پایگاه خبری وبدا

طرح پژوهشی «شناسایی گروه‌های آسیب‌پذیر اجتماعی در حوزه مددکاری اجتماعی بیمارستانی» با هدف شناسایی دقیق‌تر افراد و گروه‌های نیازمند حمایت در فرایند درمان و طراحی مداخلات متناسب با نیازهای آنان، به‌عنوان طرح اثرگذار ملی انتخاب شد. این طرح با توسعه دامنه شناسایی گروه‌های آسیب‌پذیر از یک عنوان کلی به نزدیک به ۱۰۰ گروه مشخص، زمینه ارائه خدمات هدفمندتر مددکاری اجتماعی و ساماندهی حمایت‌های اقتصادی و اجتماعی در بیمارستان‌ها را فراهم کرده است و اکنون الگوی شناسایی این گروه‌ها در سامانه‌های اطلاعات بیمارستانی (HIS) کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد.

دکتر سیدمحمدحسین جوادی، دانشیار گروه مددکاری اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی مشهد و مجری این طرح در گفتگو با وب دا با تشریح ضرورت اجرای آن اظهار کرد: در گذشته، افراد و گروه‌های نیازمند و آسیب‌پذیری که به بیمارستان‌ها مراجعه می‌کردند، عمدتاً از سوی کادر درمان به واحدهای مددکاری اجتماعی معرفی می‌شدند و خدمات حمایتی، به‌ویژه حمایت‌های اقتصادی، نیز با همین رویکرد ارائه می‌شد؛ اما این پرسش مطرح بود که آیا شناسایی این افراد و نوع حمایت‌های ارائه‌شده، به اندازه کافی دقیق و متناسب با نیازهای متفاوت آنان است؟

وی افزود: در این طرح تلاش کردیم مفهوم گروه‌های نیازمند و آسیب‌پذیر اجتماعی را از منظر علمی بررسی کنیم، مشخص کنیم این گروه‌ها شامل چه افرادی می‌شوند، هر گروه چه ویژگی‌ها و نیازهایی دارد و مددکاران اجتماعی در فرایند درمان برای حل مسائل و مشکلات آنان چه مداخلاتی می‌توانند انجام دهند.

از یک عنوان کلی تا شناسایی نزدیک به ۱۰۰ گروه آسیب‌پذیر

دانشیار گروه مددکاری اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به نتایج این بررسی گفت: مطالعات انجام‌شده نشان داد که گروه‌های آسیب‌پذیر اجتماعی بسیار متنوع‌تر از آن چیزی هستند که پیش‌تر در قالب یک عنوان کلی با نام «گروه‌های نیازمند» شناخته می‌شدند. بر همین اساس، نزدیک به ۱۰۰ گروه آسیب‌پذیر اجتماعی شناسایی و طبقه‌بندی شدند که در میان آن‌ها، ۲۰ گروه به کودکان اختصاص داشت.

دکتر جوادی ادامه داد: هر یک از این گروه‌ها ویژگی‌ها، مسائل و نیازهای خاص خود را دارند و به همین دلیل، نمی‌توان برای همه آن‌ها یک الگوی واحد حمایتی در نظر گرفت. شناسایی دقیق گروه هدف کمک می‌کند تا نوع مداخله مددکاری اجتماعی در فرایند درمان، متناسب با شرایط و نیازهای هر فرد یا گروه طراحی و اجرا شود.

وی برای تبیین اهمیت این رویکرد به گروه‌هایی مانند افراد بی‌خانمان، زنان سرپرست خانوار، کودکان در معرض کودک‌آزاری جسمی یا روانی، کودکان مصرف‌کننده مواد و افراد مواجه‌شده با خشونت خانگی اشاره کرد و افزود: نیازها و شرایط هر یک از این گروه‌ها متفاوت است؛ بنابراین، الگوی مداخله مددکار اجتماعی، مسیر پیگیری مسائل و نوع خدمات مورد نیاز آن‌ها نیز باید متناسب با همان شرایط تعریف شود.

ساماندهی مداخلات مددکاری و حمایت‌های اقتصادی در سامانه‌های بیمارستانی

مجری طرح با اشاره به کاربرد نتایج پژوهش در نظام اطلاعات بیمارستانی اظهار کرد: یکی از دستاوردهای مهم این طرح، مشخص‌شدن گروه‌های آسیب‌پذیر در سامانه‌های اطلاعات بیمارستانی (HIS) است. به این ترتیب، مددکاران اجتماعی هنگام بررسی وضعیت بیماران در فرایندهایی مانند تریاژ و راند، به‌جای ثبت و معرفی افراد ذیل یک عنوان کلی، می‌توانند گروه اجتماعی مشخصی را که بیمار به آن تعلق دارد، شناسایی و ثبت کنند.

وی افزود: این تفکیک امکان می‌دهد نیازهای هر گروه، مسیر ارائه خدمات و مداخلات روانی‌اجتماعی مورد نیاز آن‌ها با دقت بیشتری مشخص شود. همچنین در مواردی که حمایت اقتصادی ضرورت دارد، چارچوب مشخص و فرایند استطاعت‌سنجی متناسب با شرایط گروه هدف در نظر گرفته می‌شود تا حمایت‌ها نیز هدفمندتر و متناسب با نیازهای واقعی افراد ارائه شود.

دکتر جوادی با بیان اینکه این الگو در سامانه‌های HIS کشور مورد استفاده قرار گرفته است، خاطرنشان کرد: در حال حاضر، مددکاران اجتماعی در ۶۵۷ بیمارستان دانشگاهی کشور که خدمات آموزشی و درمانی ارائه می‌دهند، بر اساس این گروه‌بندی، خدمات خود را به افراد و گروه‌های آسیب‌پذیر ارائه می‌کنند.

ضرورت استمرار حمایت از پژوهش‌های اثرگذار در نظام سلامت

دانشیار گروه مددکاری اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در بخش دیگری از سخنان خود، حمایت هدفمند از پژوهشگران را یکی از پیش‌نیازهای تبدیل دستاوردهای علمی به سیاست‌ها و برنامه‌های اجرایی نظام سلامت دانست و گفت: برای اینکه یک طرح پژوهشی بتواند به‌عنوان طرح اثرگذار در سیاست‌گذاری‌های کلان نظام سلامت نقش‌آفرینی کند، لازم است در سطوح دانشگاهی، دانشکده‌های آموزشی و معاونت پژوهشی، برنامه‌های مشخصی برای حمایت از پژوهشگران وجود داشته باشد.

وی تأکید کرد: حمایت از پژوهش‌های کاربردی می‌تواند هم در ارتقای کیفیت خدمات به دریافت‌کنندگان خدمات سلامت و هم در تسریع و بهبود روند ارائه خدمات مؤثر باشد. امیدوارم معاونت پژوهشی دانشگاه با استمرار حمایت‌هایی که در گذشته از پژوهشگران داشته است، در آینده نیز این حمایت‌ها را تقویت کند تا زمینه توسعه پژوهش‌های اثرگذار و بهره‌گیری بیشتر از نتایج آن‌ها در نظام سلامت فراهم شود.