عضو هیأت علمی گروه روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تاکید بر اینکه آمادگی روانی در زمان بحران به اندازه تدارکات فیزیکی اهمیت دارد، «نقشه راه سلامت روان» را در دو مرحله «پیش از بحران» و «حین بحران» تشریح کرد. وی معتقد است هدف در شرایط تهدید، نه عالی عمل کردن، بلکه عبور از سختترین سناریوها با کمترین میزان فروپاشی روانی و اجتماعی است.
دکتر علی ثاقبی، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفتگو با وب دا به تبیین ضرورت تابآوری روانی در شرایط بحرانی و جنگی پرداخت. وی با اشاره به اینکه بحرانها نظم درونی افراد را متزلزل میکنند، اظهار داشت: اگر پیش از وقوع بحران، قرارهای ذهنی و عملی مشخص نشده باشد، تصمیمگیری در لحظات حساس مختل و روابط انسانی شکننده خواهد شد.
این متخصص پنج اصل کلیدی کمکهای اولیه روانی را شامل «برقراری امنیت»، «آرامسازی»، «خودتوانمندسازی»، «حفظ پیوندها» و «امید واقعبینانه» دانست و استراتژیهای عملیاتی خود را در دو سطح ارائه کرد:
مرحله اول: اقدامات پیشگیرانه و آمادگی (پیش از اوج بحران)
دکتر ثاقبی اولین گام را تنظیم «قرارداد خانگی» عنوان کرد و افزود: خانوادهها باید در یک صفحه کاغذ، نقشهای اجرایی، ارتباطی، تدارکاتی و مراقبتی را تقسیم کنند. اکنون زمان حل اختلافات قدیمی نیست؛ بلکه هدف به حداقل رساندن آسیب است. همچنین تعیین یک "کلمه توقف" برای جلوگیری از تنشهای کلامی ضروری است.
وی سایر اقدامات این مرحله را به شرح زیر برشمرد:
نقشه ارتباطات: تعیین محل ملاقات حضوری و مسیرهای جایگزین برای زمان قطع احتمالی شبکه اینترنت.
بهداشت خبری: محدود کردن پیگیری اخبار به بازههای زمانی کوتاه و منابع معتبر، و پرهیز جدی از تماشای تصاویر خشن.
کیت آفلاین روان: تهیه برگهای حاوی شمارههای اضطراری، جملات آرامشبخش (لنگر) و تمرینات تنفسی (مانند تنفس جعبهای) برای مدیریت آنی استرس.
مرحله دوم: مدیریت رفتار در شرایط اضطرار (هنگام اوج تهدید)
این روانپزشک دانشگاه علوم پزشکی مشهد، «کوچکسازی تصمیمها» را راهکار عبور از آشفتگی ذهنی دانست و تصریح کرد: در حالت بقا، مغز توان پردازش تصمیمات بزرگ را ندارد؛ بنابراین باید بر پرسشهای آنی نظیر "الان کجا برویم؟" و "گام بعدی چیست؟" تمرکز کرد.
وی در خصوص نحوه مواجهه با اطرافیان و کودکان تأکید کرد:
کمک عملی به جای توصیه کلامی: در اوج بحران، حضور امن و تأمین نیازهای اولیه (آب و غذا) بسیار مؤثرتر از ارائه راهکارهای کلامی است.
صیانت از سلامت روان کودکان: حفظ روال روزانه، دور نگه داشتن از جریان اخبار و برقراری گفتگوی ایمن (خارج از زمان خواب) با محوریت شنیدن دغدغههای کودک، سه اصل حیاتی در مراقبت از فرزندان است.
پرهیز از کمالگرایی در بحران
دکتر ثاقبی در پایان خاطرنشان کرد: در زمانه بحران، هدف قهرمان بودن نیست؛ صرفاً مراقبت از خود و دیگران برای دیدن کمترین آسیب، بزرگترین موفقیت محسوب میشود. همین گامهای کوچک و منسجم، ضامن بقای سلامت روان جامعه در برابر تلاطمهای محیطی خواهد بود.
