پایگاه خبری وبدا

همراه با نگاهی به مطالعه‌ی" تاثیر آموزش تکنیک تنفس دیافراگمی همراه با تمرینات دامنه حرکتی با استفاده از انیمیشن بر کیفیت خواب بیماران نارسایی قلبی"

دکتر ناهید عاقبتی، متولد 1359 در استان کرمان، استاد و عضو هیات علمی دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، یکی از چهره های فعال، پرتلاش و سرآمد در عرصه های مختلف آموزشی و پژوهشی این مجموعه است که قریب به 18 سال کار و فعالیت خستگی ناپذیر وی، در حوزه های تدریس و تحقیق، اکنون با تحقق دستاوردهایی همچون؛ نگارش بیش از 44 مقاله پژوهشی در مجلات داخلی و خارجی، تالیف 3 جلد کتاب با عناوین " فرایند پرستاری با تاکید بر تشخیص های پرستاری استاندارد همراه با اقدامات" که برای اولین بار در ایران چاپ شده، کتاب " فرایند پرستاری در بیماران ترومای سر " و کتاب " سرم درمانی تزریقی"، راهنمایی20 پایان نامه دانشجویی و 8  مشاوره و تکمیل 30 طرح پژوهشی و 5 طرح در دست اقدام به ثمر نشسته است. دکتر عاقبتی همچنین برای اولین بار بعنوان نماینده ایران، چاپ یک طرح پژوهشی و تحقیقاتی تحت عنوان تکنیک ماساژ شکم I  LOV U)  ( که یک اقدام تخصصی پرستاری در لیست NIC  “ classification  “Nursing  Intervention  انجمن پرستاران دانشگاه آمریکا(Iwa) است و هر 4 سال یکبار بر اساس تحقیقات انجام شده توسط دانشمندان در دنیا، لیستی از اقدامات استاندارد پرستاری در آن چاپ می شود را بر عهده گرفته و در سال 2023 این طرح را به عنوان یکی دیگر از آثار شاخص پژوهشی، در کارنامه فعالیت های علمی و تحقیقاتی خود ثبت نمود. از دیگر فعالیت های پژوهشی این استاد با سابقه، که در این گفتگو به آن اشاره شده، طرح تحقیقاتی" تاثیر آموزش تکنیک تنفس دیافراگمی همراه با تمرینات دامنه حرکتی با استفاده از انیمیشن بر کیفیت خواب بیماران نارسایی قلبی" است؛ در ادامه، ضمن آشنایی بیشتر با دکتر ناهید عاقبتی، جزئیات طرح مطالعاتی فوق را از زبان ایشان و در گفتگو با وبدا مرور خواهیم کرد:

" بنده دکتر ناهید عاقبتی هستم، متولد 1359 در استان کرمان، دوران تحصیل در مقاطع ابتدایی، راهنمایی، دبیرستان و همین طور مقطع کارشناسی را در شهر کرمان گذراندم. دوران دبیرستان را در مدرسه نمونه پروین اعتصامی شهر کرمان بودم و بلافاصله بعد از دیپلم، در سال 1378 در رشته پرستاری؛ مقطع کارشناسی رشته

پرستاری در دانشکده پرستاری و مامایی رازی شهر کرمان پذیرفته شدم و در سال 1382 فارغ التحصیل شدم.  بلافاصله در همان سال با کسب رتبه اول کشوری در دوره کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس تهران پذیرفته شدم و بعد از فارغ التحصیلی در سال 1385 بعنوان عضو هیات علمی در دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد مشغول بکار شدم و بصورت همزمان بعنوان پرستار اورژانس قلب در بیمارستان امام رضا(ع) افتخار خدمت به زائرین و مجاورین را داشتم. پس از اتمام دو ساله‌ی طرحم، در سال 1387 با سهمیه استعدادهای درخشان وارد مقطع دکترای  تخصصی (ph.D) رشته پرستاری در دانشگاه تربیت مدرس تهران شده  و در سال 1392 هم فارغ التحصیل شدم".

