عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به ظرفیتهای گسترده ایران در حوزه گیاهان دارویی گفت: ایران با برخورداری از بیش از هشت هزار گونه گیاهی، یکی از کشورهای برتر منطقه در این حوزه به شمار میرود و در میان کشورهای منطقه، تنها ترکیه از نظر تعداد و تنوع گونههای گیاهی تا حدی توان رقابت با ایران را دارد.
دکتر جواد اصیلی، داروساز و متخصص فارماکوگنوزی و گیاهان دارویی، در گفتوگو با وب دا اظهار کرد: بسیاری از داروهای رایج امروزی منشأ گیاهی دارند و علم فارماکوگنوزی به بررسی منابع طبیعی داروها میپردازد. به عنوان نمونه، دارویی مانند هیوسین منشأ گیاهی دارد که این موضوع بیانگر اهمیت گیاهان دارویی در صنعت داروسازی است.
وی با بیان اینکه امروزه دسترسی به داروهای گیاهی مناسب فراهم شده است، افزود: در صورت تشخیص و صلاحدید پزشک میتوان از برخی داروهای گیاهی در کنار داروهای صنعتی استفاده کرد، اما این موضوع باید حتماً تحت نظر متخصص انجام شود؛ چراکه ممکن است منجر به بروز تداخلات دارویی خطرناک شود.
این متخصص فارماکوگنوزی صنعت عطاری را از صنایع قدیمی و ریشهدار کشور دانست و گفت: با وجود سابقه طولانی عطاریها، با توجه به پیشرفت روشهای تشخیصی و وجود مراکز درمانی متعدد در شهرها، ضروری است افراد پیش از مصرف داروهای گیاهی ابتدا به پزشک مراجعه کنند تا تشخیص دقیق بیماری انجام شود.
دکتر اصیلی با اشاره به نقش طب سنتی در توجه به مزاج و شرایط جسمی و روحی افراد، تأکید کرد: تشخیص بیماری و تجویز دارو باید توسط پزشک متخصص انجام شود و عطاران نیز لازم است آموزشهای تخصصی لازم را در این حوزه دریافت کنند.
وی بر ضرورت آموزش فعالان حوزه عطاری تأکید کرد و افزود: لازم است دورههای آموزشی برای عطاران با همکاری دانشکده داروسازی و جهاد کشاورزی برگزار شود تا آنان با اصول علمی گیاهان دارویی و فرآوردههای سلامتمحور آشنا شوند. با این حال، آموزشندیدن برخی عطاریها باعث شده در مواردی اقداماتی خارج از حوزه تخصص و توانمندی خود انجام دهند.
این داروساز در ادامه درباره تداخل داروهای گیاهی با داروهای شیمیایی هشدار داد و گفت: برخی مواد غذایی و گیاهان دارویی میتوانند اثر داروها را کاهش یا افزایش دهند و حتی باعث بروز عوارض سمی شوند.
به گفته وی، میوه گریپفروت با برخی داروهای قلبی و رقیقکنندههای خون تداخل دارد. همچنین سیر میتواند با داروهای قلبی، فشار خون و داروهای رقیقکننده خون تداخل ایجاد کند. مصرف طولانیمدت زنجبیل، دارچین و بابونه در کنار داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی نیز ممکن است موجب عوارض گوارشی و خونریزی شود. چای سبز نیز میتواند اثر برخی داروها را کاهش دهد.
دکتر اصیلی افزود: شواهدی وجود دارد که مصرف بابونه همزمان با داروهای ضدانعقاد ممکن است خطر خونریزی شدید و حتی تهدیدکننده حیات را افزایش دهد.
وی با تأکید بر اهمیت استانداردسازی داروهای گیاهی گفت: تصور بیخطر بودن دمنوشها همیشه درست نیست و مصرف مداوم داروهای گیاهی و دمنوشها بدون نظر پزشک توصیه نمیشود.
این متخصص فارماکوگنوزی ادامه داد: در فرآیند تولید داروهای گیاهی، استانداردسازی اهمیت زیادی دارد؛ این فرآیند از انتخاب گیاه مناسب تا مرحله عصارهگیری و تعیین مقدار ترکیبات مؤثر را دربر میگیرد. متأسفانه در برخی عطاریها مشاهده شده است که به جای گیاه اصلی از گونههای مشابه مانند بابونه گاوی استفاده میشود یا حتی ناخالصیهایی مانند بقایای حشرات در گیاهان وجود دارد.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان خاطرنشان کرد: داروهای گیاهی پس از طی مراحل استانداردسازی به شکلهایی مانند قرص، کپسول و کرم تولید میشوند که علاوه بر اطمینان از سلامت فرآورده، ماندگاری مشخصی نیز دارند و استفاده از این فرآوردههای استاندارد نسبت به مصرف گیاهان خام ایمنتر است.
