پایگاه خبری وبدا

فوق‌تخصص جراحی پا و مچ پا و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح ابعاد مختلف آرتروز مچ پا گفت: برخلاف تصور عمومی که آرتروز را بیشتر پیامد افزایش سن می‌داند، آرتروز مچ پا به دلیل ساختار و شرایط خاص این مفصل، تفاوت‌هایی با آرتروز زانو و لگن دارد و در بسیاری از موارد به دنبال آسیب‌های ثانویه ایجاد می‌شود.

دکتر علیرضا موسویان در گفت‌وگو با وب‌دا اظهار کرد: آرتروز مچ پا نوعی استئوآرتریت است که در آن غضروف محافظ انتهای استخوان‌ها به‌تدریج تخریب می‌شود و در نتیجه، تماس و سایش سطوح استخوانی افزایش یافته و بیمار با علائمی مانند درد، تورم و محدودیت حرکتی مواجه می‌شود.

۷۰ تا ۸۰ درصد آرتروزهای مچ پا؛ ثانویه به آسیب‌های قبلی

وی با بیان اینکه حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد موارد آرتروز مچ پا ماهیت ثانویه دارند، افزود: شایع‌ترین علت در این گروه، آرتروز پس از سانحه است؛ به این معنا که شکستگی‌هایی که در گذشته در ناحیه مفصل رخ داده‌اند، حتی در صورت انجام درمان مناسب، ممکن است به دلیل باقی ماندن ناهماهنگی‌های جزئی، به مرور زمان موجب تخریب غضروف شوند.

فوق‌تخصص جراحی پا و مچ پا دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: پیچ‌خوردگی‌های مکرر و مزمن مچ پا که موجب ناپایداری مفصل می‌شوند نیز از عوامل مهم بروز این عارضه هستند و روند تخریب غضروف می‌تواند بسیار آهسته باشد؛ به‌گونه‌ای که گاهی علائم آرتروز سال‌ها و حتی دو دهه پس از آسیب اولیه بروز می‌کند.

دکتر موسویان بیماری‌های خودایمنی از جمله آرتریت روماتوئید، تغییر شکل‌های مادرزادی و عفونت‌های مفصلی را از دیگر عوامل مؤثر در ایجاد آرتروز مچ پا برشمرد.

درد هنگام فعالیت، سفتی مفصل و احساس ناپایداری را جدی بگیرید

وی با تأکید بر اهمیت شناسایی به‌موقع علائم اظهار کرد: درد ناشی از آرتروز معمولاً با فعالیت و تحمل وزن افزایش می‌یابد و در مراحل اولیه با استراحت کاهش پیدا می‌کند؛ اما با پیشرفت بیماری ممکن است درد حتی هنگام استراحت و خواب نیز ادامه داشته باشد.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، سفتی و محدودیت حرکتی به‌ویژه در صبحگاه یا پس از نشستن طولانی، تورم‌های مکرر و احساس ناپایداری یا خالی کردن مچ پا را از دیگر علائم هشداردهنده دانست و افزود: برخی بیماران نیز هنگام حرکت مچ پا، صدای ساییدگی یا تق‌تق احساس می‌کنند که می‌تواند ناشی از تغییرات تخریبی مفصل باشد.

وی تصریح کرد: تشخیص آرتروز مچ پا بر اساس معاینه دقیق و بررسی‌های تصویربرداری انجام می‌شود و رادیوگرافی در حالت ایستاده می‌تواند اطلاعات مناسبی درباره وضعیت فضای مفصلی، تغییرات استخوانی و تشکیل استئوفیت‌ها در اختیار پزشک قرار دهد.

درمان غیرجراحی؛ نخستین گام در کنترل آرتروز

دکتر موسویان با تأکید بر اینکه پیش از اقدام به جراحی باید ظرفیت درمان‌های محافظه‌کارانه مورد استفاده قرار گیرد، اظهار کرد: اصلاح سبک زندگی، کنترل وزن و کاهش فشار واردشده به مفصل از اقدامات اولیه در مدیریت این بیماری است.

