متخصص اعصاب و روان و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد بر ضرورت توجه همزمان خانوادهها به تأمین نیازهای مادی و حفظ سلامت روان و روابط عاطفی در شرایط جنگی تأکید کرد و گفت: در کنار تأمین نیازهای ضروری زندگی، مراقبت از امنیت روانی و عاطفی اعضای خانواده از اهمیت ویژهای برخوردار است.
دکتر ملیحه ارجمندی، متخصص اعصاب و روان، روانپزشک و رواندرمانگر و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفتوگو با خبرنگار وبدا اظهار کرد: در روزهایی که سایه جنگ بر زندگی مردم سنگینی میکند، معمولاً توجه نخست خانوادهها به نیازهای بیرونی مانند تهیه غذا، آب، سوخت و سایر ملزومات ضروری معطوف میشود. هرچند این اقدامات برای مدیریت بحران ضروری و قابل درک است، اما در کنار این نیازها، توجه به نیازهای درونی خانواده از جمله حفظ سلامت روان، امنیت عاطفی و کیفیت روابط خانوادگی نیز ضروری است.
وی با اشاره به اینکه یکی از مهمترین موضوعات در شرایط بحرانی، حفظ بهداشت روابط در خانواده است، افزود: استرس و اضطراب ناشی از جنگ میتواند بر روابط میان همسران، والدین و فرزندان و حتی سایر نزدیکان تأثیر منفی بگذارد. در چنین شرایطی لازم است اعضای خانواده به یکدیگر فرصت دهند تا احساسات و هیجانات خود را بدون ترس از قضاوت یا سرزنش بیان کنند.
این روانپزشک با توصیه به پرهیز از طرح اختلافات و تعارضات گذشته در روزهای بحرانی ادامه داد: در چنین شرایطی بهتر است از باز کردن پرونده اختلافات قدیمی خودداری شود و در صورت بروز تنش در رفتار یا گفتار، موضوع در همان زمان با گفتوگو و پذیرش متقابل مدیریت شود.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد یکی دیگر از موضوعات مهم در شرایط جنگی را نحوه مواجهه با اخبار دانست و گفت: اخبار جنگ بهویژه برای کودکان و نوجوانان میتواند بسیار اضطرابآور باشد. غرق شدن در اخبار و پیگیری مداوم جزئیات جنگ سطح تنش را افزایش میدهد و از سوی دیگر، بیخبری کامل نیز ممکن است باعث ایجاد ابهام و ترس در ذهن افراد شود.
وی افزود: راهکار مناسب، دریافت محدود و سنجیده اخبار و توضیح آن برای کودکان و نوجوانان متناسب با سطح درک آنهاست. کودکان باید بدانند که خانواده در کنار آنها حضور دارد، از آنها مراقبت میکند و شرایط با آرامش مدیریت خواهد شد.
دکتر ارجمندی با تأکید بر اهمیت حفظ روتین روزانه در کاهش استرس خاطرنشان کرد: ادامه برنامههای معمول زندگی از جمله تغذیه منظم، خواب کافی، تحرک بدنی، بازی، دورهمی و ارتباط با جمعهای امن انسانی میتواند به ثبات روانی اعضای خانواده کمک کند. هرچه زندگی روزمره کمتر دچار آشفتگی شود، احساس امنیت و کنترل در افراد تقویت خواهد شد.
وی با اشاره به مفهوم تابآوری گفت: تابآوری به معنای توانایی عبور از بحران و بازگشت به جریان عادی زندگی است. این توانایی در افراد مختلف با توجه به ویژگیهای فردی و محیطی متفاوت است، اما میتوان آن را تقویت کرد. پذیرش شرایط، تقسیم مشکلات بزرگ به بخشهای کوچکتر و حرکت مرحلهبهمرحله برای حل مسائل از جمله راهکارهایی است که به افزایش تابآوری کمک میکند.
این روانپزشک همچنین بر اهمیت تشکیل «حلقه امن انسانی» در شرایط بحران تأکید کرد و افزود: حضور در کنار دوستان، بستگان و افراد مورد اعتماد میتواند فضایی برای همدلی، حمایت و آرامش فراهم کند. چنین جمعهایی برای کودکان نیز فرصت مناسبی ایجاد میکند تا از طریق بازی و تعامل، بخشی از فشار روانی خود را تخلیه کنند.
وی توصیه کرد: در این دورهمیها بهتر است تمرکز بر ایجاد حس امنیت، همراهی و آرامش باشد و گفتوگو درباره جزئیات جنگ به حداقل برسد.
دکتر ارجمندی در پایان با تأکید بر پرهیز از تصمیمگیریهای بزرگ در روزهای بحرانی تصریح کرد: در این شرایط بهتر است از تعیین اهداف سنگین و تصمیمهای بزرگ خودداری شود و به جای آن، هدفهای کوچک، واقعبینانه و قابل دستیابی در نظر گرفته شود تا احساس توانمندی و امید در افراد حفظ شود.
وی خاطرنشان کرد: جنگ هرچقدر هم دشوار و فرساینده باشد، سرانجام به پایان میرسد و آنچه پس از بحران باقی میماند، سلامت جسم، سلامت روان و سلامت روابط انسانی است؛ بنابراین ضروری است خانوادهها در کنار تأمین نیازهای مادی، از این سه سرمایه اساسی نیز بهخوبی محافظت کنند.