وی در خصوص علت انتخاب این طرح  پژوهشی و فرایند اجرای یکی از طرح های پژوهشی خود و نتایج آن اینچنین می گوید: " با توجه به علاقه خیلی زیادی که در بحث ارتقای خود مراقبتی بیماران در منزل داشتم، رساله‌ی دکترا را نیز پیرامون همین موضوع انتخاب و به انجام رساندم و لاین(حوزه) تحقیقاتی خودم را در خصوص ارتقای خود مراقبتی قرار دادم. یکی از مهمترین نقش هایی که پرستاران در بیمارستان ها و جامعه ایفا می کنند، بحث آموزش به بیمار است. با توجه به توسعه روزافزون بیماری های مزمن و ابتلا به این بیماری ها در جامعه ما و کمبود تخت، معمولاً ترخیص بیماران زود اتفاق می افتد و مردم موظف هستند که مسئولیت مراقبت از خودشان را در منزل به عهده بگیرند و با توجه به بیماری های مزمنی مثل بیماری های قلبی عروقی، بیماری های فشار خون بالا و دیابت که معمولا تا آخر عمر گریبان گیر افراد هستند، نحوه مراقبت بیماران از خود در منزل بسیار حائز اهمیت است؛ چرا که اگر به خوبی از خودشان مراقبت بکنند، به خوبی می توانند یک طول زندگی خوب و با کیفیتی داشته باشند و بر عکس چنانچه به خوبی از خود مراقبت نکنند، ورزش نکنند، رژیم غذایی شان را رعایت نکنند و داروهایشان را به موقع مصرف نکنند؛ مدام با عوارض مختلف بیماری مواجه خواهند شد و نیز هزینه های درمانی آنها بالا خواهد رفت و هم کیفیت زندگی شان کاهش پیدا خواهد کرد. به همین علت من سعی کردم حوزه تحقیقاتی خودم را در این زمینه قرار بدهم".

دکتر عاقبتی همچنین تاکید می کند: " مسئله ای که وجود دارد، این است که هیچ انسانی علاقه مند به آموزش چهره به چهره(فیس تو فیس) یا آموزش از طریق مطالعه کردن نیست، بنابراین استفاده از روش های جذاب و نوی سمعی و بصری برای آموزش دادن، به نظر بنده در این خصوص و به نظر کل دانشمندان حائز اهمیت است، به همین علت من سعی کردم که شیوه آموزش خود مراقبتی را در افراد با استفاده از اپلیکیشن های آموزشی خود مراقبتی که شامل عکس ها، ویدئو ها و خصوصا انیمیشن ها است ارتقاء دهم و جذابیت های سمعی و بصری را با کمک آهنگ های مرتبط و با کمک صداهای مرتبط در آنها بگنجانم و تاکنون 5 اپلیکیشن آموزشی خود مراقبتی را در بیماران مزمن انجام دادیم. اولین اپلیکیشن؛ اپلیکیشن سلامت قلب هست که برای اولین بار این اپلیکیشن آموزشی خودمراقبتی در دانشکده پرستاری و مامایی مشهد توسط بنده و تیم تحقیق مان انجام شد. سپس در مراحل دریچه قلبی، بعد از آن اپلیکیشن کبدِ من، در بیماران سیروز کبدی، بعد از آن اپلیکیشن گلِ من برای بیماران مبتلا به اختلالات التهابی کیسه صفرا و مجاری صفراوی، بعد از آن انیمیشنی که در خصوص آموزش به بیماران تحت عمل جراحی لاپاراسکوپی  و در ادامه انیمیشنی تحت عنوان انیمیشن تکنیک تنفس دیافراگمی و تمرینات دامنه ی حرکتی برای بیماران نارسایی قلبی انجام دادیم و همچنین 2 انیمیشنِ 5 دقیقه ای و  15 دقیقه ای برای بیماران مبتلا به نارسایی قلبی ساختیم".

این عضو هیات علمی همچنین اظهار می کند که " طبق آمار های موجود، بیماری قلبی و عروقی اولین علت مرگ در کل جهان محسوب می شود و با توجه به پیشرفتی که در حوزه درمان در بیماران قلبی و عروقی اتفاق افتاده و استفاده از روش های پیشرفته ای مثل بالن زدن، گذاشتن فنر در داخل عروق قلبی( استنت گذاری عروق قلب) و انجام عمل های پیشرفته و پیچیده قلبی، باعث افزایش طول عمر این بیماران می شود اما این بیماران از یک اختلالی تحت عنوان نارسایی قلبی رنج خواهند برد و طبق دستورالعمل انجمن قلب آمریکا، در صورتی که این بیماران آموزش انجام تکنیک تنفس دیافراگمی را داشته باشند که بتوانند ظرفیت های ریوی خودشان را افزایش بدهند؛ تنگی نفس که یکی از عوارض اصلی نارسایی قلبی در این بیماران هست، کاهش پیدا می کند".

