پایگاه خبری وبدا

عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به انجام طرح مطالعاتی " تهیه و ارزیابی کارائی نانوفیبر زیر زبانی ملاتونین در بهبود اثرات ضد سرطانی دوکسوروبیسین گفت: در این پژوهش، نانوفیبرهای زیرزبانی ملاتونین با استفاده از تکنیک الکتروریسی با موفقیت ساخته و خواص فیزیکوشیمیایی آنها به طور کامل مشخص شد.

دکتر مریم هاشمی، عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی و مجری این طرح پژوهشی در گفتگو با وب دا، پیرامون جزئیات مطالعه انجام شده گفت: ایده‌ی طرح تحقیقاتی " تهیه و ارزیابی کارائی نانوفیبر زیر زبانی ملاتونین در بهبود اثرات ضد سرطانی دوکسوروبیسین " که از جمله طرح های پایان یافته با کد 4011163 می باشد، با تمرکز بر بحث درمان بیماری سرطان که امروزه یکی از دلایل مهم مرگ و میر در جهان بشمار می رود شکل گرفت و با توجه به اینکه شیمی درمانی یکی از روش های درمانی این بیماری می باشد، دوکسوروبیسین نیز یکی از داروهای پرمصرف در این روش مورد استفاده می باشد.

وی در عین حال گفت: داروی دوکسوروبیسین منجر به عوارض جانبی شدیدی از جمله اختلالات میوکارد و آسیب به مغز استخوان می شود و در مطالعات مختلفی نشان داده شده که مصرف ملاتونین همراه با داروهای ضدسرطان باعث افزایش اثربخشی رژیم شیمی درمانی و کاهش عوارض جانبی می گردد.

دکتر هاشمی ادامه داد: ملاتونین باعث القاء اثر سمیت سلولی بر روی سلول های سرطانی می شود؛ در حالی که از سلول های معمولی در برابر آسیب شیمی درمانی محافظت می کند. ضمن آنکه راه تجویز روتین ملاتونین، خوراکی می باشد؛ هر چند از نظر خوراکی ، فراهمی زیستی پائین و متغیری دارد. به همین علت تلاش های بسیاری به منظور ارتقا حلالیت، پایداری و خواص فارماکوکینتیکی ملاتونین صورت گرفته تا فراهمی زیستی و به دنبال آن اثرات فارماکولوژیکی این ترکیب افزایش پیدا کند.

وی همچنین گفت: مزیت های دارورسانی زیرزبانی را می توان، ورود دارو به جریان خون بدون تأثیرپذیری از روده و اسید گوارشی و عبور  اول کبدی ، جذب سریع  و اثر گذاری فوریدارو، قابل استفاده بودن برای بیماران مسن و دارای مشکل بلع، و تحریک کنندگی خیلی کم نام برد. ضمناً نانوذرات، مزایایی از جمله؛ افزایش حلالیت، اثربخشی و کاهش عوارض جانبی داروها را داشته و با تغییر کینتیک دارو باعث آزادسازی کنترل شده دارو و محافظت از آن در بدن و نیز هدفمند سازی دارو میشود. لذا هدف از این مطالعه تهیه و بررسی خصوصیات نانوفیبرزیرزبانی ملاتونین به منظور بهبود خواص فیزیکوشیمیایی آن و نیز افزایش اثرات ضد سرطانی دوکسوروبیسین در مجاورت با نانوفیبر ملاتونین بود.

کاربرد و ویژگی های طرح مطالعاتی

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در خصوص کاربرد و ویژگی های طرح مذکور گفت: در این مطالعه، نانوفیبرهای زیرزبانی ملاتونین با استفاده از تکنیک الکتروریسی با موفقیت ساخته و خواص فیزیکوشیمیایی آنها به طور کامل مشخص شد. در همین راستا مطالعات سلولی با استفاده از رده سلولی سرطان کولورکتال C26 که در اکثر مطالعات اثر داروها بر روی سرطان به عنوان سلول نمونه در نظر گرفته می شود، نشان داد که نانوفیبر ملاتونین بهینه، هنگام مصرف همزمان با دوکسوروبیسین، اثر ضد سرطانی سینرژیک اعمال می‌کنند. در مطالعات درون تنی، درگروه موش های تیمار شده با دوکسوروبیسین (تک دوز، وریدی) و نانوفیبر ملاتونین (روزانه، به مدت 21 روز) نیز کاهش قابل توجهی درحجم تومور، آسیب اندامی و سمیت قلبی به همراه میزان بقای 100٪ در مقایسه با داروی آزاد دوکسوروبیسین و ملاتونین مشاهده گردید. نانوفیبر زیرزبانی ملاتونین تهیه شده در بزاق شبیه سازی شده در ثانیه اول به طور کامل باز شده و در حدود 90 ثانیه به طور کامل حل می گردد در حالی که انحلال قرص زیرزبانی می تواند تا 3 دقیقه طول بکشد.

دکتر هاشمی اضافه کرد: در مصرف قرص زیرزبانی توصیه شده بیمار حتی بزاق خود را در مدت زمان مصرف دارو قورت ندهد زیرا مقداری از دارو از طریق بزاق به دستگاه گوارش منتقل شده و جذب نمیگردد. همچنین سایز، تخلخل، ترپذیری  و سختی قرص نقش مهمی در زمان باز شدن قرص دارد.

وی در رابطه با فرآیند تولید، چالش‌ها و مسیر پیش‌رو در این پژوهش اظهار کرد: از آنجائیکه نانوفیبرهای زیرزبانی، هم مزایای تجویز زیر زبانی و هم مزایای نانو سیستم ها را رادارا می باشند بنابراین می توانند یک استراتژی امیدوارکننده ای برای درمان سرطان و سایر بیماریها ارائه دهند.  هر چند که مرحله تجاری‌سازی این سیستم با چالش‌هایی  از جمله بهیه سازی فرمولاسیون برای تولید در مقیاس نیمه صنعتی و صنعتی و فراهم کردن تجهیزات الکتروریسی رو به رو می باشد که نیازمند حمایت‌های دانشگاه و صنعت برای توسعه تجهیزات و زیرساخت‌های مرتبط است.

چشم‌انداز تولید و تأثیر در صنعت داروسازی کشور

دکتر هاشمی در ادامه خاطرنشان کرد: هم اکنون شرکت های مختلفی در ایران دستگاه الکتروریسی را در دو نوع اصلی آزمایشگاهی و صنعتی تولید می‌کنند.  چند محصول موفق نیز از نانوفیبر زیرزبانی نیز در بازار وجود دارد که عمدتا در حوزه مسکن ها، هورمون ها و ترک اعتیاد متمرکز شده اند. امید است که با تجاری سازی این محصول تولید سایر فراورده های داروئی در شکل نانوفیبر های زیر زبانی تسهیل گردد.

لازم به ذکر است؛ این طرح پژوهشی به عنوان پایان‌نامه مشترک خانم سبا شاهگردی و آقای نیما نصرت زاده، دانشجوی داروسازی با راهنمایی و همکاری جناب آقای دکتر عباسپور، هیأت علمی دانشکده داروسازی و سرکار خانم دکتر سمیه معروضی دانشجوی پسا دکتری دانشکده داروسازی  انجام شده است و علاوه بر پیگیری تجاری سازی، در مرحله چاپ مقاله در مجله  Journal of Drug Delivery Science and Technologyبا ایمپکت فاکتور 4.5  می باشد.