مدیر سلامت محیط و کار معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد نسبت به خطرات ناشی از ذرات معلق و آلایندههای آزاد شده در اثر انفجارها و تخریب سازههای شهری هشدار داد و بر رعایت پروتکلهای حفاظتی برای کاهش پیامدهای بهداشتی این آلودگیها تأکید کرد.
دکتر فرشید وفا در گفتگو با وب دا اظهار کرد: وقوع انفجارها و تخریب سازههای شهری در شرایط جنگی موجب آزادسازی حجم قابل توجهی از آلایندههای هوا میشود که از نظر ماهیت و ترکیب با آلودگی هوای فصول سرد سال تفاوت قابل توجهی دارد.
وی افزود: این آلودگیها میتوانند حاوی ذرات بسیار ریز معلق با قطر کمتر از ۲.۵ میکرون (PM2.5) باشند که قابلیت نفوذ به عمق ریه و حتی ورود مستقیم به جریان خون را دارند. همچنین ترکیباتی مانند فلزات سنگین از جمله سرب، جیوه و کادمیوم ناشی از مهمات، ترکیبات آلی فرار حاصل از احتراق ناقص مواد شیمیایی و موادی مانند آزبست و غبار سیمان ناشی از تخریب ساختمانها میتوانند موجب بروز عوارض حاد و مزمن تنفسی شوند.
مدیر سلامت محیط و کار معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به تدوین دستورالعملهای حفاظتی در چهار سطح محیطی، فردی، بیولوژیک و مراقبتی گفت: در شرایط وقوع انفجارها و انتشار آلایندهها، شهروندان باید حتیالامکان از خروج غیرضروری از منزل خودداری کرده و از تردد پیاده در فضای باز پرهیز کنند.
ایمنسازی محیط مسکونی
دکتر وفا امنترین محل در زمان وقوع انفجار را داخلیترین اتاق ساختمان دانست و توصیه کرد: برای جلوگیری از ورود آلایندهها، تمامی منافذ و مسیرهای احتمالی ورود هوا با نایلونهای پلیاتیلن ضخیم و نوارهای چسب پهن مسدود شود.
وی ادامه داد: همچنین لازم است کولرهای آبی، هود آشپزخانه و سایر سیستمهای مکنده خاموش شوند تا از ایجاد فشار منفی و ورود آلایندهها به فضای داخلی جلوگیری شود. در چنین شرایطی استفاده از تهویه طبیعی یا مکانیکی توصیه نمیشود.
به گفته وی، در صورت دسترسی به دستگاه تصفیه هوا، استفاده از آن در حالت حداکثری و با فیلترهای هپا و کربن فعال میتواند در کاهش ذرات ریز و بوهای شیمیایی مؤثر باشد.
مدیر سلامت محیط و کار معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد همچنین نسبت به نظافت خشک در این شرایط هشدار داد و افزود: استفاده از جاروبرقی معمولی میتواند موجب پراکنده شدن مجدد ذرات ریز در هوا شود؛ بنابراین نظافت سطوح باید تنها با دستمال مرطوب یا تیکشی خیس انجام شود.
وی استفاده از پارچههای نخی مرطوب آغشته به محلول پنج درصد بیکربنات سدیم در مبادی احتمالی نفوذ هوا را نیز برای خنثیسازی گازهای اسیدی ناشی از احتراق مهمات مؤثر دانست و بر پوشاندن مناسب مواد غذایی و آب آشامیدنی برای جلوگیری از آلودگی تأکید کرد.
توصیههای ایمنی در زمان بارندگی
دکتر وفا خاطرنشان کرد: در صورت وقوع انفجار همزمان با بارندگی، تا زمان برطرف شدن کامل دود و آلودگی از باز کردن پنجرهها باید خودداری شود. همچنین در صورت شکستن شیشهها، استفاده از ماسکهای استاندارد مانند N95 ،FFP2 یا FFP3 ضروری است.
وی افزود: پس از پایان بارندگی نیز بهتر است افراد مدتی از خروج از منزل خودداری کنند، زیرا تبخیر قطرات آلوده از سطح زمین میتواند غلظت آلایندهها را در هوای تنفسی افزایش دهد.
مدیریت غبار ناشی از تخریب سازهها
این متخصص حوزه سلامت محیط با اشاره به ترکیبات خطرناک غبار ناشی از تخریب بتن گفت: این نوع غبار میتواند حاوی سیلیس کریستالی و آزبست باشد، بنابراین طبق توصیههای سازمان جهانی بهداشت باید از هرگونه جارو یا دمنده هوا برای پاکسازی سطوح خودداری شود و نظافت فقط به روش مرطوب انجام گیرد.
وی افزود: ذرات PM2.5 ناشی از تخریب میتوانند تا حدود ۲۲ ساعت در هوا باقی بمانند، بنابراین باز کردن منافذ هوا در ساختمانها دستکم تا سه روز پس از فروکش ظاهری غبار توصیه نمیشود.
توصیههای ویژه برای گروههای آسیبپذیر
مدیر سلامت محیط و کار معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به ضرورت مراقبت بیشتر از گروههای حساس گفت: نوزادان و کودکان خردسال به دلیل تجمع بیشتر ذرات در نزدیکی سطح زمین باید در ارتفاع بالاتر از سطح کف نگهداری شوند.
وی افزود: زنان باردار نیز باید از ماسکهای بدون دریچه استفاده کنند، زیرا برخی فلزات سنگین موجود در غبارهای جنگی امکان عبور از سد جفت را دارند و میتوانند سلامت جنین را تهدید کنند.
به گفته وی، سالمندان و بیماران قلبی – عروقی نیز باید به دلیل افزایش خطر لخته شدن خون در شرایط آلودگی هوا، مصرف آب کافی را در برنامه روزانه خود قرار دهند.
دکتر وفا همچنین بر پرهیز کامل از استعمال دخانیات در فضای داخلی منزل تأکید کرد و گفت: ترکیب دود دخانیات با آلودگی ناشی از انفجار میتواند آسیبهای بیشتری به سیستم تنفسی وارد کند و مصرف قلیان به دلیل حجم بالای دود، خطرات مضاعفی ایجاد خواهد کرد.
توصیههای تغذیهای برای کاهش اثر آلایندهها
وی در ادامه با اشاره به بروز استرس اکسیداتیو در بدن در زمان آلودگی هوا، مصرف لبنیات کمچرب، میوههایی مانند سیب و مرکبات حاوی پکتین و همچنین منابع طبیعی آنتیاکسیدان و ویتامین C را برای تقویت سیستم دفاعی بدن مفید دانست.
مدیر سلامت محیط و کار معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد همچنین کاهش مصرف غذاهای چرب، سرخکردنی و مواد غذایی کمارزش مانند چیپس، پفک و نوشابههای گازدار را در این شرایط ضروری عنوان کرد.
اقدامات فوری پس از مواجهه با غبار انفجار
وفا در پایان توصیه کرد: در صورت قرار گرفتن در معرض غبار ناشی از انفجار، پس از ورود به منزل لباسها در یک کیسه نایلونی قرار داده و بسته شود، سپس بینی و گلو با محلول نرمال سالین شستوشو داده شود و استحمام با آب ولرم برای زدودن ذرات از سطح پوست و مو انجام گیرد.
وی تأکید کرد: در صورت بروز علائمی مانند سرفه خشک مداوم، سوزش شدید مجاری تنفسی یا اختلال در بینایی، مراجعه فوری به مراکز درمانی یا مشاوره با پزشک ضروری است.
