گزارش های تفصیلی

بسیاری از مردم، تصور می‌کنند داروسازان، همان دکترهایی هستند که در داروخانه‌ها حضور دارند و در کنار مدیر داروخانه یا نسخه‌پیچ ارشد می‌نشینند و به سؤالات بیماران در مورد داروها پاسخ می‌دهند. در حالی که مدیریت داروخانه، فقط یکی از چندین گرایش رشته‌ی داروسازی است.

هم اکنون ده‌ها داروساز در گرایش‌های 7 گانه‌ی این رشته در دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در قالب 7 گروه آموزشی و 7 گروه پژوهشی حضور دارند و علاوه بر ساخت داروهای شیمیایی و گیاهی جدید، سالانه صدها مقاله و تحقیق را در سطح کشور و در برد بین‌المللی منتشر می‌سازند و در صدها پژوهش مشارکت علمی دارند.

چنین گستره‌ی وسیعی از رشته‌ی داروسازی را فقط داروسازان و البته رشته‌های مرتبط پزشکی و پیراپزشکی می‌شناسند و حتی بسیاری از کادرهای درمانی یا کارکنان مراکز درمانی دانشگاه نیز به این گستره‌ی خدمات علمی، وقوف ندارند.

شاید یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های داروسازان که به دلایل گوناگون در کشور ما مغفول مانده، ساخت، فرموله کردن، تجزیه و تحلیل و کنترل داروها باشد و در این گزارش تلاش کردم، به مناسبت فرارسیدن پنجم شهریور، روز داروساز، با یکی از استادان گروه کنترل دارو که تا کنون دانشجویان زیادی را برای حضور در مراکز و کارخانجات تولید دارو و یا سطوح نظارتی و حاکمیتی دارو در استان و کشور، تربیت کرده و عمیقا و به معنای واقعی کلمه، داروساز است گفتگو داشته باشم.

در این گفتگو، از مهم‌ترین مسائل و چالش‌های حوزه‌ی داروسازی صحبت به میان می‌آید و دکتر امید رجبی، که علاوه بر کار داروسازی و تدریس در دانشگاه، 75 مقاله علمی را خود و یا با سایر اساتید در ژرونال‌ها و مجلات مختلف علمی به نشر رسانده، در بیش از 90 پژوهش علمی نیز به عنوان مشاور، ناظر، داور، مدیر و همکار حضورد داشته و کارنامه‌ی علمی پر و پیمانی دارد، با گشاده‌رویی و سعه صدر، دیدگاه‌های خود  رادر  این خصوص بیان می‌کند. امید است که گفتگویی خواندنی برای مخاطبان وبدا فراهم آورده باشیم. با هم این گفتگو را می‌خوانیم.

انقلاب صنعتی، این علم را متحول کرد

- با تشکر از وقتی که در اختیار ما گذاشتید، لطفا در ابتدای این مصاحبه بفرمایید چرا اساسا اصل کار و حرفه‌ی داروسازی، در سایه قرار گرفته و بیشتر داروسازان به داروخانه‌داری روی آورده‌اند؟

+ اسم این رشته داروسازی است. به لحاظ ماهوی، کسی که دانشجوی این رشته می‌شود انتظار دارد که داروساز شود. یعنی یک نفر شیمیست که از پزشکی، انواع بیماری، اقتصاد درمان و حتی اصول مربوط به تولید فراورده‌های دارویی هم چیزهای زیادی می‌داند ولی در خدمت تیم پزشکی است و در واقع اهدافی که جامعه پزشکی از داروساز انتظار دارد این است که یکی از حلقه‌های مهم زنجیره‌ی درمان که ساخت معجون و داروی درمان است ،باشد. در واقع، تشخیص بیماری به عهده پزشک است و این عادلانه نیست که با این وسعت کار پزشکی و توسعه و گسترش بیماری‌ها، ساخت دارو هم به عهده‌ی پزشک باشد.

- البته در گذشته گویا این طور نبوده و پزشک، به نوعی داروساز هم بوده است، مثل پزشکان سده‌های دور.

+ بله. از گذشته‌های دور و تا همین یکی دو قرن پیش که جمعیت جهان، کم بوده، حمل و نقل و جابجایی، بسادگی امکان‌پذیر نبوده، دسترسی به امکانات و تولید گسترده و انبوه دارو امکان‌پذیر نشده بود و تخصص به معنای امروزی آن در هیچ رشته‌ی دانشی، حضور نداشته، وضعیت به همین صورت بوده که پزشک، خودش، در ساخت و ترکیب مواد گیاهی و دارویی، محوریت داشته و حداکثر یک دستیار و کمک‌کار هم داشته و خودش تا انتهای کار درمان، با داروها و بیمار، مسیر را طی می‌کرده است.

اما بعد از انقلاب صنعتی که تولید انبوه را برای انسان به ارمغان آورده و مفاهیم کارخانه و تولید زیاد و منظم و برنامه‌دار، جایگزین تولید محدود خانگی یا کارگاهی گردیده، اوضاع بکلی تغییر کرده است. اگر به صد سال پیش برگردیم و حتی تا نیمه‌ی اول قرن حاضر خورشیدی، در داروخانه‌ها دفاتر بزرگی می‌دیدیم که اسامی مواد اولیه و ترکیبات داروهایی نهایی را در آن می‌نوشتند تا از روی آنها مواد دارویی در داروخانه ترکیب و به بیمار تحویل شود. یعنی سیستم درمان به دو بخش تقسیم شده و کار داروسازی یک مقدار از مطب و مکان پزشک فاصله گرفته بوده است.

