پایگاه خبری وبدا

مدیر مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه جامعه به موضوع آسیب به خود گفت: پیشگیری از آسیب به خود نیازمند گفت‌وگویی آگاهانه، همدلانه و بدون قضاوت درباره رنج‌های روانی است و دانشگاه‌ها نیز می‌توانند با تقویت خدمات مشاوره‌ای، افزایش سواد سلامت روان و تسهیل دسترسی دانشجویان و دستیاران به خدمات تخصصی، نقش مهمی در این زمینه ایفا کنند.

به گزارش وبدا، دکتر حمیده صمدی به مناسبت روز جهانی پیشگیری از آسیب به خود اظهار کرد: هر سال ۱۰ سپتامبر فرصتی فراهم می‌شود تا درباره موضوعی صحبت کنیم که شاید هنوز برای بسیاری از افراد، گفت‌وگو درباره آن آسان نباشد.

وی افزود: امسال، در ادامه شعار دوره سه‌ساله ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶، موضوع «تغییر روایت درباره آسیب به خود» مطرح شده است؛ روایتی که با یک دعوت ساده اما مهم همراه است و آن، آغاز گفت‌وگوست.

مدیر مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: اهمیت این شعار بیش از هر چیز در این نکته است که برای پیشگیری، ابتدا باید بتوانیم درباره رنج روانی، بحران و کمک خواستن با زبانی قابل فهم و قابل درک صحبت کنیم.

دکتر صمدی با بیان اینکه آسیب به خود موضوعی نیست که بتوان آن را با یک جمله، یک علت یا یک توضیح ساده بیان کرد، گفت: سازمان جهانی بهداشت نیز بر ماهیت پیچیده و چندعاملی این پدیده تأکید دارد و عوامل اجتماعی، فرهنگی، روان‌شناختی، زیستی و محیطی را در شکل‌گیری رفتارهای مرتبط با آن مؤثر می‌داند؛ از همین رو، پیشگیری نیز نمی‌تواند مسئولیت یک فرد یا یک نهاد خاص باشد.

کاهش انگ و ترس از قضاوت؛ گامی در مسیر پیشگیری

وی با اشاره به یکی از چالش‌های حوزه سلامت روان اظهار کرد: انگ و ترس از قضاوت می‌تواند موجب شود فردی که شرایط دشواری را تجربه می‌کند، از بیان وضعیت خود خودداری کند؛ چراکه ممکن است نگران باشد دیگران او را ضعیف، ناتوان یا متفاوت ببینند.

دکتر صمدی افزود: این نگرانی گاهی باعث می‌شود فرد مدت بیشتری با مشکل خود تنها بماند و دریافت کمک را به تأخیر بیندازد. بنابراین «تغییر روایت» را می‌توان تغییری در نگاه خودمان نیز دانست؛ اینکه به جای قضاوت فردی که در بحران قرار گرفته، تلاش کنیم شرایط او را بفهمیم، همدلی کنیم و امکان گفت‌وگو را برای او فراهم کنیم.

مدیر مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه صحبت کردن درباره آسیب به خود به معنای عادی‌سازی یا ترغیب فرد به انجام آن نیست، گفت: گفت‌وگوی مسئولانه باید به شناخت بهتر مسئله، کاهش انگ و هدایت فرد به سمت دریافت حمایت مناسب کمک کند و سازمان جهانی بهداشت نیز شکستن تابو و افزایش آگاهی عمومی را از اجزای مهم پیشگیری می‌داند.

دانشگاه؛ یکی از حلقه‌های نظام حمایت از دانشجویان و دستیاران

دکتر صمدی با اشاره به نقش دانشگاه در حمایت از سلامت روان جوانان اظهار کرد: دانشگاه برای بسیاری از جوانان تنها محل تحصیل نیست، بلکه محیطی است که بخش مهمی از روابط اجتماعی، تصمیم‌های آینده و تجربه‌های فردی و اجتماعی در آن شکل می‌گیرد.

وی افزود: فشارهای تحصیلی، نگرانی درباره آینده شغلی، مشکلات ارتباطی، مسائل خانوادگی، تغییر شرایط زندگی، اختلالات زمینه‌ای روان‌شناختی و مشکلات اقتصادی می‌توانند در مقاطعی برای دانشجویان و دستیاران چالش‌برانگیز باشند.

مدیر مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد تأکید کرد: هیچ‌کدام از این موارد به‌تنهایی توضیح‌دهنده رفتارهای مرتبط با آسیب به خود نیستند و با توجه به ماهیت چندعاملی این پدیده، نشان می‌دهند که توجه به سلامت روان دانشجویان و دستیاران نباید فقط به زمان بروز بحران محدود شود.

وی ادامه داد: مرکز مشاوره دانشگاه می‌تواند یکی از حلقه‌های نظام حمایت از دانشجویان و دستیاران باشد؛ حلقه‌ای که وظیفه آن فقط مداخله در شرایط بحرانی نیست، بلکه آموزش، پیشگیری، افزایش سواد سلامت روان، کمک به حل مسائل، تسهیل دسترسی دانشجویان به خدمات تخصصی و حمایت آموزشی و رفاهی را نیز دربرمی‌گیرد.

