یک جایزه، چند آیه و آغاز یک مسیر؛ از حفظ سوره‌های کوتاه در کودکی تا رتبه نخست مسابقات قرآن
حجت‌الاسلام‌والمسلمین عنایت سیاح، استاد مدعو دانشگاه علوم پزشکی مشهد و حافظ کل قرآن کریم، ۳۲ سال دارد و به‌تازگی در مسابقات کشوری قرآن در بخش اساتید و رشته حفظ ۱۰ جزء، رتبه نخست را به دست آورده است؛ موفقیتی که برای او پایان یک مسیر نیست، بلکه فرصتی برای ادامه راهی است که سال‌ها پیش، با حفظ چند سوره کوتاه در خانه آغاز شد.
برای سیاح، قرآن تنها یک موضوع مسابقه یا فعالیتی مناسبتی نیست؛ بلکه مسیری است که از کودکی آغاز شده و در طول سال‌های تحصیل، حضور در حوزه علمیه و فعالیت دانشگاهی ادامه یافته است. او می‌گوید آرزویش فراتر از کسب رتبه و حضور در مسابقات است و دوست دارد در مسیر قرآن، چه در مسابقات و چه در جشن‌ها و برنامه‌های قرآنی، خادم این کتاب آسمانی باشد و سهمی در گسترش فرهنگ قرآنی در جامعه داشته باشد.
وی با اشاره به تأکید رهبر انقلاب بر تربیت ۱۰ میلیون حافظ قرآن، استمرار فعالیت‌های قرآنی را ضروری می‌داند و ابراز امیدواری می‌کند هم‌زمان با حرکت جامعه به سمت تمدن اسلامی، جامعه قرآنی کشور نیز گسترده‌تر شود.
قصه‌ای که از خانه شروع شد
حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیاح، روایت مسیر قرآنی خود را از خانه آغاز می‌کند؛ از پدر و مادر، خواهر، همسر و استادانی که هرکدام در مقطعی از این راه همراه او بوده‌اند.
نخستین خاطرات قرآنی او به دوران کودکی بازمی‌گردد؛ زمانی که مادرش سوره‌های کوتاهی مانند «کوثر»، «عصر» و «توحید» را با او تمرین می‌کرد. تجربه‌ای ساده که شاید در آن سال‌ها چندان بزرگ به نظر نمی‌رسید، اما بعدها به یکی از پایه‌های انس او با قرآن تبدیل شد.
این استاد دانشگاه، نقش خانواده را در شکل‌گیری شخصیت قرآنی کودک اساسی می‌داند و معتقد است کودکان بیش از آنکه از توصیه‌های مستقیم والدین تأثیر بگیرند، رفتار آنان را می‌بینند و از آن الگوبرداری می‌کنند.
به گفته وی، اگر پدر و مادر اهل قرآن و نماز باشند، این سبک زندگی می‌تواند در فرزند نیز اثرگذار باشد و نمی‌توان صرفاً با توصیه و دستور، کودک را به قرآن و نماز علاقه‌مند کرد؛ بلکه رفتار والدین و رابطه صمیمانه آنان با فرزند، بخش مهمی از این تربیت است.
در ادامه، خواهرش نیز در حفظ آیات ابتدایی قرآن به او کمک کرد، اما نخستین تجربه جدی‌تر آموزشی سیاح به دوران مدرسه بازمی‌گردد؛ زمانی که معلم قرآن کلاس سوم دبستان، آقای کریمی، با روشی ساده و تشویق‌کننده، دانش‌آموزان را به حفظ قرآن ترغیب می‌کرد.
در سال‌های نوجوانی، معلم قرآن اعلام کرد هر دانش‌آموزی که ۱۴ آیه از سوره فجر را حفظ کند و برای او بخواند، جایزه دریافت خواهد کرد. همین تشویق ساده، انگیزه‌ای شد تا سیاح بخشی از قرآن را حفظ کند؛ هرچند این مسیر پس از مدتی متوقف شد و علاقه به ورزش و شرایط زندگی، حفظ قرآن را برای مدتی به حاشیه برد.
بازگشت دوباره؛ این بار از حوزه علمیه
حدود ۱۸ یا ۱۹ سالگی و هم‌زمان با ورود به حوزه علمیه، حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیاح بار دیگر حفظ قرآن را آغاز کرد. در این مرحله، استاد رجبی از استادان حوزه، نقش مهمی در ادامه این مسیر داشت.
