فلوشیپ جراحی پا و مچ پا و عضو هیأت علمی گروه ارتوپدی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به شیوع نسبتاً بالای تورم یا آب آوردن مچ پا در میان افراد گفت: این عارضه که در اصطلاح پزشکی «افیوژن مچ پا» یا تجمع مایع در مفصل نامیده میشود، میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و در برخی موارد نشانهای از مشکلات جدی در بدن باشد.
دکتر علیرضا موسویان در گفتوگو با وب دا اظهار کرد: مچ پا یکی از مفاصل مهم و پرتحرک بدن است و هرگونه آسیب، التهاب یا اختلال در سیستمهای بدن میتواند باعث تجمع مایع در این ناحیه و ایجاد تورم شود؛ از اینرو بررسی دقیق علت این عارضه اهمیت زیادی دارد.
وی یکی از مهمترین دلایل آب آوردن مچ پا را عفونت مفصل دانست و گفت: در این حالت ممکن است مفصل از چرک پر شود که یک وضعیت خطرناک محسوب میشود و در صورت درمان نشدن میتواند آسیب دائمی به مفصل وارد کند.
این فلوشیپ جراحی پا و مچ پا افزود: بیماریهای التهابی مانند آرتریت روماتوئید و نقرس نیز از دیگر عوامل ایجاد تورم در مفصل مچ پا هستند. در برخی موارد نیز عفونت مفصل به صورت «آرتریت سپتیک» بروز میکند که علائم آن شدید بوده و به سرعت ظاهر میشود.
به گفته وی، در چنین شرایطی فرد معمولاً با علائمی مانند درد شدید هنگام حرکت، گرمی و قرمزی مفصل، حساسیت موضعی و حتی تب مواجه میشود و لازم است هرچه سریعتر تحت بررسی پزشکی قرار گیرد.
دکتر موسویان یکی دیگر از علل شایع تورم مچ پا را آسیبهای فیزیکی عنوان کرد و گفت: ضربه مستقیم، زمین خوردن، پیچخوردگی مچ پا یا تصادفات میتواند به رباطها، تاندونها یا استخوانهای این ناحیه آسیب وارد کرده و در نهایت باعث تجمع مایع در مفصل شود.
وی ادامه داد: گاهی نیز فعالیت بیش از حد مفصل و انجام حرکات تکراری باعث ایجاد التهاب در بافتهای اطراف مفصل میشود. در چنین شرایطی بیماریهایی مانند بورسیت یا تنوسینوویت ایجاد شده و ترشح مایع مفصلی افزایش مییابد که در نهایت به تورم مچ پا منجر میشود.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اینکه تورم مچ پا همیشه ناشی از مشکلات موضعی نیست، اظهار کرد: در برخی موارد بیماریهای سیستمیک مانند نارسایی قلبی، مشکلات کلیوی یا کبدی، نارسایی وریدی و حتی سبک زندگی کمتحرک میتواند باعث تجمع مایع در اندامهای تحتانی و بروز ورم در مچ پا شود.
وی افزود: مصرف بیش از حد نمک، نشستن یا ایستادن طولانیمدت و کاهش تحرک بدنی نیز از عواملی هستند که احتمال بروز این عارضه را افزایش میدهند.
دکتر موسویان درباره علائم این عارضه گفت: مهمترین نشانهها شامل تورم و قرمزی مچ پا، درد یا سفتی مفصل، کاهش دامنه حرکتی و احساس سنگینی در پا است. در مواردی که التهاب یا عفونت وجود داشته باشد، ممکن است گرمی محل تورم، حساسیت موضعی و حتی تب نیز مشاهده شود. همچنین برخی افراد احساس گزگز یا بیحسی در پا دارند که میتواند نشاندهنده درگیری عصبها یا اختلال در گردش خون باشد.
وی با اشاره به روشهای تشخیصی افزود: برای بررسی دقیق علت تورم مچ پا معمولاً از روشهای تصویربرداری مانند رادیوگرافی (اشعه ایکس) یا MRI استفاده میشود. تصویربرداری MRI تصویر دقیق و سهبعدی از ساختار مفصل ارائه میدهد و به پزشک کمک میکند مشخص شود آیا آسیب در استخوان، رباطها یا بافتهای نرم عامل ایجاد تورم بوده است یا خیر.