دکتر صمدی با اشاره به خدمات مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد گفت: شعب مرکز مشاوره در تمامی دانشکده‌ها، مرکز مشاوره پردیس در مجاورت خوابگاه‌های دانشجویی و ستاد مرکزی در ساختمان شماره ۳ به‌صورت حضوری در دسترس دانشجویان و دستیاران قرار دارد و دو خط تلفنی نیز به‌صورت شبانه‌روزی، ۲۴ ساعته و رایگان برای بهره‌مندی دانشجویان و دستیاران دانشگاه فعال است.

وی تصریح کرد: به همان اندازه که وجود خدمات تخصصی اهمیت دارد، دانشجو نیز باید بداند که استفاده از این خدمات امری طبیعی است. مراجعه به روان‌شناس یا مشاور نباید نشانه شکست یا ضعف تلقی شود؛ همان‌طور که مراجعه به پزشک برای یک مشکل جسمی چنین معنایی ندارد.

گاهی لازم نیست راه‌حل داشته باشیم؛ کافی است گوش بدهیم

مدیر مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره نحوه مواجهه با فردی که روزهای دشواری را پشت سر می‌گذارد، گفت: ممکن است نخستین واکنش ما این باشد که فوراً راه‌حل ارائه کنیم، اما همیشه چنین کاری لازم نیست.

دکتر صمدی افزود: گاهی فرد بیش از هر چیز نیاز دارد کسی با حوصله، بدون قضاوت و بدون تلاش برای نصیحت، فقط به حرف‌هایش گوش دهد و احساس او را بی‌اهمیت یا کوچک تلقی نکند.

وی تأکید کرد: این به معنای آن نیست که دوستان یا اعضای خانواده باید نقش متخصص سلامت روان را ایفا کنند؛ بلکه یکی از مهم‌ترین کارهایی که اطرافیان می‌توانند انجام دهند این است که در صورت مشاهده شرایط نگران‌کننده، فرد را به دریافت کمک تخصصی تشویق کنند و در صورت نیاز، او را تنها نگذارند.

تأکید بر مسئولیت رسانه‌ها در اطلاع‌رسانی

دکتر صمدی همچنین با اشاره به نقش رسانه‌ها در حوزه پیشگیری اظهار کرد: در موضوعاتی مانند آسیب به خود، شیوه اطلاع‌رسانی به اندازه اصل اطلاع‌رسانی اهمیت دارد.

وی افزود: رسانه می‌تواند به کاهش انگ، افزایش آگاهی و تشویق افراد به دریافت کمک کمک کند؛ اما گزارش‌های هیجانی، تمرکز بر جزئیات غیرضروری و پرداختن نامناسب به شیوه وقوع این موارد می‌تواند با اصول پیشگیری در تعارض باشد.

مدیر مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: سازمان جهانی بهداشت و انجمن بین‌المللی پیشگیری از آسیب به خود در راهنماهای ویژه رسانه‌ها بر گزارشگری مسئولانه تأکید کرده‌اند و توصیه می‌کنند رسانه‌ها به جای تمرکز بر جزئیات، به موضوعاتی مانند پیشگیری، کمک‌خواهی، تاب‌آوری و امکان عبور از بحران توجه کنند.

وی خاطرنشان کرد: برای رسانه دانشگاهی، این موضوع اهمیت بیشتری دارد و هدف صرفاً انتشار یک خبر مناسبتی نیست؛ بلکه می‌توان از این فرصت برای افزایش سواد سلامت روان و معرفی مسیرهای دریافت کمک استفاده کرد.

پیشگیری از یک روز آغاز می‌شود، اما به یک روز محدود نیست

صمدی در پایان گفت: روز جهانی پیشگیری از آسیب به خود نباید فقط یک مناسبت در تقویم باشد؛ اهمیت این روز در این است که فرصتی برای آغاز یا ادامه یک گفت‌وگوی جدّی درباره سلامت روان فراهم می‌کند.

وی تأکید کرد: پیشگیری زمانی مؤثرتر خواهد بود که سلامت روان را بخشی از زندگی روزمره بدانیم، کمک خواستن را طبیعی تلقی کنیم، نشانه‌های رنج روانی را نادیده نگیریم و برای ایجاد محیط‌های حمایتگر در خانواده، دانشگاه و جامعه تلاش کنیم.

مدیر مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: شعار «تغییر روایت درباره آسیب به خود» بیش از هر چیز یادآور یک مسئولیت است؛ مسئولیت اینکه درباره این موضوع نه با ترس و قضاوت، بلکه با دانش، همدلی و مسئولیت‌پذیری صحبت کنیم.

صمدی خاطرنشان کرد: شاید نقطه آغاز همین باشد که اگر کسی حال خوبی ندارد، از کنار او بی‌تفاوت نگذریم، فرصت شنیده شدن را فراهم کنیم و بدانیم که در بسیاری از موقعیت‌ها، کمک تخصصی می‌تواند بخشی مهم از مسیر عبور از بحران باشد.