مسیر امرار معاش داروساز، تغییر کرده است

- و این تولید صنعتی و انبوه و تحولات اجتماعی ناشی از آن، همان عامل اصلی فاصله گرفتن داروسازان از حرفه‌ی اصلی و ماهوی خودشان بوده است.

+ به هر حال، در فرایند صنعتی شدن جوامع، کارخانه‌ها جایگزین سیستم تولید سنتی و کوچک شدند و بالطبع وقتی کارخانه محصول درست می‌کند جایگزین داروساز می‌شود. یعنی داروسازی که بایستی خودش با دست خودش شکل دارویی درست کند حالا با آمدن کارخانجات داروسازی، عملا این کار برای او و همچنین برای سیستم درمان، توجیه ندارد. نتیجه این می‌شود که تعداد زیادی از داروسازان نیاز به یادگیری مباحث مربوط به ساخت و ترکیب داروها ندارند و بسیاری از مطالب و سرفصل‌هایی که برای دروس داروسازی در نظر گرفته شده، رفته رفته، توجیه خود را در مورد دانشجوی امروزی از دست می‌دهد. امروز کافی است که داروساز، داروخانه‌ای در نزدیکی مطب پزشک داشته باشد و او کار نسخه‌خوان و نسخه‌پیچ را انجام دهد و احیانا گاهی با پزشک در تعامل و گفتگوی مشاورانه باشد. در واقع، کانال امرار معاش داروساز، دیگر از مسیر حرفه‌ایش نمی‌گذرد.

- اگر درست متوجه شده باشم، این فرایند به آنجا می‌رسد که دانشجوی داروسازی، انگیزه‌ای برای اندوختن دانش‌هایی که به کارش نمی‌آید یا در مسیر زندگی‌اش به آنها نیاز ندارد، نخواهد داشت و به یک حافظ متون اطلاعات دارویی تبدیل می‌شود.

+ بله، دقیقا. اجازه بدهید یک مثال بزنم. بر اساس آنچه اصحاب تکامل بیان می‌کنند حیوانات در مسیر تکامل، برخی اعضا و جوارح خود را که کاربردی ندارند به تدریج از دست می‌دهند و دچار موتاسیون یا تغییر کارکرد می‌شوند. یا مثلا پا یا دستی که شکسته است و گچ گرفته می‌شود بعد از باز کردن گچ، می‌بینیم که عضله در حال تحلیل‌رفتن است. دقیقا همین اتفاق در مورد برخی رشته‌ها و دروس از جمله داروسازی هم می‌افتد و افتاده است.

دانشجوی فارغ التحصیل داروسازی وقتی مسیر امرار معاشش ساختن دارو در آزمایشگاه و لابراتوار نباشد نه تنها معلومات این کار را کسب نمی‌کند و یاد نمی‌گیرد بلکه لوازم و جوانب علمی آن هم از یادش می‌رود. دانشجویان رشته داروسازی افراد باهوشی هستند که وقتی به بازار کار وارد می‌شوند می‌بینند نسل قبل از آنها به قول داروینی‌ها آبشش را از دست داده و از خود سؤال می‌کند آیا من به آبشش یا همان دانش تئوریزه‌ی ساختن داروها نیاز دارم؟ و جواب می‌دهد، نه، معلوم است که نه، فقط کافی است که نسخه‌های پزشکان را بخوانی و داروهای آماده‌ در داروخانه را دست بیمار بدهی.

پرسش‌های هوشمندانه دانشجویان

- پس در واقع، این تحولات، باید در تمام دنیا افتاده باشد و مخصوص کشور ما نیست؟

+ بله. همه جا این طور شده و تعداد محدودی از فارغ التحصیلان رشته‌های داروسازی در لابراتوارها، کارخانجات داروسازی، کار نظارتی درمان، خطوط کنترل کیفیت، مراکز تحقیقات دارویی و مانند اینها کار عملیاتی و واقعی خود را انجام می‌دهند اما بسیاری از آنها به داروخانه‌داری روی آورده و تعدادی‌ هم در مشاغل دیگری به جز حرفه‌ی خودشان پرداخته‌اند.

- ولی جنبه دیگر موضوع هم این است که داروخانه‌داری، خیلی راحت‌تر از داروسازی است. این طور نیست؟

+ بله، البته.  ساخت مثلا یک آمپول، خیلی مسؤولیت و دردسر دارد. فاکتورهای مختلفی برای این دارو هست که باید در نظر گرفته شود و یکی یکی تست شود، مواد اولیه، نحوه ترکیب، تجزیه و تحلیل، سم‌زدایی،  بسته‌بندی، و خیلی چیزهای دیگر که هر کدام‌شان با گستردگی دانش امروز، یک مهارت و تخصص ویژه و یک سیستم تعاملی گروهی وسیع نیاز دارد. داروساز امروزی یک دائره المعارف است که دانشش به خاطر عدم نیاز رفته رفته تحلیل و از بین می‌رود و قسمت اعظم دانش تئوریکش با مسیر زندگی و ارتزاقش همخوانی ندارد. بعضی سرفصل‌های درسی را که درس می‌دهیم دانشجو می‌گوید اینها به چه درد می‌خورد، قرار نیست که این دانش‌ها را بکار بگیریم، پس چرا بیاموزیم. چیزی که او الآن نیاز دارد فارغ از اینکه درست است یا نه، این است که مدیریت داروخانه را بداند و عوارض داروها، تعامل مثبت با دکتر و کمی هم بیمارشناسی. جامعه بیش از این انتظار ندارد.

