عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه هیجانات انسانی ابزاری کارکردی برای بقا و آگاهی هستند، مدیریت آگاهانه احساساتی نظیر ترس و خشم را کلید اصلی سلامت روان دانست. وی ضمن معرفی یک مدل پژوهشمحور سه مرحلهای برای تسلط بر دنیای احساسات، بر نقش حیاتی سبک زندگی در افزایش ظرفیت تنظیم هیجان افراد تأکید کرد.
دکتر فرشاد شیبانی، روانشناس بالینی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفتگو با وب دا با تبیین رویکردهای نوین در حوزه سلامت روان اظهار داشت: تنظیم هیجان به معنای حذف یا سرکوب احساسات نیست، بلکه فرآیندی آگاهانه برای شناخت، درک و مدیریت هوشمندانه هیجانات حیاتی همچون ترس، خشم، غم و شادی است.
وی با اشاره به ماهیت کارکردی هیجانات تصریح کرد: هر هیجان پیامی منحصربهفرد دارد؛ خشم نشاندهنده نقض مرزهای فردی، ترس هشداردهنده خطر و غم فرصتی برای سوگواری و بازسازی است. هدف نهایی روانشناسی بالینی، بهرهگیری هوشمندانه از این پیامهای نهفته برای بهبود کیفیت زندگی است.
دکتر شیبانی برای دستیابی به ثبات روانی، سه گام کلیدی و مبتنی بر پژوهشهای علمی را به شرح زیر معرفی کرد:
۱. شناسایی و نامگذاری دقیق (Labeling): نخستین گام در مدیریت بحرانهای درونی، توصیف دقیق احساس است. تحقیقات نشان میدهد نامگذاری احساسات، بهطور مستقیم باعث کاهش برانگیختگی فیزیولوژیک بدن شده و بستر را برای تصمیمگیری منطقی فراهم میکند.
۲. پذیرش و فاصلهگذاری (Acceptance): مقاومت در برابر احساسات ناخوشایند، منجر به تشدید آنها میشود. پذیرش تجربه کنونی به معنای تأیید رفتارهای تکانشی نیست، بلکه ایجاد فضای تنفسی با استفاده از تکنیکهایی نظیر «تنفس دیافراگمی» برای عبور از واکنشهای آنی به سمت پاسخهای سنجیده است.
۳. بازنگری شناختی (Reappraisal): تعدیل افکار، نقطه کمال مدیریت هیجان است. فرد باید با پرسشهای راهبردی نظیر «آیا شواهد قطعی برای این برداشت دارم؟» یا «تفسیر جایگزین چیست؟»، تفسیر خود از موقعیت را بازسازی کند؛ چراکه اغلب هیجانات بیش از آنکه محصول واقعیت باشند، محصول تفسیر ما از وقایع هستند.
این روانشناس بالینی در ادامه، ظرفیت تنظیم هیجان را متأثر از عوامل محیطی دانست و افزود: خواب کافی، فعالیت بدنی منظم و مدیریت مصرف اخبار (بهویژه در دوران فشار روانی)، زیرساختهای لازم برای ارتقای توانمندی روانی را فراهم میکنند.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان خاطرنشان کرد: گوش دادن به پیام هیجانات و پاسخدهی سالم به آنها، نه تنها سلامت روان را تضمین میکند، بلکه منجر به ارتقای محسوس کیفیت روابط بینفردی، عملکرد شغلی و رضایت عمومی از زندگی خواهد شد.