وی افزود: جایگزین کردن فعالیت‌های پربرخورد با ورزش‌های کم‌فشار مانند شنا و دوچرخه‌سواری، استفاده از کفش‌های مناسب با زیره منحنی، کفی‌های سفارشی و در صورت نیاز بریس‌های مخصوص، می‌تواند فشار واردشده به مفصل را کاهش دهد.

فوق‌تخصص جراحی پا و مچ پا دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: دارودرمانی تحت نظر پزشک، برخی تزریق‌های داخل مفصلی مانند کورتون، هیالورونیک اسید یا PRP و همچنین فیزیوتراپی با هدف تقویت عضلات ساق پا و بهبود عملکرد مفصل، از دیگر گزینه‌هایی هستند که با توجه به شرایط بیمار مورد استفاده قرار می‌گیرند.

جراحی؛ زمانی که درد و محدودیت حرکتی کیفیت زندگی را مختل می‌کند

وی تصریح کرد: در صورتی که درمان‌های غیرجراحی نتوانند درد را کنترل کنند و بیماری موجب اختلال قابل توجه در فعالیت‌های روزمره و کیفیت زندگی شود، گزینه‌های جراحی مطرح خواهند شد.

دکتر موسویان با اشاره به روش‌های جراحی گفت: انتخاب روش مناسب به شدت آرتروز، وضعیت مفصل، سن و نیازهای عملکردی بیمار بستگی دارد. در مراحل اولیه، آرتروسکوپی و دبریدمان می‌تواند در برخی بیماران با هدف برداشتن خارهای استخوانی و پاکسازی بافت‌های آسیب‌دیده مفصل مورد استفاده قرار گیرد.

وی افزود: در مراحل پیشرفته، آرترودز یا فیوژن مفصل یکی از روش‌های اصلی محسوب می‌شود که با ثابت کردن مفصل، با هدف کاهش درد ناشی از حرکت سطوح تخریب‌شده انجام می‌گیرد؛ هرچند حرکت مفصل از بین می‌رود، اما بسیاری از بیماران پس از طی دوره بهبودی می‌توانند به فعالیت‌های روزمره بازگردند.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، تعویض مفصل مچ پا یا TAR را نیز از گزینه‌های جراحی برای برخی بیماران عنوان کرد و گفت: در این روش، سطوح آسیب‌دیده مفصل با اجزای پروتزی جایگزین می‌شوند و برخلاف فیوژن، امکان حفظ بخشی از دامنه حرکتی مچ پا فراهم می‌شود. انتخاب این روش نیز باید بر اساس شرایط فردی بیمار و ارزیابی تخصصی انجام شود.

دوره نقاهت؛ بخش مهمی از موفقیت درمان

دکتر موسویان با اشاره به اهمیت رعایت دستورهای پس از جراحی خاطرنشان کرد: پس از جراحی‌هایی مانند آرترودز یا تعویض مفصل، بیمار باید برای مدتی که بسته به نوع عمل و شرایط وی تعیین می‌شود، از تحمل وزن روی پای جراحی‌شده خودداری کرده و از عصا یا واکر استفاده کند.

وی افزود: این دوره برای جوش خوردن استخوان در جراحی فیوژن یا تثبیت مناسب اجزای پروتز اهمیت دارد و پس از آن، برنامه فیزیوتراپی تخصصی با هدف بازیابی دامنه حرکتی، تقویت عضلات و بازگشت تدریجی به فعالیت‌های روزمره آغاز می‌شود.

فوق‌تخصص جراحی پا و مچ پا و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان تأکید کرد: مشاهده دردهای مکرر، محدودیت حرکتی، تورم یا احساس ناپایداری مچ پا نباید نادیده گرفته شود و مراجعه به پزشک متخصص در مراحل اولیه می‌تواند به تشخیص دقیق و انتخاب مناسب‌ترین برنامه درمانی متناسب با شرایط هر بیمار کمک کند.