- البته یک تعداد از همکاران شما در صنعت داروسازی مشغول به کار می‌شوند و واقعا هم داروساز هستند. تعدادشان کم هم نیست. به نظر باید اینها را از هم تفکیک کنیم؟

+ داروسازانی که در صنعت هستند در زمینه‌ی حرفه‌ی خودشان فعالیت می‌کنند. البته، تولید امروز، خیلی توسعه و گسترش یافته و شاخه‌های متعددی پیدا کرده که هر کدام بخشی از تخصص داروسازی را پررنگ‌تر نیاز دارد. بعضی چیزها تخصصی‌تر کار می‌کنند مثل شیمی، بیوتکنولوژی، بیوشیمی، کنترل کیفیت و تحقیق و توسعه.

در یک مجموع ساخت دارو، داروسازان در تخصص‌های مختلف کار می‌کنند. البته در این مجموعه‌ها شیمیست‌هایی حضور دارند که الزاما داروسازی هم نخوانده‌اند ولی دانش‌شان را در این مسیر توسعه داده و رنگ و بوی کار داروسازی را دارند.

- ظاهرا بعضی مواد اولیه در یک کشور تولید می‌شود بعد به کشور یا کشورهای دیگر می‌رود که کامل‌تر شود و همین‌طور یک فرایند بین کشوری را طی می‌کند تا اینکه در یک مجموعه‌ی تولیدی یا یک لابراتوار، به داروی نهایی تبدیل شود. این موضوع، تقریبا همه کشورهای شرق و غرب را درگیر کرده است. الزاما بسیاری از کشورهای دخیل در این فرایند، کشورهای پیشرفته و درجه یک هم نیستند. ارزیابی من درست است؟

+ بله. به خاطر اینکه ممکن است در یک کشور، فقط ماده خام و با خلوص کم استخراج و بسته‌بندی و ارسال این ماده را مدیریت می‌کند. بعد به یک مقصد می‌رود که تخلیص و کارهای آزمایشگاهی رویش بشود و سپس مواد مؤثره دارویی از آن استخراج شود و سپس به مجموعه‌ی دیگری در همان کشور یا کشور دیگری برود که تبدیل به یک ماده‌ی اولیه خالص و مطابق با استاندارد فارماکوپه‌ای شود و در این سیر تکاملی تا به یک داروی نهایی برسد، شاید چندین کشور را طی کند که الزاما همه‌ی این کشورها در یک سطح اقتصادی و پیشرفتگی نیستند و مطابق توانایی‌های خود در این زنجیره، فعالیت می‌کنند.

- تحریم‌ها چه نقشی در کمبود داروها دارند؟

- به نظر می‌رسد برخی کمبودهای مقطعی را شما در لابراتوارهای دانشکده داروسازی پوشش می‌دهید. آیا امکانات کافی دارید؟

+ بله. داریم. ما امکانات همه‌ی کارها را داریم. دانشگاه وقتی در یک جامعه ای تأسیس می‌شود درختی است که سایه‌اش را روی همه‌ی جامعه می‌اندازد. دانشگاه فقط مدرسه که نیست، خیلی فراتر از اینها است و دانشگاه علوم پزشکی خیلی بالاتر از سطوح دیگر دانشگاه‌ها قرار دارد چون با سلامت جامعه سر و کار دارد.

بعضی بحران‌ها به سطح عمومی نمی‌رسد و توسط متخصصین حل می‌شود.

- بعضی‌ها نگاه‌شان این است که تربیت این همه نیروی تخصصی که کاری هم ندارند چه فایده‌ای دارد؟

+ ما نباید این طور نگاه کنیم که دانشگاه فقط یک سری نیرو تربیت می‌کند و صبر می‌کند تا ببینیم چه می‌شود. اینها افراد عملیات هستند و ذخیره‌هایی هستند که موقع ضرورت بیرون می‌آیند. اینها وزنه‌های بزرگی هستند. ما بحران‌های مختلف داشته‌ایم که بعضی‌ها را جامعه متوجه شده و بعضی‌ها را مردم حتی حس نکرده‌اند.

- این داخل در بحث مسؤولیت اجتماعی می‌شود. به نظر می‌رسد که شما از جنبه انسانی و اجتماعی به موضوع نگاه می‌کنید.

+ بله. وقتی مشکلی برای جامعه پیش می‌آید حرفه‌ای گری حکم می‌کند که وارد شویم، مسوولیت اداری نیست، مسوولیت وجدانی و اجتماعی است. من به عنوان یک آدم حرفه‌ای نمی‌توانم در مقابل گرفتاری مردمم ساکت باشم. بعضی وقت‌ها چنین بحران‌هایی می‌آید. همین الآن در مشکل کمبود داروها ما مرتبا ورود داریم و همین دیروز من صد تا آمپول بی کربنات سدیم درست کردم و دادم به بیمارستان‌هایی که نیاز داشتند تا مشکل بیماران حل شود. این کار، سود مالی ندارد و فقط انگیزه انسانی و عرق ملی است.

آیا ساخت داروهای گیاهی توجیه اقتصادی و علمی دارد؟

- آخرین پرسشم در مورد داروهای گیاهی است. آیا اصولا سرمایه‌گذاری در این بخش از نظر ملی و کلان، توجیه دارد؟ آیا شرایطی فرا خواهد رسید که ما در این قسمت در سطح منطقه‌‌ای مطرح شویم؟

+ سؤال به ظاهر ساده و در واقع مشکلی است. شاید جواب این سؤال توضیح باشد. ایران کشوری است پهناور با اقلیم‌های مختلف و بالطبع، گیاهان متفاوت دارد. تقریبا می‌شود گفت تمام گونه‌های گیاهان خاورمیانه در ایران هست. این فرصت و ظرفیت خوبی است. پس به لحاظ صنعتی جواب مثبت است. ولی به لحاظ اینکه آیا داروهای گیاهی مثل داروهای شیمیایی عمل کنند، جواب این است که در کوتاه مدت اقتصادی است.

