پایگاه خبری وبدا

عضو هیأت علمی گروه پرستاری دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح نتایج یک پژوهش کیفی درباره تجربه مادران ایرانی در مراقبت از کودکان طی پیاده‌روی اربعین، گفت: مدیریت زمان حرکت، انتخاب پوشش مناسب، بهره‌گیری از روش‌های بومی و استفاده خلاقانه از امکانات ساده و در دسترس، مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری از گرمازدگی کودکان در مسیر نجف تا کربلا است؛ یافته‌هایی که می‌تواند مبنای تدوین بسته‌های آموزشی ویژه خانواده‌های زائر قرار گیرد.

دکتر نغمه رزاقی، عضو هیأت علمی گروه پرستاری دانشگاه علوم پزشکی مشهد در گفتگو با وب دا با اشاره به افزایش حضور خانواده‌ها در پیاده‌روی اربعین اظهار کرد: با آغاز این راهپیمایی عظیم و حضور میلیونی زائران در مسیر نجف تا کربلا، حفظ سلامت کودکان در شرایط گرمای شدید هوا که گاه به بیش از ۴۵ درجه سانتی‌گراد می‌رسد، یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های خانواده‌ها محسوب می‌شود.

وی افزود: کودکان به دلیل کامل نبودن سیستم تنظیم حرارت بدن، در مقایسه با بزرگسالان آسیب‌پذیری بیشتری در برابر گرمازدگی دارند و به همین دلیل، شناسایی راهکارهای مؤثر برای پیشگیری از این عارضه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

عضو هیأت علمی گروه پرستاری دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به انجام یک پژوهش میدانی و کیفی در این زمینه گفت: این مطالعه با هدف بررسی تجربه زیسته مادران ایرانی و شناسایی راهکارهای عملی آنان برای محافظت از کودکان در مسیر پیاده‌روی اربعین انجام شد تا از ظرفیت تجربیات موفق خانواده‌ها در ارتقای سلامت زائران بهره گرفته شود.

بررسی تجربه ۱۰ مادر در پیاده‌روی اربعین

دکتر رزاقی درباره جزئیات این پژوهش اظهار کرد: این مطالعه با مشارکت ۱۰ مادر دارای کودک در بازه سنی هفت ماه تا ۱۲ سال که سابقه حضور در پیاده‌روی اربعین سال ۱۴۰۱ را داشتند، انجام شد. داده‌های پژوهش از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با روش تحلیل محتوای «گرانهایم و لاندمن» مورد بررسی قرار گرفت.

وی ادامه داد: یافته‌های پژوهش نشان داد که راهکارهای مادران را می‌توان در دو محور اصلی شامل «اقدامات پیشگیرانه» و «استفاده از خنک‌کننده‌های در دسترس» طبقه‌بندی کرد.

مدیریت زمان، پوشش مناسب و بهره‌گیری از تجربیات بومی

این پژوهشگر دانشگاه علوم پزشکی مشهد، اقدامات پیشگیرانه را نخستین محور یافته‌های تحقیق عنوان کرد و گفت: مادران شرکت‌کننده سه راهبرد مهم را برای کاهش خطر گرمازدگی کودکان به کار می‌گرفتند که شامل مدیریت زمان پیاده‌روی، انتخاب پوشش مناسب و بهره‌گیری از برخی تدابیر سنتی بود.

وی افزود: بر اساس تجربه این مادران، حرکت در ساعات خنک‌تر شبانه‌روز مانند ابتدای صبح یا پس از غروب آفتاب و استراحت کودکان در ساعات اوج گرما، نقش مؤثری در پیشگیری از گرمازدگی داشت.

دکتر رزاقی ادامه داد: استفاده از لباس‌های نخی، گشاد و روشن، کلاه‌های لبه‌دار یا سایبان برای محافظت از کودکان در برابر تابش مستقیم آفتاب نیز از دیگر اقدامات مشترک میان مادران بود.

وی همچنین با اشاره به برخی تجربیات بومی مادران گفت: بسیاری از آنان برای خنک نگه داشتن صورت و گردن کودکان از گلاب و برخی عرقیات گیاهی استفاده می‌کردند که بخشی از تجربه‌های میدانی آنان در طول مسیر بوده است.

خلاقیت مادران در استفاده از امکانات ساده

عضو هیأت علمی گروه پرستاری دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به بخش دوم یافته‌های پژوهش اظهار کرد: مادران با استفاده از امکانات ساده و در دسترس، راهکارهای خلاقانه‌ای برای کاهش دمای بدن کودکان به کار می‌بردند.

وی افزود: اسپری کردن مداوم مخلوط آب و گلاب، قرار دادن پارچه مرطوب روی سر و صورت کودک، استفاده از کالسکه یا صندلی چرخ‌دار مجهز به سایبان و حتی ساخت خنک‌کننده‌های کوچک با استفاده از یخ و ظروف در دسترس، از جمله این اقدامات بود.

دکتر رزاقی خاطرنشان کرد: برخی مادران نیز با قرار دادن پارچه خیس و خنک روی پاهای کودک، به کنترل دمای بدن و جلوگیری از افزایش حرارت کمک می‌کردند.

موفقیت راهکارهای بومی در پیشگیری از گرمازدگی

وی با اشاره به نتایج این پژوهش تصریح کرد: بررسی‌ها نشان داد از میان ۱۰ کودک حاضر در این مطالعه، تنها یک مورد گرمازدگی گزارش شد که آن نیز با اقدام سریع مادر و استفاده از پارچه آغشته به آب سرد بر روی پاهای کودک، بدون بروز عارضه جدّی برطرف شد.

عضو هیأت علمی گروه پرستاری دانشگاه علوم پزشکی مشهد تأکید کرد: این یافته‌ها نشان می‌دهد آموزش، آگاهی و به‌کارگیری راهکارهای ساده، کم‌هزینه و قابل اجرا می‌تواند نقش مهمی در حفظ سلامت کودکان در شرایط سخت آب‌وهوایی ایفا کند.

لزوم تدوین بسته‌های آموزشی ویژه خانواده‌های زائر

دکتر رزاقی در پایان با تأکید بر کاربردی بودن نتایج این تحقیق گفت: با توجه به حضور سالانه هزاران خانواده ایرانی به همراه کودکان خردسال در پیاده‌روی اربعین، تدوین بسته‌های آموزشی مبتنی بر شواهد علمی و بهره‌گیری از تجربه‌های موفق و بومی مادران، می‌تواند گامی مؤثر در ارتقای سلامت زائران، پیشگیری از گرمازدگی کودکان و کاهش مخاطرات این سفر معنوی باشد. وی ابراز امیدواری کرد این یافته‌ها زمینه‌ساز برنامه‌ریزی‌های آموزشی مؤثرتر برای حفظ سلامت کودکان در بزرگ‌ترین اجتماع مذهبی جهان شود.