پایگاه خبری وبدا

فوق‌تخصص جراحی قلب و عروق دانشگاه علوم پزشکی مشهد تأکید کرد؛ وضعیت فعلی قلب، معیار اصلی تعیین خطر بارداری در مبتلایان به بیماری‌های مادرزادی قلب است

دکتر مهدی کهرم، فوق‌تخصص جراحی قلب و عروق، دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد و رئیس بخش جراحی قلب بیمارستان قائم(عج)، با تأکید بر اینکه بارداری در بسیاری از زنان مبتلا به بیماری‌های مادرزادی قلب (CHD) امکان‌پذیر است، گفت: میزان خطر بارداری صرفاً بر اساس نام بیماری مشخص نمی‌شود، بلکه وضعیت فعلی قلب بیمار، عملکرد بطن‌ها، فشار شریان ریوی، وضعیت دریچه‌ها، آریتمی‌ها، میزان اشباع اکسیژن و وجود ضایعات باقی‌مانده، نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

وی در گفت‌وگو با وب‌دا اظهار کرد: زنان مبتلا به بیماری‌های مادرزادی قلب که قصد بارداری دارند، بهتر است پیش از بارداری تحت ارزیابی کامل قلبی قرار گیرند و در موارد متوسط تا شدید، بررسی توسط تیم تخصصی قلب و بارداری (Pregnancy Heart Team) انجام شود.

دکتر کهرم افزود: این ارزیابی معمولاً شامل بررسی شرح حال و وضعیت عملکردی، اندازه‌گیری فشار خون، نوار قلب و اکوکاردیوگرافی است و در همین مرحله باید داروهای مصرفی نیز بازبینی و درباره خطرات احتمالی برای مادر و جنین به‌صورت شفاف تصمیم‌گیری شود.

افزایش احتمال بیماری مادرزادی قلب در جنین؛ ضرورت اکوکاردیوگرافی قلب جنین

رئیس بخش جراحی قلب بیمارستان قائم(عج) با اشاره به افزایش احتمال ابتلای جنین به بیماری‌های مادرزادی قلب در مادران مبتلا به CHD گفت: در این زنان، اکوکاردیوگرافی قلب جنین معمولاً در هفته‌های ۱۸ تا ۲۲ بارداری انجام می‌شود و بر اساس نوع بیماری مادر و سابقه خانوادگی، ممکن است بررسی زودتر نیز ضرورت داشته باشد.

وی ادامه داد: در مادران دارای خطر متوسط و بالا، پایش رشد جنین و وضعیت قلبی مادر نیز باید با دقت و نظم بیشتری انجام شود.

برنامه‌ریزی زایمان؛ زایمان طبیعی در اغلب موارد قابل انجام است

این فوق‌تخصص جراحی قلب و عروق با بیان اینکه برنامه زایمان باید از قبل مشخص شود، تصریح کرد: در اغلب زنان مبتلا به بیماری قلبی، در صورتی که اندیکاسیون مامایی یا قلبی خاصی وجود نداشته باشد، زایمان طبیعی روش قابل‌قبولی است و نوع زایمان باید بر اساس شرایط مادر و جنین و نظر تیم درمان تعیین شود.

دکتر کهرم همچنین بر اهمیت مراقبت‌های پس از زایمان تأکید کرد و گفت: دوره پس از خروج جفت نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا تغییرات سریع حجم و گردش خون می‌تواند در برخی بیماران موجب تشدید نارسایی قلبی شود و لازم است وضعیت مادر در این دوره با دقت پایش شود.

سابقه جراحی به‌تنهایی معیار خطر نیست

دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اهمیت وضعیت فعلی قلب بیمار خاطرنشان کرد: صرف داشتن سابقه بیماری مادرزادی قلب یا حتی جراحی قلب، به‌تنهایی تعیین‌کننده میزان خطر بارداری نیست.