بنا بر این در کوتاه مدت اقتصادی است به خاطر اینکه بعضی نیازهای درمانی را ممکن است حل کند ولی در درازمدت و در تمام نظام سلامت، نه. در کل ساخت دارو با منشأ گیاهی یک هنر است اما یک راه حل درازمدت نیست. بعضی وقت‌ها می‌شود نگاه کرد که ترجیح برخی افراد این است که منشأ گیاهی استفاده کنم که خطرات و عوارض کمتری داشته باشد. اما این به لحاظ علمی موضوعیت ندارد. چه بسیار افراد که به خاطر مصرف غلط گیاه، دچار مشکلاتی در سایر ارگان‌ها شده‌اند.

از سوی دیگر، به عطاری می‌رویم و بدون توجه خرید می‌کنیم. بعضی از این گیاهان سم خورده هستند، بعضی گیاهان درست شناسایی نشده‌اند، بعضی‌ها تاریخ گذشته است، یعنی مال گذشته است و امروز می‌فروشند، کپک دارد، خاک دارد و خیلی مشکلات دیگر دارد که در ظاهر دیده نمی‌شود. به هر حال در نهایت می‌توان گفت که بحث تجارت و صنعت گیاهان دارویی، یک مزیت نسبی است.

- سپاس از عنایت شما. روز داروساز را به شما تبریک می‌گوییم.

+ متشکرم. به دوستان وبدا سلام ما را برسانید.

بيماري كبد چرب در غرب تا همين سال‌هاي اخير، به كبد چرب الكلي معروف بوده است چون عمدتا اين بيماري در كشورهاي غربي، متأثر از مصرف الكل بوده است. اما ظاهرا اين بيماري كه به گفته‌ي دكتر زهرا عطايي، متخصص بيماري‌هاي داخلي، درمان قطعي ندارد، در سال‌های اخیر، الگوي ديگري نشان داده كه به كبد چرب غير الكلي معروف شده است که موضوع این گزارش است.

انجمن متخصصین گوارش و کبد ایران اعلام کرده که یک چهارم افراد بزرگسال و 8 درصد کودکان و نوجوانان زیر 20 سال در خطر کبد چرب هستند که این رقم ، به دلیل شیوع فزاینده عوامل بسیار پرخطر بیماری شامل چاقی و کم تحرکی، سندرم متابولیک، فشار خون بالا، چربی خون بالا، دیابت نوع ۲ ، در آینده ای نزدیک به طور قطع افزایش چشمگیرتری خواهد یافت. منطقه خاورمیانه با ۳۲ درصد شیوع کبد چرب متابولیک، بیشترین بار این بیماری را متحمل می شود و حتی امریکای جنوبی، پس از این منطقه قرار می‌گیرد.

بر اساس اعلام این انجمن در سال 1400 شمسی، 80 درصد مبتلایان به کبد چرب متابولیک بر اثر سکته‌های قلبی و مغزی، مرگ پیش رس دارند. وضعیتی که این انجمن ایران را در آن تصویر می‌کند تجربه اپیدمی کبد چرب همپای کشورهای جهان است. بنا بر تحقیقات این انجمن 30 درصد جمعیت عمومی ایران مبتلا به کبد چرب متابولیک هستند و انجمن می‌گوید مرگ‌های ناشی از کبد چرب متابولیک در ایران طی سه دهه گذشته، سه برابر شده است.

هنوز به درستي مشخص نشده است كه چرا سلول‌هاي چربي در بافت كبد رو به افزايش مي‌گذارد و به تدريج، بخش‌هايي از كبد را فرامي‌گيرد. براي اين مشكل، دلايل متعددي ذكر شده و از تركيبات شير مادر در كودكان تا مصرف غذاهاي چرب در بزرگ‌سالان و از سويي از استعدادهاي ژنتيك در برخي افراد و نژادها تا اختلالات متابوليك، ديابت و چاقي در بعضي موارد، علت‌هايي براي بروز اين بيماري، ذكر شده است.

به هر روي اكنون، عقيده بر اين است كه براي كبد چرب، هيچ درمان قطعي وجود ندارد و به گفته‌ي دكتر حميدرضا رحيمي، متخصص پزشكي مولكولي و دكتر زهرا عطايي، متخصص بيماري‌هاي داخلي كه در اين گزارش با آنها گفتگو كردم، و همچنين پاره‌اي از محققين كه در مناطق مختلف ايران تحقيقاتي را انجام داده‌اند اين بيماري در حال افزايش است و گويا ميزان آن در ايران به شكل بي‌سابقه‌اي فرايند رشد را طي مي‌كند.

پاره‌اي از محققين و داروسازان ايراني، پيش از اين، بر روي برخي مواد گياهي مانند عصاره زردچوبه يا كوركومين، خار مريم يا ليورگل و عصاره سير، به صورت منفرد كار كرده و نتايجي گرفته بودند.

پيش از آنكه تيم تحقيقاتي داروي جديد كبد چرب، كار آزمايشگاهي را آغاز كند، گياهان پيش گفته، محصولاتي را به صورت مواد دارويي، ساخته و روانه بازار كرده بودند اما آنچه داروي جديد را اهميت بيشتري مي‌دهد آن است كه محققين گروه جديد تصميم گرفتند اين داروها را تركيب كنند تا اثرات آنها را در كبد چرب مشاهده نمایند.

