیق خلاصه کرد؛ روزی که مراقبت از هر بیمار، با همان دقت، تعهد و محبتی انجام شود که برای عزیزترین افراد زندگی‌مان به کار می‌گیریم.
درج نظر