وی در همین ارتباط اضافه می کند: " تنگی نفس یکی از عوامل اصلی کاهش کیفیت خواب در بیماران است. بیمار به علت تنگی نفس، مدام در حین خواب، بیدار می شود و نمی تواند خواب راحت و خوبی داشته باشد. از سال 1980 میلادی به بعد دانشمندان به این نتیجه رسیده اند که استفاده از ورزش می تواند یک راه بسیار مناسبی همراه با تکنیک تنفس دیافراگمی در بیماران نارسایی قلبی برای بهبود تنگی نفس آنها استفاده بشود اما همه می دانیم اغلب افراد، این روش ها را به درستی انجام نمی دهند؛ یعنی ما وقتی به آنها آموزش می دهیم که چطور تنفس بکنند و یا چطور تکنیک های ورزشی را در بیمارستان انجام بدهند به خوبی یاد نمی گیرند، به خوبی آموزش نمی بینند و این ها خود عاملی برای عدم کنترل در تنگی نفس و عدم بهبود کیفیت خوابشان می شود، لذا ما با کمک یکی از دانشجویان علاقه مند و تلاشگرمان در مقطع کارشناسی ارشد، به نام خانم معصومه عباسی که خودشان سالهاست، پرستار بخش قلب بیمارستان امام رضا(ع) است، کمک گرفتیم و طرح تحقیقاتی ایشان را به این عنوان نام گذاری کردیم. در کنار این کار تحقیقاتی دکتر رامین سعیدی، متخصص قلب به ما کمک کردند و دکتر وحید قوامی، تحلیل آماری این کار را انجام داد و دکتر نادر دهنوی، طراح انیمیشن ما بودند (  ایشان یکی از بهترین طراحان انیمیشن صدا و سیما هست که کمک بسیار زیادی نموده است). در واقع ما 2 طرح با ایشان کار کردیم، طرح قبلی که مربوط به مجاری صفراوی  بود توانستیم، ویدئو انیمیشن آن را در کنار مقاله اش در مجله Nursing   Pay   Management قرار بدهیم و هم اکنون در سایت  Elsevier  ویدئو در دسترس تمام افراد جهان قرار گرفته است. دکتر دهنوی در خصوص طراحی انیمیشن تنفس دیافراگمی و تمرینات دامنه حرکتی کمک زیادی کرد و انیمیشن و کلیه مراحل انجام تنفس دیافراگمی و انیمیشن تمرینات دامنه حرکتی بر مبنای آخرین گاید لاین انجمن قلب آمریکا طراحی شد. طبق دستورالعمل گاید لاین انجمن قلب آمریکا، بیمارانی که مبتلا به نارسایی کلاس 1 و 2 قلبی باشند، می توانند با کمک تنفس دیافراگمی و تمرینات دامنه حرکتی، تنگی نفس خودشان را کنترل کرده و کیفیت خوابشان را بهبود بدهند و به همین علت ما بر اساس گاید لاین انجمن قلب آمریکا این انیمیشن را ساختیم.

در خصوص تکنیک تنفس دیافراگمی و تمرینات دامنه حرکتی شانه، لگن و زانو ویدئو های مختلفی وجود دارد اما هیچ کدام بر اساس استاندارد گاید لاین انجمن قلب آمریکا طراحی نشده است، ما در ویدئو از فِلش استفاده کردیم. یکسری فِلش ها که بیمار بداند چه زمانی باید عضلات قفسه سینه اش را نگه دارد و عضلات شکمیش را تقویت بکند و چه زمانی برعکس این کار را انجام بدهد. در خصوص تمرینات دامنه حرکتی هم به همین شکل است، ما انیمیشن را ساختیم و در طول مدت، یکی از بیمارانمان که در بیمارستان ها بستری بودند یا به مطب ها مراجعه کرده بودند. ما ابتدا یک عینک مجازی در اختیارشان قرار دادیم و از آنها خواستیم که عینک واقعیت مجازی را بر روی چشم خود قرار بدهند" البته آنهایی که دچار سر گیجه یا بیماری های اعصاب و مغزی بودند را از مطالعه خود خارج کردیم". ما انیمیشن را روی عینک آنها سوار کردیم و آنها همزمان با انیمیشن شروع کردند به انجام تمرینات تنفسی و انجام تمرینات دامنه حرکتی و وقتی که ما مطمئن شدیم که کار را درست انجام می دهند، عینک را به آنها هدیه دادیم.

همچنین با کمک فیلم انیمیشن و بعد از طریق تلفن و شبکه مجازی با آنها در ارتباط بودیم و آنها در طی یکماه موظف بودند هر روز بعد از صبحانه تکنیک ها ی تنفسی- دیافراگمی و تمرینات دامنه حرکتی را با کمک عینک و قبل از خواب انجام و تکرار بکنند و در نهایت ما با استفاده از پرسشنامه کیفیت خواب پیترزبورگ" که یکی از اصلی ترین قسمت بحث اختلالات تنفس در حین خواب هست"، به این نتیجه رسیدیم که بیمارانی که در طی زمان یکماه تکنیک های تنفسی دیافراگمی و تمرینات دامنه حرکتی را با کمک انیمیشن موجود در عینک انجام داده بودند؛ کیفیت خواب بهتری داشتند؛ وضعیت تنفسی شان بهبود پیدا کرده و نیاز آنها به داده ها کاهش پیدا کرد".