اتفاقاتی که در سطح مولکولی می‌افتد

به گفته‌ي دكتر حميدرضا رحيمي، كبد چرب يعني تجمع  چربي در سلولها و بافت كبد به گونه‌اي كه در آزمايش آنزيم‌هاي كبدي و در سونوگرافي كبد نيز آثار اين سلول‌ها پديدار است و مي‌تواند تغييرات معناداري در بافت كبد را به پزشك معرفي كند.

دكتر رحيمي، متخصص پزشكي مولكولي است. پزشكي مولكولي به زبان ساده يعني اينكه يك بيماري كه ما آثارش را در ارگان‌ها و اعضاي مختلف بدن مي‌بينيم يا حتي برخي آثار و عوارض آن را در روان مشاهده مي‌كنيم در ساختار مولكولي، چه ويژگي‌ها و مكانيسمي دارد و در واقع، در سطح مولكولي، چه اتفاق و خطايي در فرايند طبيعي كاركرد سلول‌هاي آن ارگان يا عضو رخ داده كه باعث اين بيماري شده است.

دكتر رحيمي مي‌گويد: در همه بيماري‌هايي كه انسان را درگير مي‌كند يك سري اتفاقات در مولكول‌ها، سلول‌های بدن و نهایت بافتها  مي‌افتد كه آسيبهای بعدی را ايجاد مي‌كند. در واقع، در سطح مولكول يك اتفاق غير عادي رخ مي‌دهد كه باعث بيماري مي‌شود. هدف پزشكي مولكولي اين است كه اولا اين آسيبهای مولكولي را شناسايي و ثانيا قبل از گسترش آسيب به سلول يا ساير سلول‌ها، مسير مولكولي را اصلاح كند. هر قدر مشکل را زودتر تشخيص دهيم درمان، با عارضه كمتر و نتيجه بهتر خواهد بود.

وي با بيان مثالي در مورد بيماري سرطان مي‌گويد: مثلا ما بررسي مي‌كنيم كه آيا فلان داروي شيمي درماني روي اين نوع سرطان تأثير دارد يا نه. در واقع كار ما اين است كه بررسي كنيم آيا اين دارو موجب نابود كردن اين سلول مي‌شود يا نه.

دكتر رحيمي در مقابل اين پرسش كه مگر برای يك سرطان خاص، يك داروي معين وجود ندارد مي‌گويد: داروهاي زيادي هستند كه يك نوع سرطان را از بين مي‌برند اما هر فرد يك شرايط خاص ژنتيك و بدني و حتي رواني خاصي دارد.

اين متخصص مي‌افزايد: پزشكي مولكلولي، يك شاخه دیگر دارد به نام درمان هدفمند، كه كمك مي‌كند دارو دقيقا روي مولكولها و سلولهای بيمار اثر بگذارد و حادثه‌اي كه داخل سلول اتفاق افتاده را خنثي كند و كار سلول را به روال طبيعي برگرداند يا اگر دير شده و كار از كار گذشته، فقط همان سلول يا سلو‌ل‌هاي درگير را از بين ببرد و سلول‌هاي سالم را نكشد.

وي همچنين اشاره مي‌كند كه در اين مسير، با اساتيد گروه ژنتيك، زیست فناوری، گروه‌هاي داخلي،اعصاب، مهندسی بافت و گروه تشريح و ساير گروه‌هاي پزشكي، همكاري‌هاي نزديك دارند.

دكتر رحيمي همچنين يادآور مي‌شود كه تمركز فعلي اين رشته‌ي پزشكي، در حال حاضر روي بيماري‌هاي خودايمني و سرطان است ولي در آينده‌ي نزديك، اين دانش، تمام بيماري‌هاي انسان را پوشش مي‌دهد.

وي در اين خصوص كه چگونه ممكن است يك بيماري جسمي، عوارض رواني به دنبال داشته باشد مي‌گويد: در هر بيماري، خطا و مشکل، ابتدا در مولكول، سپس در سلول و بعد در ارگان يا عضو خود را نشان مي‌دهد. در برخي بيماري‌هاي فيزيولوژيك، مشكلاتي در روند توليد برخي مواد يا هورمون‌هايي كه در تنظيم فعاليت‌هاي رواني مؤثر هستند پيش مي‌آيد و عوارض رواني براي بيمار آشكار مي‌شود.

الگوهای تغذیه‌ای مردم اشتباه است

دكتر رحيمي در مورد كبد چرب مي‌گويد: الگوهاي تغذيه‌اي كه عموم مردم دارند اشتباه است. ما معمولا همه چيز را بدون اينكه در باره‌ي نياز بدن يا واكنش بدن به آن فكر كنيم صرفا به خاطر هوس و اشتها مصرف مي‌كنيم و در نتيجه، رژيم‌هاي غذايي ما بيشتر تابع هوس و ميل است نه سلامت. در نتيجه، بدن، واكنش‌هاي سلامت‌محور خود را بروز مي‌دهد و ما را آگاه مي‌كند كه اين مواد، در راستاي حفظ و ارتقاي سلامت نيستند. لذا اصلاح الگو زندگی و تغذیه خیلی مهم است.

وي ادامه مي‌دهد: در بيشتر موارد، ميزان كالري مصرفي ما، تناسبي با نياز بدن ندارد و يا الگوها و عادات زندگي روزانه، تناسبي با فرايند سلامت‌محور ندارد. يكي از مصيبت‌هاي متعددي كه در نتيجه‌ي اين بي‌نظمي غذايي و بي‌الگويي سبك زندگي برايمان ايجاد مي‌شود كبد چرب است.