او در آن دوره حدود دو تا دو و نیم جزء قرآن را حفظ کرد، اما باز هم مدتی فاصله افتاد. همین فراز و فرودها، تجربه مهمی برای او به همراه داشت؛ اینکه تشویق بیرونی اگرچه برای شروع مسیر مؤثر است، اما برای استمرار آن کافی نیست و در نهایت باید انگیزه‌ای درونی در فرد شکل بگیرد.
این انگیزه بعدها با اجرای طرح «مفاهیم قرآن» در حوزه علمیه خراسان تقویت شد. در این طرح، هر روز بخشی از قرآن در کلاس قرائت و مفاهیم آن بررسی می‌شد. استمرار این برنامه باعث شد حفظ قرآن برای سیاح از یک فعالیت مقطعی فاصله بگیرد و به بخشی از زندگی روزمره او تبدیل شود.
وی از روزهایی یاد می‌کند که پس از یکی دو ماه، نیم‌صفحه‌هایی که روزانه خوانده و مفاهیم آنها را بررسی کرده بودند، تقریباً خودبه‌خود در ذهنش باقی مانده بود؛ تجربه‌ای که به گفته خودش، به نیروی محرکه‌ای برای ادامه این مسیر تبدیل شد.
در ادامه، با تشویق استاد همایی، مدیر وقت جامعه‌القرآن واحد برادران مشهد، سیاح در ۲۱ سالگی تصمیم گرفت حفظ یک‌ساله قرآن را دنبال کند؛ تصمیمی که مسیر زندگی او را به شکل جدی‌تری تحت تأثیر قرار داد و بخش‌هایی از فعالیت‌های آموزشی و دانشگاهی او نیز در ادامه با این مسیر قرآنی پیوند خورد.
قرآن فقط برای حفظ کردن نیست
برای حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیاح، حفظ قرآن زمانی ارزشمند است که آیات از صفحات کتاب و حافظه عبور کنند و در زندگی فرد حضور داشته باشند.
او معتقد است آشنایی با قرآن و مفاهیم تفسیری می‌تواند زمینه ارتباط بهتر با دانشجویان و شکل‌گیری فعالیت‌های آموزشی و فرهنگی را فراهم کند.
از نگاه این استاد دانشگاه، گاهی قرآن در جامعه بیشتر حضوری نمادین پیدا می‌کند؛ در ابتدای مراسم تلاوت می‌شود یا در مناسبت‌های مختلف مورد توجه قرار می‌گیرد، اما این حضور لزوماً به معنای بهره‌گیری از قرآن به عنوان راهنمای زندگی نیست.
وی بر ضرورت معرفی آیات کاربردی قرآن و مفاهیم آن با زبانی قابل فهم و متناسب با مسائل روز تأکید دارد و معتقد است گسترش فرهنگ قرآنی زمانی عمیق‌تر خواهد شد که مفاهیم قرآن در زندگی مردم حضور ملموس‌تری پیدا کند.
تربیت قرآنی از رفتار والدین آغاز می‌شود
وقتی صحبت به نقش خانواده در گرایش فرزندان به قرآن، نماز و ارزش‌های دینی می‌رسد، حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیاح دوباره به همان نقطه آغاز بازمی‌گردد: رفتار والدین.
وی سه محیط خانه، دوستان و همراهان و فضای اجتماعی بیرون از خانه را در تربیت کودک مؤثر می‌داند و معتقد است میان انتظارات والدین از فرزند و سبک زندگی آنان باید هماهنگی وجود داشته باشد.
به باور وی، اگر پدر و مادری از فرزند خود انتظار دارند اهل نماز و قرآن باشد، ابتدا باید رفتار خود را بررسی کنند. از سوی دیگر، این موضوع به معنای قطع ارتباط با دیگران نیست، بلکه انتخاب محیط و نوع ارتباطات باید با ارزش‌هایی که خانواده قصد انتقال آنها به فرزند را دارد، تناسب داشته باشد.
