پایگاه خبری وبدا

عضو هیأت علمی گروه پزشک خانواده دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه اجرای برنامه پزشک خانواده می‌تواند نقطه عطفی در اصلاح و ساماندهی نظام سلامت باشد، گفت: موفقیت این طرح در گرو فراهم‌سازی زیرساخت‌های اجرایی، تقویت نظام ارجاع الکترونیک، آموزش نیروی انسانی، جلب مشارکت مردم و ایجاد سازوکارهای مناسب برای جذب و ماندگاری پزشکان خانواده است.

دکتر شبنم نیرومند، در گفت‌وگو با وبدا، با تشریح الزامات اجرای موفق برنامه پزشک خانواده اظهار کرد: پزشک خانواده در واقع فرصتی ارزشمند برای تحول در نظام سلامت و بستری مناسب برای ساماندهی بهتر ارائه خدمات بهداشتی و درمانی است. اگر این برنامه به‌درستی طراحی و اجرا شود، می‌تواند دسترسی مردم به خدمات سلامت را هدفمندتر، منسجم‌تر و اثربخش‌تر کند.

وی با اشاره به تجربه اجرای این برنامه در برخی استان‌های کشور افزود: تجربه استان‌هایی مانند مازندران و فارس نشان داده است که اجرای موفق پزشک خانواده، مستلزم فراهم بودن پیش‌نیازها و زیرساخت‌های لازم است. در برخی مناطق، به دلیل مهیا نبودن این الزامات، اهداف برنامه به‌طور کامل محقق نشد. بنابراین، لازم است از تجربه‌های گذشته به‌دقت استفاده شود تا اجرای این طرح در سطح استانی و ملی با چالش‌های کمتری همراه باشد.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد آمادگی زیرساخت‌ها را یکی از مهم‌ترین پیش‌شرط‌های موفقیت برنامه دانست و گفت: زیرساخت‌های فناوری اطلاعات، سامانه‌های نوبت‌دهی آنلاین و نظام ارجاع الکترونیک باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که از لحظه مراجعه بیمار تا ثبت اطلاعات، ارجاع، دریافت خدمات و پیگیری درمان، همه مراحل به‌صورت روان، دقیق و بدون اختلال انجام شود. در غیر این صورت، نارضایتی مردم و ارائه‌دهندگان خدمت اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.

وی ادامه داد: مهم‌ترین ویژگی برنامه پزشک خانواده، یکپارچگی خدمات و تداوم مراقبت است. در این نظام، بیمار تنها یک خدمت مقطعی دریافت نمی‌کند، بلکه در تمام مراحل مراقبت، تحت پیگیری مستمر قرار می‌گیرد. فلسفه اصلی پزشک خانواده نیز بر همین اساس است که هر فرد و خانواده در یک مسیر مشخص، منظم و قابل پیگیری از خدمات سلامت بهره‌مند شوند.

دکتر نیرومند بر ضرورت اجرای دقیق برنامه در مراکز پایلوت تأکید کرد و افزود: لازم است تمامی چک‌لیست‌ها و فرایندهای اجرایی در مراکز پایلوت با دقت اجرا و نقاط ضعف، گلوگاه‌ها و موانع احتمالی شناسایی شود تا نتایج حاصل، مبنای تصمیم‌گیری برای توسعه برنامه در سطح استان و کشور قرار گیرد.

وی با اشاره به نقش کلیدی تیم سلامت در اجرای این برنامه گفت: پزشک، ماما، مراقب سلامت و سایر اعضای تیم باید در قالب یک مجموعه هماهنگ فعالیت کنند و مهارت‌های لازم در زمینه کار تیمی، پیشگیری، مدیریت بیماری‌های مزمن و مراقبت مستمر از جمعیت تحت پوشش را فرا بگیرند.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، آموزش مستمر نیروی انسانی را از دیگر الزامات اساسی اجرای پزشک خانواده برشمرد و اظهار کرد: آموزش نباید به دوره‌های اولیه محدود شود، بلکه تمامی اعضای تیم سلامت باید به‌صورت مستمر و هدفمند آموزش ببینند تا بتوانند متناسب با تغییرات و نیازهای جدید، خدمات باکیفیتی ارائه دهند.

وی جذب و ماندگاری پزشکان خانواده را از چالش‌های مهم این برنامه دانست و افزود: پرداخت منظم و عادلانه کارانه، ایجاد نظام مناسب جبران خدمت و پیش‌بینی مشوق‌های مالی و حرفه‌ای، نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ انگیزه پزشکان و استمرار اجرای موفق برنامه دارد.