وی توضیح داد: برای مثال، یک ASD یا VSD ساده و یک TOF کاملاً ترمیم‌شده که ضایعه مهم باقی‌مانده‌ای نداشته باشد، ممکن است با خطر نسبتاً پایین‌تری همراه باشد؛ اما وجود عواملی مانند پرفشاری شریان ریوی، اختلال عملکرد بطن، آریتمی یا ضایعات باقیمانده می‌تواند سطح خطر بارداری را به‌طور قابل‌توجهی افزایش دهد.

پرفشاری شریان ریوی و آیزنمنگر؛ شرایط نیازمند مشاوره تخصصی

دکتر کهرم، پرفشاری شریان ریوی (PAH) را از مهم‌ترین شرایط افزایش‌دهنده خطر بارداری دانست و گفت: در بیماران مبتلا به سندرم آیزنمنگر، که معمولاً در زمینه برخی شانت‌های مادرزادی درمان‌نشده یا طولانی‌مدت ایجاد می‌شود، کاهش اشباع اکسیژن و تغییرات همودینامیک بارداری می‌تواند وضعیت بیمار را با خطر جدّی مواجه کند.

وی افزود: در این شرایط، افزایش شانت راست به چپ و تشدید هیپوکسمی می‌تواند با عوارضی مانند نارسایی قلبی، آریتمی و عوارض ترومبوآمبولیک همراه شود؛ بنابراین بیماران مبتلا به PAH یا آیزنمنگر باید پیش از بارداری مشاوره تخصصی دریافت کنند.

رئیس بخش جراحی قلب بیمارستان قائم(عج) ادامه داد: در صورت وقوع بارداری نیز پایش نزدیک علائم نارسایی قلبی، اشباع اکسیژن، فشار خون و وضعیت همودینامیک ضروری است و داروهای اختصاصی PAH نیز باید توسط تیم تخصصی بازبینی شوند، زیرا برخی از این داروها در دوران بارداری مناسب نیستند.

دریچه مکانیکی و وارفارین؛ ضرورت تصمیم‌گیری دقیق و تیمی

وی یکی دیگر از چالش‌های مهم را مربوط به زنانی دانست که دارای دریچه مکانیکی قلب هستند و برای پیشگیری از تشکیل لخته به درمان ضدانعقادی نیاز دارند.

دکتر کهرم گفت: وارفارین از جفت عبور می‌کند و می‌تواند با عوارض جنینی، به‌ویژه در سه‌ماهه نخست بارداری، همراه باشد؛ از سوی دیگر، قطع و یا جایگزینی نامناسب دارو می‌تواند خطر تشکیل لخته روی دریچه مکانیکی و عوارض جدّی برای مادر را افزایش دهد.

وی افزود: بنابراین در این بیماران، برنامه درمان ضدانعقادی باید پیش از بارداری یا بلافاصله پس از تشخیص بارداری، توسط تیم تخصصی و بر اساس میزان خطر ترومبوز دریچه و خطر خونریزی تعیین شود. در برخی بیماران ممکن است ادامه وارفارین با پایش دقیق INR یا تغییر موقت به هپارین‌های با وزن مولکولی پایین (LMWH) مطرح باشد و در ادامه بارداری نیز برنامه درمانی بر اساس شرایط بیمار بازبینی شود.

این فوق‌تخصص جراحی قلب و عروق تأکید کرد: بیماران دارای دریچه مکانیکی نباید داروی ضدانعقاد خود را به‌صورت خودسرانه قطع یا تغییر دهند، زیرا تصمیم‌گیری درباره نوع و دوز دارو نیازمند ارزیابی هم‌زمان خطرات مادر و جنین است.

دکتر مهدی کهرم در پایان گفت: بهترین زمان برای ارزیابی و برنامه‌ریزی، پیش از بارداری است و در صورت وقوع بارداری نیز تشخیص زودهنگام، بازبینی داروها، پایش مادر و جنین و برنامه‌ریزی مناسب برای زایمان و دوره پس از زایمان، نقش اساسی در مدیریت این بیماران دارد.