این استاد جوان همچنین بر اهمیت رابطه عاطفی و دوستانه با فرزند تأکید می‌کند و معتقد است پیش از آنکه بخواهیم دانش‌آموز یا دانشجو را به سمت قرآن هدایت کنیم، باید بتوانیم با او ارتباط برقرار کنیم، سخنانش را بشنویم و اعتمادش را به دست آوریم.
مسابقه؛ شاید آغاز یک مسیر باشد
حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیاح، مسابقات قرآن را هدف نهایی نمی‌داند، اما معتقد است همین رقابت‌ها می‌توانند بهانه‌ای برای نزدیک شدن افراد به قرآن باشند.
به گفته وی، ممکن است برخی دانشجویان و همکاران در ابتدا تنها با هدف شرکت در مسابقه وارد این فضا شوند، اما همین حضور اولیه می‌تواند در ادامه آنان را به سمت آموزش، حفظ و فعالیت‌های جدی‌تر قرآنی سوق دهد.
وی افزایش تنوع رشته‌ها را نیز در جذب افراد مؤثر می‌داند و به رشته‌هایی مانند حفظ یک و سه جزء اشاره می‌کند که می‌تواند فرصت حضور افرادی را فراهم کند که شاید در ابتدا توانایی یا فرصت ورود به رشته‌های سنگین‌تر را نداشته باشند.
از نگاه او، همین حضور اولیه می‌تواند نقطه آغاز مسیری طولانی‌تر و زمینه‌ای برای انس بیشتر با قرآن باشد.
مسابقات فقط روی سن اتفاق نمی‌افتد
یکی از موضوعاتی که سیاح بر آن تأکید دارد، تقویت پیوست رسانه‌ای مسابقات قرآن است. به گفته وی، استادان و کارکنانی که در کنار فعالیت‌های شغلی خود در مسابقات حضور پیدا می‌کنند، معمولاً فرصت یا امکانات لازم برای ثبت حرفه‌ای این حضور را ندارند.
او معتقد است حضور یک تیم رسانه‌ای فعال می‌تواند چهره‌ها، رشته‌ها، اتفاقات و حاشیه‌های مثبت مسابقات را ثبت و منتشر کند؛ به‌گونه‌ای که آثار یک رویداد چندروزه، پس از پایان مسابقات نیز ادامه داشته باشد.
از نگاه این استاد دانشگاه، ممکن است برنامه‌ای با حضور جمع محدودی برگزار شود، اما اگر همان برنامه به شکل حرفه‌ای ثبت و منتشر شود، دامنه مخاطبان آن می‌تواند بسیار گسترده‌تر شود.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیاح همچنین رسانه را فرصتی برای معرفی رشته‌های کمتر شناخته‌شده می‌داند و معتقد است معرفی مناسب این رشته‌ها می‌تواند افراد بیشتری را برای حضور در دوره‌های بعدی ترغیب کند.
یک تجربه؛ از صرفه‌جویی تا تقویت زیرساخت‌ها
سیاح در بخش دیگری از این گفت‌وگو به برگزاری مسابقات در شاهرود اشاره می‌کند و استفاده از ظرفیت خوابگاه‌های دانشگاه به جای صرف هزینه‌های سنگین برای اقامت در هتل را از نکات قابل توجه این دوره می‌داند.
به گفته وی، این تصمیم زمینه صرفه‌جویی قابل توجهی را فراهم کرد و بخشی از منابع نیز توانست برای تجهیز و تقویت زیرساخت‌های دانشگاه مورد استفاده قرار گیرد.
او این تجربه را نمونه‌ای قابل استفاده برای دیگر دانشگاه‌ها می‌داند و معتقد است معرفی و انتقال تجربه‌های موفق در برگزاری رویدادهای قرآنی می‌تواند به ارتقای کیفیت این برنامه‌ها و استفاده بهینه‌تر از منابع کمک کند.
برای حجت‌الاسلام‌والمسلمین عنایت سیاح، رتبه نخست مسابقات کشوری شاید نقطه‌ای برای ایستادن و نگاه کردن به مسیر طی‌شده باشد؛ اما خودش آن را پایان راه نمی‌داند. مسیری که با چند سوره کوتاه در خانه و یک جایزه ساده در دوران مدرسه آغاز شد، امروز به حفظ کل قرآن و حضور در عرصه‌های آموزشی و قرآنی رسیده است؛ مسیری که به گفته او، همچنان ادامه دارد.
درج نظر