در وافع، كبد چرب، منشأش همين است كه ما مواد غذايي پرانرژي و شايد پرقند و چربي را وارد بدن مي‌كنيم و بدن به صورت‌هاي مختلف، اين مواد اضافي را ذخيره مي‌كند. بخشي از اين مواد به شكل چربي ذخيره مي‌شود كه قسمتي از آن در كبد، احشا، پهلوها، شكم و ران‌ها ذخيره مي‌گردد.

در واقع موضوع اين است كه هر ماده‌اي كه ما مصرف مي‌كنيم اگر حتي يك ميليمتر مكعب از آن مورد نياز بدن نباشد يا دفع و يا ذخيره مي‌شود. دفع، خود فرايند و مكانيسم خاصي دارد كه در بسياري موارد، تابع يك رشته‌ي منظم و پيچيده از فعاليت‌هاي حياتي است و در واقع، جذب و ذخيره‌ي مواد غذايي در نزد بدن، نسبت به دفع، ارجحيت دارد.

دكتر رحيمي مي‌گويد: ميزان كالري دريافتي ايراني‌ها و شايد بيشتر مردم امروز جهان، با فعاليت و مصرف انرژي آنها همخواني ندارد. در كشورهاي توسعه‌يافته كه زندگي ماشيني مظاهر بيشتري دارد اين الگو بيشتر ديده مي‌شود اما در كشور ما هم بر اساس تحقيقات انجام شده، الگو به سمت بدتر شدن وضعيت، در حال تغيير است.

تصورات مردم در باره چربی سوزی درست نیست

اين متخصص اضافه مي‌كند: تصور اغلب مردم در باره اينكه چربي و قند با تحرك و ورزش كاملا مي‌سوزد و از بين مي‌رود نادرست است. بدن اول قندها را مي‌سوزاند، بعد سایر ماکروملکولها و در آخر، چربي‌ها را به مصرف می‌رساند. به خاطر همین رژیم تغذیه بدون مشاوره و بدون هدف ممکن است عوارض هم داشته باشد.

وی در اين گفتگو مي‌گويد كه ما همه استعداد كبد چرب داريم و شرايط و الگوي زندگي امروزي، تقريبا همه‌ي ما را در كسب اين خطر، امتياز يكساني مي‌دهد اما اين فعاليت، تحركات ورزشي، نحوه‌ي زندگي، نحوه‌ي مصرف مواد غذايي و ميزان ورود قند و چربي به بدن ما است كه امتيازات را طبقه‌بندي و كم و زياد مي‌كند.

به گفته دكتر رحيمي، بدن هوشمند است و طبق اسلوبي كه طبيعت براي بدن تعريف كرده عمل مي‌كند. اگر به يك نفر غذا ندهيد، بدن او به جاي چربي‌هاي ذخيره شده، ابتدا پروتئين‌ها را مي‌سوزاند و ظاهرا چربي‌ها را براي آخرين لحظات زندگي نگه مي‌دارد. به همين خاطر كساني كه رژيم مي‌گيرند، به جاي چربي، عضله‌هايشان را از دست مي‌دهند و همچنین به همین دلیل است كه در افرادي كه دچار سوء تغذيه هستند شكم بزرگ و عضلات نحيف است.

دکتر رحیمی در مورد وضعیت ایران در کبد چرب غیر الکلی می‌گوید: در كشور ما الگوهاي کبد چرب دارد نزدیک مي‌شود به الگوي جهان. حجم دريافتي مواد غذایی ما نسبت به نیاز واقعی زياد است. ما بيش از حد غذا مي‌خوريم، چرب، سرخ كرده و پر انرژي. این باعث مي‌شود تعداد قابل توجهي از جمعيت متوسط سني، و دوره ميان‌سالي، درگير چاقي‌هاي شكمي و كبد چرب بشوند. بر اساس تحقیقی که ما داشته‌ایم 10 درصد عموم  ديابت دارند و ميزان چاقي يا سندرم متابوليك بين افراد جوان ایرانی دو برابر آمار فرانسه است.

این متخصص پزشکی مولکولی اضافه می‌کند: راه حل هاي پيشنهادي ما، تغيير الگوي مصرف، تغذيه و زندگي، و استفاده از مواد گياهي است كه سوخت و ساز را تنظيم می‌کند.

چه باید کرد؟

دکتر رحیمی می‌گوید: من، خانم دکتر زهرا عطایی، متخصص داخلی و خانم دکتر مریم وهاب زاده متخصص سم شناسی، در باره این موضوع بررسی‌هایی انجام دادیم و و پیشنهاد ترکیب گیاهان سه گانه را در دستور کار گذاشتیم. عصاره و مواد مؤثره‌ی زردچوبه، خار مریم و پودرسیر که پیش از این به صورت منفرد در مورد کبد چرب مورد آزمون و مصرف قرار گرفته بود در دارویی که اکنون ساخته و در اختیار مردم قرار داده‌ایم ترکیب شده است.

به گفته دکتر رحیمی، كارآزمايي باليني این دارو انجام شده و نتایج آن برای خروج چربی از بافت کبد، سرعت بیشتری به موارد مشابه داشته است.

پس از کارهای آزمایشگاهی و فرموله کردن و ساخت نمونه‌های اولیه‌ی دارو، اکنون نوبت کارآزمایی بالینی آن بود. در این قسمت، دکتر زهرا عطایی، متخصص داخلی، که پیش از این نیز، سابقه‌ی کارآزمایی‌های بالینی را در کارنامه‌ی علمی خود ثبت کرده بود به اتفاق یک تیم تحقیقاتی، وارد میدان شد و کارآزمایی داروی جدید آغاز گردید.

