پایگاه خبری وبدا

نتایج پژوهش عضو هیأت  علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد نشان داد که مشاوره انگیزشی توسط ماما می‌تواند با افزایش خودکارآمدی تصمیم‌گیری و تقویت قصد اهدای شیر، زمینه‌ساز افزایش مشارکت مادران در اهدای شیر به نوزادان محروم از شیر مادر شود.

دکتر فاطمه‌زهرا کریمی، دانشیار گروه مامایی دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در گفتگو با وب دا با اشاره به اهمیت تغذیه با شیر مادر و ضرورت تأمین شیر برای نوزادانی که به دلایل مختلف از شیر مادر خود محروم هستند، اظهار کرد: با وجود مزایای بی‌نظیر شیر مادر، عواملی مانند نقص ایمنی، مصرف برخی داروها، چندقلوزایی و سرطان پستان و همچنین نارسی، اختلالات متابولیک، آلرژی و عدم تحمل شیر مادر توسط شیرخوار، گاهی موجب محرومیت نوزاد از شیر مادر می‌شود.

وی افزود: سازمان جهانی بهداشت، اهدای شیر مادر را به‌عنوان یک راهبرد پیشگیرانه و مداخله‌ای نجات‌بخش برای نوزادان محروم از شیر مادر معرفی کرده و بر توسعه و تقویت بانک‌های شیر انسان تأکید دارد.

کمبود اهدای شیر؛ یکی از چالش‌های بانک‌های شیر

عضو هیأت  علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به فعالیت بانک‌های شیر در جهان و ایران گفت: بانک‌های شیر بر اساس دستورالعمل‌های مشخص، شیر اهدایی مادران را جمع‌آوری، غربالگری و پاستوریزه کرده و در اختیار بیمارستان‌ها یا دریافت‌کنندگان سرپایی قرار می‌دهند.

دکتر کریمی ادامه داد: شیر پاستوریزه اهدایی مادران، در مقایسه با شیر خشک برای نوزادان نیازمند از مزایای قابل توجهی برخوردار است، اما کمبود اهدای شیر از سوی مادران یکی از چالش‌های مهم در مسیر تأمین شیر مورد نیاز این نوزادان به شمار می‌رود.

وی خاطرنشان کرد: با توجه به نو بودن پدیده بانک شیر در جامعه، بسیاری از مادران آگاهی کافی درباره فرآیند و اهمیت اهدای شیر ندارند و رفتار آنان در این زمینه تحت تأثیر عوامل مختلف فردی، اجتماعی، فرهنگی و نگرشی قرار می‌گیرد.

شناسایی چالش‌ها و طراحی مداخله پژوهشی

دانشیار گروه مامایی دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به روند شکل‌گیری این پژوهش اظهار کرد: در طول فعالیت به‌عنوان استاد بالینی، با مادران بسیاری مواجه شدم که با وجود تمایل به تغذیه فرزند خود با شیر مادر، در این زمینه با چالش‌هایی روبه‌رو بودند و همین موضوع انگیزه‌ای برای انجام پژوهش در حوزه شیردهی شد.

وی افزود: در همین راستا، دو پژوهش با هدف بررسی وضعیت موجود و شناسایی راهکارهای مؤثر برای ترویج اهدای شیر مادر طراحی و اجرا شد.

دکتر کریمی گفت: در مطالعه نخست، میزان آگاهی و نگرش نسبت به اهدای شیر و دریافت شیر اهدایی در زنان مراجعه‌کننده به مراکز جامع خدمات سلامت شهر مشهد در سال ۱۴۰۴ مورد بررسی قرار گرفت و نتایج نشان داد آگاهی و نگرش زنان باردار و شیرده نسبت به اهدای شیر و دریافت شیر اهدایی در سطح مطلوبی قرار ندارد.

وی ادامه داد: پس از بررسی مطالعات بین‌المللی درباره راهکارهای ارتقای خودکارآمدی مادران در تصمیم‌گیری و افزایش قصد اهدای شیر، مشاوره انگیزشی به‌عنوان رویکردی مناسب برای دستیابی به این اهداف انتخاب شد.

