مسئول واحد سلامت روان بیمارستان قائم (عج) از مراکز درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی مشهد گفت: خودمراقبتی تنها یک توصیه ساده برای سبک زندگی نیست، بلکه از دیدگاه علوم اعصاب، فرآیندی است که میتواند ساختار و عملکرد مغز را تغییر دهد و به بهبود سلامت روان کمک کند.
دکتر رضا شمآبادی در گفتگو با «وبدا»، همزمان با هفته سلامت، درباره اهمیت خودمراقبتی اظهار کرد: خودمراقبتی در واقع تمرینِ تغییرِ سیمکشی مغز است؛ فرآیندی که در علوم اعصاب با عنوان “نوروپلاستیسیته” (Neuroplasticity) شناخته میشود. زمانی که افراد تکنیکهای مدیریت استرس را تمرین میکنند، ارتباطات عصبی در قشر پیشپیشانی مغز تقویت میشود؛ بخشی از مغز که مسئول تصمیمگیری منطقی و تنظیم هیجانات است.
وی با اشاره به نقش آمیگدال در ایجاد اضطراب و استرس افزود: در دنیای پرتنش امروز، مغز بسیاری از افراد در وضعیت دائمی “جنگ یا گریز” قرار دارد که ناشی از فعالیت بیش از حد آمیگدال (مرکز پردازش ترس در مغز) است. انجام اقداماتی مانند تمرینات تنفسی و مدیتیشن میتواند با فعالسازی عصب واگ و سیستم عصبی پاراسمپاتیک، فعالیت آمیگدال را مهار کند. این فرآیند موجب کاهش ترشح هورمون استرس (کورتیزول) شده و از آسیب به سلولهای عصبی در هیپوکامپ که مرکز حافظه و یادگیری مغز است، جلوگیری میکند.
مسئول واحد سلامت روان بیمارستان قائم (عج) با بیان اینکه خودمراقبتی بر شیمی مغز نیز اثر میگذارد، تصریح کرد: رفتارهای خودمراقبتی باعث آزادسازی چهار ماده مهم در مغز میشوند که به “چهارگانه شادی” معروف هستند: دوپامین که با تعیین اهداف کوچک و انجام مراقبتهای روزانه ترشح میشود؛ اکسیتوسین که از طریق روابط اجتماعی سالم و شفقت به خود افزایش مییابد؛ سروتونین که با قرار گرفتن در معرض نور خورشید و فعالیت بدنی تقویت میشود؛ و اندورفین که در اثر ورزش و حتی خنده در بدن آزاد میشود.
دکتر شمآبادی در ادامه با ارائه توصیههایی کاربردی برای ارتقای سلامت روان گفت: از منظر علوم اعصاب، سه اقدام کلیدی در خودمراقبتی نقش مهمی دارد: نخست، خواب کافی است؛ زیرا در هنگام خواب عمیق، سیستم گلیمفاتیک مغز فعال شده و مواد زائد پروتئینی را از بافت مغز پاکسازی میکند. دوم، تغذیه سالم است؛ چرا که محور “روده ـ مغز” نشان میدهد باکتریهای مفید روده در تولید انتقالدهندههای عصبی مؤثرند و مصرف پروبیوتیکها و کاهش قندهای مصنوعی میتواند بر خلقوخو اثر بگذارد. سوم نیز فعالیت بدنی منظم است که باعث ترشح پروتئینی به نام BDNF میشود؛ مادهای که مانند “کود” برای مغز عمل کرده و به رشد سلولهای عصبی جدید کمک میکند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: شعار امسال هفته سلامت، فرصتی است تا به این نکته توجه کنیم که سلامت روان از سلامت جسم جدا نیست. هر بار که به خود فرصت استراحت میدهیم یا یک عادت سالم را جایگزین میکنیم، در واقع در حال بازطراحی مغز خود برای رسیدن به آرامش، تمرکز و کارآمدی بیشتر هستیم.