دکتر نیرومند همچنین بر ضرورت طراحی دوره‌های آموزشی کوتاه‌مدت و فلوشیپ پزشک خانواده تأکید کرد و گفت: برگزاری این دوره‌ها می‌تواند آمادگی پزشکان و سایر اعضای تیم سلامت را برای ایفای نقش در این برنامه افزایش دهد.

وی هماهنگی بین‌بخشی را از دیگر عوامل موفقیت پزشک خانواده دانست و اظهار کرد: تعامل مستمر میان بیمه سلامت، شبکه‌های بهداشت و سایر بخش‌های اجرایی ضروری است. برگزاری جلسات منظم میان این دستگاه‌ها، زمینه شناسایی و رفع مشکلات اجرایی را فراهم می‌کند و از بروز اختلال در خدمت‌رسانی جلوگیری خواهد کرد.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد فرهنگ‌سازی و جلب مشارکت مردم را از ارکان اصلی موفقیت برنامه عنوان کرد و افزود: هنوز بسیاری از مردم با اهداف، مزایا و شیوه ارائه خدمات پزشک خانواده آشنایی کافی ندارند؛ بنابراین اطلاع‌رسانی هدفمند و تبیین مزایای این برنامه برای جامعه ضروری است.

وی ادامه داد: استفاده از ظرفیت مساجد، خانه‌های بهداشت، رسانه‌ها و سایر نهادهای محلی می‌تواند نقش مؤثری در افزایش آگاهی عمومی و جلب مشارکت مردم داشته باشد. بدون فرهنگ‌سازی مناسب، اجرای این برنامه با استقبال مطلوب مواجه نخواهد شد.

دکتر نیرومند با اشاره به اهمیت تداوم مراقبت در این برنامه گفت: یکی از مهم‌ترین مزیت‌های پزشک خانواده، پیگیری مستمر وضعیت سلامت افراد است. این ویژگی، به‌ویژه در پیشگیری، کنترل بیماری‌های مزمن و ارتقای شاخص‌های سلامت، نقش بسیار مؤثری ایفا می‌کند.

وی نقش اعضای هیأت علمی را در آموزش و پشتیبانی علمی برنامه بسیار مهم دانست و افزود: هیأت علمی دانشگاه‌ها باید در طراحی محتواهای آموزشی، آموزش نیروی انسانی و هدایت علمی اجرای برنامه نقش فعال‌تری ایفا کنند و گروه‌های آموزشی نیز در این زمینه همکاری منسجم‌تری داشته باشند.

این عضو هیأت علمی با تأکید بر ضرورت توجه بیشتر به پزشک خانواده در آموزش پزشکی عمومی اظهار کرد: لازم است مباحث مرتبط با پزشک خانواده، نظام ارجاع، مهارت‌های ارتباطی، مدیریت بیماری‌های مزمن و اصول پیشگیری، به‌صورت جدی‌تر در برنامه آموزشی دانشجویان پزشکی گنجانده شود تا پزشکان عمومی از همان دوران تحصیل برای ایفای این نقش آماده شوند.

وی افزود: آشنایی دانشجویان پزشکی در دوره‌های استاژری و انترنی با نظام ارجاع و الزامات پزشک خانواده، آمادگی آنان را برای ورود به عرصه خدمت افزایش خواهد داد.

دکتر نیرومند همچنین بر برگزاری دوره‌های آموزشی کوتاه‌مدت و کاربردی برای پزشکان، ماماها و مراقبان سلامت تأکید کرد و گفت: این آموزش‌ها باید به‌گونه‌ای طراحی شود که اعضای تیم سلامت بتوانند به‌صورت هماهنگ فعالیت کرده، فرایندهای مراقبتی را به‌درستی اجرا و پرونده الکترونیک سلامت را به‌صورت مطلوب مدیریت کنند.

وی خاطرنشان کرد: توسعه دوره‌های رزیدنتی پزشکی خانواده نیز می‌تواند به تربیت متخصصانی منجر شود که در آینده، نیروی انسانی پایدار و پشتوانه علمی این برنامه خواهند بود.

دکتر نیرومند در پایان تصریح کرد: اگر زیرساخت‌های لازم به‌موقع فراهم شود، هماهنگی‌های بین‌بخشی شکل بگیرد، آموزش نیروی انسانی به‌صورت مستمر دنبال شود و مردم نیز نسبت به مزایا و سازوکار برنامه آگاهی کافی پیدا کنند، پزشک خانواده می‌تواند به یکی از مؤثرترین و تحول‌آفرین‌ترین برنامه‌های نظام سلامت کشور در ارتقای کیفیت خدمات و افزایش رضایتمندی مردم تبدیل شود.