مشاوره انگیزشی؛ رویکردی مراجع‌محور برای تقویت انگیزه درونی

عضو هیأت  علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه مشاوره انگیزشی، رویکردی مراجع‌محور و کوتاه‌مدت است، اظهار کرد: این روش با هدف تقویت انگیزه درونی برای ایجاد تغییر، از طریق شناسایی و برطرف کردن تردیدها و دوسوگرایی‌های فرد عمل می‌کند.

وی افزود: با توجه به نقش کلیدی ماماها در ارائه خدمات سلامت به مادران و کودکان و برخورداری آنان از مهارت‌های آموزشی و مشاوره‌ای، مطالعه دوم با هدف بررسی تأثیر مشاوره انگیزشی توسط ماما بر خودکارآمدی تصمیم و قصد اهدای شیر در زنان باردار انجام شد.

افزایش خودکارآمدی تصمیم و تقویت قصد اهدای شیر

دکتر کریمی با اشاره به یافته‌های پژوهش اظهار کرد: نتایج نشان داد مشاوره انگیزشی موجب افزایش خودکارآمدی تصمیم‌گیری، تقویت قصد اهدای شیر و افزایش میزان اهدای شیر در زنان باردار گروه مداخله در مقایسه با گروه کنترل شد.

وی تصریح کرد: بر اساس یافته‌های این پژوهش، مشاوره انگیزشی می‌تواند به‌عنوان مداخله‌ای مراجع‌محور و مؤثر برای ارتقای تصمیم‌گیری آگاهانه، کاهش موانع فردی و اجتماعی، تقویت انگیزه درونی و افزایش مشارکت مادران در اهدای شیر مورد استفاده قرار گیرد.

دانشیار گروه مامایی دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ابراز امیدواری کرد: اجرای گسترده این برنامه و ترویج فرهنگ اهدای شیر مادر بتواند زمینه بهره‌مندی بیشتر نوزادان و شیرخواران محروم از شیر مادر از تغذیه طبیعی و سالم را فراهم کند و در نهایت به ارتقای سلامت مادران، شیرخواران، خانواده‌ها و جامعه کمک کند.

کارنامه علمی و پژوهشی در حوزه سلامت مادر و کودک

دکتر فاطمه‌زهرا کریمی، دانشیار گروه مامایی دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، تمامی مقاطع دانشگاهی خود تا دوره دکترای تخصصی (PhD) بهداشت باروری را در دانشگاه علوم پزشکی مشهد و با کسب رتبه نخست طی کرده است. وی علاوه بر کسب رتبه اول آزمون ورودی دوره دکترا، عناوینی همچون دانشجوی نمونه دانشگاه، دانشجوی پژوهشگر برتر دانشگاه و دانشجوی برگزیده جشنواره‌های فرهنگی را نیز در کارنامه خود دارد.

وی در سال‌های ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۰ در دانشگاه بیرجند و از سال ۱۳۹۵ تاکنون در دانشگاه علوم پزشکی مشهد به‌عنوان عضو هیأت  علمی فعالیت داشته و در این مدت عناوینی همچون مامای نمونه کشوری، پژوهشگر برتر دانشگاه در چهار دوره، برگزیده جشنواره شهید مطهری، برگزیده جشنواره قرآن و عترت و چندین دوره استاد یا پژوهشگر برگزیده دانشکده را کسب کرده است.

بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، تاکنون ۹۷ طرح پژوهشی مصوب، ۱۲۳ مقاله پژوهشی، ۱۱۸ مقاله ارائه‌شده در همایش‌های داخلی و بین‌المللی، ۹ محصول فناورانه و هفت عنوان کتاب در کارنامه علمی وی به ثبت رسیده است.

در حوزه تغذیه با شیر مادر نیز بیش از ۱۶ طرح پژوهشی، ۲۸ مقاله پژوهشی در مجلات معتبر و ۴۱ ارائه مقاله در همایش‌های داخلی و بین‌المللی توسط وی انجام شده است.

این پژوهش، نمونه‌ای از ظرفیت پژوهش‌های دانشگاه علوم پزشکی مشهد در شناسایی چالش‌های حوزه سلامت مادر و کودک، طراحی مداخلات مبتنی بر شواهد و ارائه راهکارهای قابل استفاده در نظام سلامت به شمار می‌رود.