مدیر مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت سلامت روان نیروهای امدادی، کادر درمان و مدیران بحران، گفت: در شرایط بحرانی که نگاه جامعه به سوی امدادگران، آتشنشانان، کادر درمان، روانشناسان و مدیران بحران دوخته میشود، توجه به سلامت روان این افراد که ستونهای اصلی مدیریت بحران هستند، یک ضرورت جدی است.
دکتر حمیده صمدی در گفتوگو با وبدا با طرح این پرسش که «چه کسی از مراقبان مراقبت میکند؟» اظهار کرد: نیروهایی که در خط مقدم بحران به جامعه خدمت میکنند، بیش از دیگران در معرض فشارهای شدید روانی قرار دارند و برای پیشگیری از فرسودگی و آسیبهای روانی، توجه به چند اصل اساسی در حوزه خودمراقبتی ضروری است.
وی نخستین اصل را رعایت قانون «ماسک اکسیژن» عنوان کرد و گفت: همانگونه که در شرایط اضطراری هواپیما توصیه میشود ابتدا ماسک اکسیژن خود را بگذارید و سپس به دیگران کمک کنید، نیروهای امدادی نیز باید خودمراقبتی را جدی بگیرند. خواب کافی، تغذیه مناسب و استراحت منظم نه یک رفتار خودخواهانه، بلکه بخشی از وظیفه حرفهای آنها برای ادامه خدمترسانی مؤثر است.
مدیر مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد دومین اصل را کنار گذاشتن نقاب «ابرقهرمان» دانست و افزود: جامعه اغلب از امدادگران انتظار دارد همیشه قوی و بدون احساس باشند، در حالی که آنها نیز انسان هستند و ممکن است دچار ترس، خستگی، اندوه یا احساس درماندگی شوند. پذیرش این آسیبپذیری، نخستین گام برای پیشگیری از فروپاشی روانی است.
دکتر صمدی با اشاره به اهمیت تخلیه هیجانی در میان همکاران گفت: افرادی که در شرایط مشابه کار کردهاند، بهتر از هر کس دیگری میتوانند یکدیگر را درک کنند. برگزاری نشستهای کوتاه و بدون قضاوت در پایان شیفتهای کاری برای گفتوگو درباره تجربهها و احساسات، میتواند مانند یک «سوپاپ اطمینان» عمل کرده و از انباشته شدن فشارهای روانی و شکلگیری تروما جلوگیری کند.
وی همچنین بر ضرورت مرزبندی میان کار و زندگی شخصی تأکید کرد و افزود: مدیران بحران و مشاوران باید در زمان استراحت، ارتباط کاری خود را محدود کنند. پرهیز از پیگیری مداوم اخبار بحران، پاسخ ندادن به پیامهای کاری غیرضروری و انجام فعالیتهایی که ارتباطی با فضای بحران ندارند، به بازسازی سیستم عصبی و بازیابی انرژی روانی کمک میکند.
این روانشناس در ادامه مراجعه به متخصص سلامت روان را اقدامی حرفهای و ضروری دانست و گفت: همانطور که یک جراح نمیتواند قلب خود را جراحی کند، درمانگران نیز در صورت مواجهه با نشانههایی مانند بیحسی عاطفی، کابوسهای شبانه، پرخاشگری بیدلیل یا احساس پوچی باید از کمک متخصصان حوزه تروما بهره بگیرند.
دکتر صمدی در پایان خاطرنشان کرد: حمایت از نیروهای امدادی تنها بر عهده خود آنها نیست و سازمانها و سیستمهای مدیریتی نیز باید بسترهای حمایتی لازم را فراهم کنند. برنامهریزی برای شیفتهای چرخشی منظم، اعطای مرخصیهای اجباری پس از بحران و فراهم کردن دسترسی رایگان به خدمات روانشناختی، از جمله اقداماتی است که میتواند به حفظ سلامت روان این نیروهای فداکار کمک کند.
