پایگاه خبری وبدا

رئیس مرکز تحقیقات سم‌شناسی بالینی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه برخی مسمومیت‌ها حتی پس از بهبود علائم اولیه می‌توانند آسیب‌های جبران‌ناپذیری بر سلامت فرد بر جای بگذارند، گفت: عوارض عصبی ناشی از مسمومیت با مونوکسید کربن و خطر نابینایی و مرگ در مسمومیت با متانول، ضرورت تغییر رویکرد نظام سلامت از تمرکز صرف بر درمان به سرمایه‌گذاری جدّی‌تر در پیشگیری را نشان می‌دهد.

دکتر سیدرضا موسوی در گفت‌وگو با وب‌دا، با اشاره به اهمیت پیشگیری در حوزه سلامت اظهار کرد: پیشگیری از بیماری‌ها و مسمومیت‌ها در بسیاری از موارد کم‌هزینه‌تر از درمان عوارض ناشی از آن‌هاست؛ بااین‌حال، همچنان بخش قابل‌توجهی از توجه و منابع نظام سلامت به درمان و توسعه ظرفیت‌های بیمارستانی اختصاص دارد، درحالی‌که سرمایه‌گذاری در حوزه پیشگیری می‌تواند از بروز بسیاری از بیماری‌ها و آسیب‌ها جلوگیری کند.

وی افزود: هدف اصلی نظام سلامت باید فراهم کردن شرایطی باشد که مردم سالم‌تر زندگی کنند و کمتر در معرض بیماری‌ها و عوامل آسیب‌رسان قرار بگیرند. پیشگیری در حوزه سم‌شناسی بالینی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا برخی مسمومیت‌ها علاوه بر تحمیل هزینه‌های سنگین درمان، ممکن است آسیب‌های پایدار و گاه جبران‌ناپذیری برای فرد ایجاد کنند.

عوارض عصبی مسمومیت؛ حتی پس از بهبود علائم اولیه

رئیس مرکز تحقیقات سم‌شناسی بالینی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به پیامدهای مسمومیت با مونوکسید کربن گفت: در برخی موارد، افراد پس از دریافت خدمات درمانی و بهبود وضعیت عمومی از بیمارستان ترخیص می‌شوند، اما ممکن است در ادامه با اختلالات شناختی و عصبی مواجه شوند؛ عوارضی که در زمان ترخیص هنوز به‌طور کامل آشکار نشده‌اند.

موسوی با اشاره به یک مطالعه پژوهشی در این زمینه توضیح داد: در یکی از مطالعات، وضعیت بیماران با استفاده از تصویربرداری ام‌آر‌آی مغز و پرسش‌نامه‌های ارزیابی بررسی شد. نتایج پیگیری‌ها نشان داد در بخشی از بیماران، با وجود بهبود اولیه، مشکلاتی مانند اختلال حافظه و دیگر عوارض عصبی در ادامه بروز می‌کند.

وی افزود: این عوارض می‌توانند عملکرد روزمره و زندگی اجتماعی و شغلی فرد را مختل کنند. برای مثال، فردی که پیش از مسمومیت از زندگی و فعالیت شغلی مستقلی برخوردار بوده است، ممکن است پس از آن با مشکلات حافظه و دشواری در انجام امور روزمره روبه‌رو شود. چنین پیامدهایی تنها یک مشکل پزشکی نیست، بلکه خانواده و جامعه را نیز با مسئولیت‌ها و هزینه‌های طولانی‌مدت مواجه می‌کند.

وی با تأکید بر اینکه بهبود علائم اولیه لزوماً به معنای برطرف شدن کامل آسیب نیست، خاطرنشان کرد: در ارزیابی بیماران مسموم‌شده، توجه به پیامدهای بلندمدت و پیگیری وضعیت آنان پس از ترخیص نیز اهمیت دارد.

متانول؛ مسمومیتی با خطر نابینایی دائمی و مرگ

رئیس مرکز تحقیقات سم‌شناسی بالینی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مسمومیت با الکل‌های سمی، به‌ویژه متانول، را از دیگر نمونه‌های مهم آسیب‌های قابل پیشگیری دانست و گفت: مسمومیت با متانول می‌تواند به آسیب شدید بینایی، نابینایی و حتی مرگ منجر شود. از آنجا که بسیاری از افراد درگیر این نوع مسمومیت جوان هستند، پیامدهای آن ممکن است سال‌ها یا حتی تا پایان عمر باقی بماند.

موسوی افزود: در چنین شرایطی، علاوه بر هزینه‌های درمان، خانواده و جامعه نیز ممکن است ناچار شوند برای حمایت از فردی که بخشی از توانایی‌های پیشین خود را از دست داده است، هزینه‌ها و مسئولیت‌های طولانی‌مدتی را بر عهده بگیرند.

وی با اشاره به خطر تولید و عرضه غیرقانونی الکل‌های دست‌ساز اظهار کرد: در فرآیند تولید غیراستاندارد و زیرزمینی، کنترل کیفی قابل اتکایی وجود ندارد و مصرف‌کننده نمی‌تواند با بررسی ظاهر، بو یا مزه، وجود متانول را تشخیص دهد. حتی اگر فرد در دفعات قبلی از یک منبع مشخص الکل تهیه کرده و دچار مشکل نشده باشد، این موضوع ایمنی محصول بعدی را تضمین نمی‌کند.

وی ادامه داد: اتانول و متانول در صنایع و کاربردهای مختلف استفاده می‌شوند، اما عرضه غیرقانونی فرآورده‌های حاوی الکل برای مصرف خوراکی می‌تواند خطرات جدّی به همراه داشته باشد. ازاین‌رو، جلوگیری از عرضه محصولات غیرمجاز و آگاه‌سازی جامعه درباره خطرات آن‌ها اهمیت فراوانی دارد.

پیشگیری؛ سرمایه‌گذاری برای سلامت خانواده و جامعه

موسوی با تأکید بر ضرورت تبدیل پیشگیری به یکی از اولویت‌های اصلی برنامه‌ریزی سلامت گفت: در محاسبه هزینه‌های ناشی از مسمومیت‌ها نباید تنها هزینه بستری و درمان اولیه را در نظر گرفت؛ زیرا آسیب‌های پایدار، ناتوانی‌های احتمالی، از دست رفتن توانایی اشتغال و فشار اقتصادی بر خانواده‌ها نیز بخشی از بار واقعی این حوادث است.

وی افزود: پیشگیری از مسمومیت‌ها به همکاری مجموعه‌ای از نهادها نیاز دارد؛ از دستگاه‌های مسئول در حوزه سلامت گرفته تا بخش‌های مرتبط با ایمنی ساختمان، نظارت بر محصولات و آموزش عمومی.

رئیس مرکز تحقیقات سم‌شناسی بالینی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان خاطرنشان کرد: آگاهی‌رسانی، رعایت استانداردهای ایمنی، شناسایی عوامل خطر و توجه جدّی به پیشگیری، علاوه بر کاهش هزینه‌های نظام سلامت، می‌تواند از بروز آسیب‌های جبران‌ناپذیر جلوگیری کند و زمینه ارتقای کیفیت زندگی افراد و خانواده‌ها را فراهم آورد.