چاق‌ها بیشتر دچار کبد چرب می‌شوند

دکتر زهرا عطایی، استادیار گروه داخلی دانشگاه علوم پزشکی مشهد می‌گوید: پيشنهاد اوليه طرح از سوی بنده مطرح شد. ما در مطالعاتی که از سوی همکارانم در کشور و دانشگاه علوم پزشکی مشهد انجام شده دریافتیم که شیوع کبد چرب در استان و مشهد نیز مانند کشور رو به افزایش است. در کبد چرب غیر الکلی که الگوی شایع کشور ما است دو دسته علت بيشتر مطرح شده است: يكي داروها مثل كورتيكوستروئيدها و يكي اختلالات متابوليك مثل چاقي. امروز هم چاقي در حال افزايش است و طبعا در اين مورد یک فاکتور تعیین کننده می‌باشد.

این محقق اضافه می‌کند: بيماري كبد چرب غير الكلي براي اولين بار در دهه 1950 و زماني كه كبد چرب درگروهي از بيماران چاق تشخيص داده شد، توصيف گرديد. بيماران معمولا بدون علامت هستند و بعضا با يك چكاب اتفاقي، موضوع کبد چرب مطرح می‌شود و بعد دنبال درمان مي‌گردند و متوجه می‌شوند که درمان قطعي برايش وجود ندارد و باید از طریق داروهای کمکی و تغییر سبک زندگی، با آن روبرو شویم.

به گفته‌ی این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد: مطالعه روی کبد چرب پیش از این در دانشگاه انجام شده بود و داروهایی مانند کورکومین و لیورگل را آزموده بودند. وقتی با همکاران در این زمینه مشورت داشتیم استاد بلالی که از پیش‌کسوتان سم‌شناسی هستند مورد سیر را که در مسمومیت با سرب و مسمومیت‌هایی که کبد را درگیر می‌کرد توصیه شده بود مطرح کردند و تصمیم گرفتیم که این سه ماده را ترکیب و داروی جدیدی درست کنیم.

براي اولين بار به فكرم رسيد كه سه ماده‌ی پیش گفته را با هم تركيب كنیم. با همکارانم در بخش‌های مختلف از جمله آقای دکتر رحیمی و دکتر وهاب‌زاده جلسات و نشست‌هایی داشتیم و موضوع را مورد بررسی قرار دادیم و پس از طی مراحل ساخت، به کارآزمایی رسیدیم.

فاکتورهای مزاحم را از فرایند آزمایش حذف کردیم

دکتر عطایی می‌گوید: دو گروه از مراجعین به بخش داخلی برای آزمون انتخاب شدند که از نظر جنسیتی، تقریبا تلاش شد متعادل باشند و از نظر سنی بین 18 تا 65 سال بودند. تلاش کردیم تمام فاکتورهای مزاحم حتی کم‌کاری تیروئید را از میدان آزمایش دور کنیم. یعنی افرادی که بیماری‌های زمینه‌ای، فشار خون، بیماری‌های قلب و عروق و مانند اینها را از گروه‌ها حذف کردیم. با رعایت کامل معیارهای اخلاقی از بیماران شرکت کننده در آزمایش رضایت‌نامه گرفتیم که در تحقیق با تمایل و رضایت‌ خودشان شرکت می‌کنند و همه‌ چیز را به صورت روشن و شفاف برایشان توضیح دادیم. آنها هم با کمال میل پذیرفتند و شرکت کردند. البته محققین می‌دانند که پیدا کردن داوطلبانی که تمایل به شرکت در این تحقیقات داشته باشند کار آسانی نیست و ممکن است مدت‌ها به طول بینجامد و یک کار تیمی سخت را می‌طلبد. به هر حال گروه‌های آزمایش آماده شدند و کار آغاز گردید.

به گروه آزمایش، در طول تحقیق، داروی واقعی و به گروه کنترل دارونما داده شد. هیچ کس حتی خود من در طول آزمون خبر نداشتیم که آنچه به بیماران خورانده می‌شود دارو یا دارو نما است. حتی کسی که دارو را به بیمار می‌داد هم نمی‌دانست که این دارو یا دارو نماست. فقط آمارگیر و از طریق شماره‌هایی که روی پاکت‌های دارو گذاشته بود مصرف و نوع دارو را چک می‌کرد و نتایج را یادداشت می‌نمود.

كساني را وارد مطالعه كرديم كه اولا آنزيم‌هاي كبدي شان مختل باشد و از لحاظ سونوگرافي تشخيص گرفته باشند. همچنین يكسري فاكتورها را خارج كرديم، مثلا اینکه دارو استفاده نكنند، ديابت نداشته باشند، جزو کیس‌های قلبي عروقي نباشند، باردار و شيرده نباشند و اختلالات كبدي نداشته باشند. معيارهاي خروج زياد بود و به همين خاطر رنج سني بيشتري را در نظر گرفتيم تا در نهایت دچار کمبود جمعیت نمونه نشویم. به هر حال در محيط‌هاي آ موزشي كه رندوم در اختيار محقق قرار مي‌گيرد حجم نمونه دست شما نيست.