این فلوشیپ جراحی پا و مچ پا درباره عوارض بیتوجهی به این عارضه هشدار داد و گفت: اگر آب آوردن مچ پا بهموقع تشخیص داده و درمان نشود، میتواند عوارض جدی به دنبال داشته باشد. باقی ماندن مایع در بافتها باعث کاهش جریان خون و اختلال در تغذیه سلولها شده و روند ترمیم بافتها را کند میکند.
وی افزود: در موارد مزمن ممکن است پوست ناحیه آسیبدیده نازک و حساس شود و خطر ایجاد زخمهای پوستی یا عفونت افزایش یابد. همچنین افرادی که دچار تورم مزمن هستند بیشتر در معرض زخمهای فشاری، عفونتهای پوستی مانند سلولیت و اختلالات لنفاوی قرار دارند.
دکتر موسویان با اشاره به تفاوت علل این عارضه در گروههای مختلف گفت: در افراد لاغر گاهی کمبود پروتئین، نارسایی وریدی یا بیتحرکی طولانیمدت باعث تجمع مایعات در مچ پا میشود، در حالی که در سالمندان معمولاً مشکلات گردش خون، بیماریهای مفصلی مانند آرتروز، مصرف برخی داروها و اختلالات هورمونی از عوامل مهم ایجاد تورم هستند.
وی ادامه داد: در افراد سیگاری به دلیل آسیب به عروق خونی و اختلال در گردش خون احتمال تورم پا افزایش مییابد. همچنین در افراد چاق فشار اضافی بر سیستم گردش خون و کاهش تحرک میتواند منجر به تجمع مایعات در پاها شود. در بیماران دیابتی نیز مشکلات کلیوی، اختلال در گردش خون، فشار خون بالا و آسیب عصبی از عوامل مهم ایجاد ورم در پاها به شمار میرود.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره راههای پیشگیری از این عارضه گفت: افراد باید از نشستن یا ایستادن طولانیمدت خودداری کنند و هنگام استراحت پاهای خود را کمی بالاتر از سطح قلب قرار دهند تا گردش خون بهبود یابد.
وی افزود: استفاده از جورابهای فشاری طبی برای افرادی که مستعد تورم پا هستند مفید است. همچنین کاهش مصرف نمک، نوشیدن آب کافی، فعالیت بدنی منظم و کنترل وزن از دیگر راهکارهای مؤثر در پیشگیری از این مشکل است.
دکتر موسویان خاطرنشان کرد: ورزشهایی مانند پیادهروی، شنا و حرکات کششی ملایم به بهبود گردش خون کمک میکند. ترک سیگار، پرهیز از مصرف الکل و استفاده از کفشهای مناسب نیز نقش مهمی در سلامت مفاصل پا دارد.
وی درباره روشهای درمانی نیز گفت: در موارد خفیف میتوان با استراحت دادن به مچ پا، استفاده از کمپرس سرد، بالا نگهداشتن پا و بستن بانداژ فشاری تورم را کاهش داد. همچنین مصرف داروهای ضدالتهاب با نظر پزشک، ماساژ ملایم ناحیه و استفاده از پمادهای موضعی میتواند به کاهش درد و التهاب کمک کند.
این فلوشیپ جراحی پا و مچ پا تأکید کرد: اگر تورم شدید باشد یا با علائمی مانند درد شدید، تغییر رنگ پوست، تب یا ناتوانی در حرکت مچ پا همراه شود، مراجعه سریع به پزشک ضروری است تا علت اصلی بیماری تشخیص داده شده و درمان مناسب انجام شود.
وی در پایان یادآور شد: تورم مچ پا در بسیاری از موارد قابل درمان است، اما بیتوجهی به آن میتواند باعث بروز مشکلات جدی در مفصل یا حتی نشانهای از بیماریهای مهم داخلی باشد؛ بنابراین در صورت تداوم یا شدت علائم، مراجعه به پزشک متخصص ارتوپدی برای بررسی دقیق و درمان بهموقع ضروری است.
