متخصص سلامت باروری و استادیار گروه مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر نقش حیاتی «مراقبت مستمر ماما‑محور»، آن را یکی از مؤثرترین الگوهای پیشنهادشده از سوی سازمان جهانی بهداشت برای ارتقای سلامت مادر و نوزاد و بهبود تجربه بارداری و زایمان در زنان ایرانی دانست.
دکتر منا لرکی در گفتوگو با وبدا، با اشاره به مفهوم مراقبت مستمر در نظامهای سلامت گفت: از نگاه سازمان جهانی بهداشت، مراقبت مستمر یعنی زن باردار تمامی مراحل دریافت خدمات ویزیت و تشخیص تا درمان و بستری را بهصورت یک جریان منسجم و هماهنگ تجربه کند؛ حتی اگر این خدمات در زمانها و مکانهای مختلف یا توسط ارائهدهندگان متفاوت انجام شود.
وی افزود: مدل «مراقبت مستمر ماما‑محور» رویکردی پیشرفته است که در آن یک ماما یا تیم کوچکی از ماماها مسئولیت جامع مراقبت از زن باردار را در دوران بارداری، زمان زایمان و دوره پس از زایمان برعهده میگیرند و در صورت نیاز، بیمار را به سطوح بالاتر درمانی ارجاع میدهند.
این متخصص سلامت باروری توضیح داد که علیرغم شواهد علمی فراوان درباره اثربخشی این الگو، دسترسی جهانی به آن هنوز محدود است. حتی در کشورهای پردرآمد مانند استرالیا، کانادا و بریتانیا تنها درصد اندکی از مادران از این خدمات بهرهمند میشوند. در کشورهای کمدرآمد یا با درآمد متوسط نیز فعالیت چرخشی ماماها در بخشهای مختلف مانع اجرای کامل این مدل میشود.
وی کمبود نیروی متخصص، محدودیتهای مالی و نبود زیرساختهای حمایتی را از مهمترین موانع توسعه مراقبت مستمر مامایی دانست و تأکید کرد که شواهد نشان میدهد این مدل بهویژه برای زنان محروم و آسیبپذیر میتواند پیامدهای بارداری و زایمان را به شکل قابل توجهی بهبود دهد.
دکتر لرکی درباره وضعیت ایران گفت: در کشور ما مراقبتهای دوران بارداری عمدتاً در چارچوب شبکه بهداشت ارائه میشود؛ ساختاری گسترده و چندسطحی که از خانههای بهداشت روستایی تا بیمارستانهای تخصصی را شامل میشود و ماماها در آن نقش محوری دارند.
با این حال وی تأکید کرد که مفهوم مراقبت مستمر هنوز بهطور کامل محقق نشده است. برخی برنامهریزان آن را تنها بهمعنای ویزیتهای منظم میدانند، در حالی که مراقبت مستمر واقعی شامل ابعاد گستردهتری مانند تداوم رابطه درمانی، هماهنگی کامل خدمات و شخصیسازی مراقبتهاست.
او همچنین به دستورالعملهای پیشرفته مامایی درباره ترویج زایمان طبیعی اشاره کرد و گفت که اجرای کامل آنها همچنان با موانع ساختاری مواجه است؛ موانعی که بخشی از آنها ناشی از نبود زیرساخت لازم برای مراقبت مستمر است.
دکتر لرکی برای غلبه بر چالشها چند راهکار کلیدی را مطرح کرد:افزایش تعداد ماماهای آموزشدیده، بهویژه در مناطق محروم،بازطراحی ساختارهای بیمارستانی و کلینیکی برای اجرای مدل مراقبت مستمر،ارتقای آگاهی عمومی و آموزش فرهنگی درباره مزایای این مدل،بهرهگیری از فناوریهای دیجیتال برای پایش و مشاوره بارداری،ایجاد سیاستهای حمایتی، چارچوبهای مالی و قوانین پشتیبان برای تقویت نقش ماماها،اصلاح نظام پرداخت و بازنگری در شرح وظایف ماماها برای امکان نقشآفرینی گستردهتر از جمله این راهکارهاست.
وی گفت: تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که اجرای مدل مراقبت مستمر نیازمند اصلاحات ساختاری در نظام سلامت است و تنها با برنامهریزی دقیق و همراهی جدی جامعه مامایی میسر خواهد شد.
دکتر لرکی در پایان با تبریک روز جهانی ماما به همکاران و دانشجویان این حوزه گفت: ماماها در شیرینترین، حساسترین و مهمترین لحظات زندگی در کنار زنان هستند و نقشی تعیینکننده در سلامت مادر، نوزاد، خانواده و جامعه دارند. او برای تمام ماماهای کشور آرزوی سربلندی و موفقیت کرد.