هیچ‌کس نمی‌دانست کدام بیمار دارو و کدام‌یک دارونما می‌گیرند

در نهايت 60 بيمار انتخاب شدند که 24 نفر در گروه شاهد و 26نفردر گروه آزمايش قرار گرفتند. آزمون سه ماه طول كشيد و در بین کار، 10 نفر از نمونه‌ها از ادامه مطالعه خودداري كردند. شرایط زمان تحقیق، بسیار دشوار بود چون اوایل اوج بیماری کرونا بود و بیماران مورد آزمایش، با سختی حاضر می‌شدند که به بیمارستان یا مراکز درمانی مراجعه کنند و ترس از کرونا، کار ما را خیلی دشوار کرد و تحقیق را به کندی کشاند. حتی در بعضی موارد بیماران را با تلفن و تماس چندباره مجاب می‌کردیم و خواهش می‌کردیم که وضعیت کبدشان را گزارش کنند و در آزمایش‌ها و تست‌های لازم شرکت کنند.

وی با یادآوری سایر فاکتورهای تحقیق بالینی که در این دارو انجام شد می‌گوید: در کنار مصرف دارو یا دارونما به بیماران گفته شد که باید سبک زندگی و تغذیه‌ی خود را دست کم برای مدتی که در آزمایش هستند تغییر دهند. نمونه‌های آزمایش در مدتي كه تحت نظر بودند بايد اين مسائل را رعايت مي‌كردند و ما اين را مرتبا چك مي‌كرديم. حتی ورزش سی دقیقه در روز و نوع تغذیه را هم مرتبا چک می‌کردیم. خانم دکتر مظلومی از همکاران متخصص تغذیه در این زمینه یک پرسشنامه درست کرده بودند که مصرف چربی، کربوهیدرات و برنج و نان و همه‌ی مواد مشابه را می‌پرسیدیم و وارد فرم می‌کردیم.

دکتر عطایی می‌گوید: بالاخره با این رعایت‌ها و سختی‌ها، بعد از دو ماه، نتیجه گرفتیم و تست‌های کبدی و فیبرواسکن، خستگی را از تن ما گرفت. همین‌جا جا دارد که از آقای دکتر هومن مظفری، فوق تخصص گوارش و کبد که خیلی مرا راهنمایی کردند و کلینیک کبد چرب ایشان در اختیار ما قرار گرفت، همچنین از آقای دکتر اسماعیل‌زاده که بدون تلاش و کمک ایشان، امکان فیبرواسکن برای تست‌های ما فراهم نمی‌شد. همچنین كارهاي آماري تحقیق با خانم دكتر ضيايي بود كه متخصص پزشكي اجتماعي هستندتشکر نمایم.

دکتر عطایی یادآور می‌شود: ارزیابی نهایی بر اساس نتایج فیبرواسکن بود. ای‌ال‌تی بیماران پنج واحد کاهش یافته بود که نتیجه‌ی معناداری محسوب می‌شد. از تحقیق ما استقبال شد و استادان تحقیق و نتایج آن را پذیرفتند.

خودم در اوج کرونا، دارو را با دست خودم به بیماران می‌خوراندم

این استادیار گروه داخلی، ضمن یادآوری یک کارآزمایی بالینی دیگر که خودش سرپرستی آن را بر عهده داشته، می‌گوید: من كارآزمايي باليني را دوست دارم. یک کارآزمایی دیگر که آن هم در مورد کووید بود و درست در اوج این بیماری انجام شد، زماني بود كه داروی ايورمكتين هنوز تازه در دنيا مطرح شده بود و من آن را در بيماران كوويد مشهد مورد کارآزمایی قرار دادم. كوويد از اسفند 98 شروع شد و من در فروردين 99 کارآزمایی داشتم. با وجود آن شرایط خطرناک که در مورد سرایت بیماری وجود داشت خطر را به جان می‌خریدم و خودم دارو را توي دهان بيماران مي‌گذاشتم. نتايج ايورمكتين نسبتا خوب بود. به هر حال بسيار سخت بود. بيماراني بايد تعيين مي‌شدند كه شرايط آزمايش را داشته باشند و كار بسيار سختي بود.

این متخصص داخلی تأکید می‌کند: من كار آر سي تي را دوست دارم. هنوز بيماري‌هاي زيادي هست كه درمان قطعي ندارد. الآن چاقي بسيار مطرح است و با اين متابوليسم عجيب امروزي، خیلی مشکلات پیش می‌آید. در دانشگاه ما كار آر سي تي سخت است. حمايت بايد داشته باشي. مثلا در همین مورد داروی کبد چرب، هزينه فيبرو اسكن بالا است و اگر حمايت دكتر اسماعيل زاده نبود نمي‌توانستيم. نتايج فيبرو اسكن را داشته باشیم. ایشان اسکن‌ها را تحليل مي‌كردند و نتايج را براي ما مي‌فرستادند. تحليل نتايج را كسي انجام مي‌داد كه متخصص اين كار است. ما خودمان در كنار ساير بيماران مي‌رفتيم و اسكن مي‌كرديم و هيچ كس نمي‌دانست كه این فرد جزو بيماران این آزمون است.

فکر اینکه دانش‌آموختگان دانشگاه‌ها و علاقه‌مندان جستجوی علمی و نقش‌آفرینی در اقتصاد کشور، چگونه وارد حیطه‌ی عملیاتی اجرایی و تبدیل ایده به یک محصول قابل عینیت، بشوند از سال‌ها پیش و بلکه از چند دهه قبل در کشور مطرح بود اما تشکیلات و ساختاری که این فکر را به عمل رساند پارک‌های علم و فن‌آوری و مراکز رشد بودند.

به گزارش وب دا، پارک علم و فن‌آوری سلامت وابسته به دانشگاه علوم پزشکی مشهد اگر چه هنوز تازه متولد شده، اما مراکز رشد فناوری‌های دارویی و فناوری‌های سلامت، به جهت اینکه پیش از تولد پارک، در پژوهشکده‌ی بوعلی، فعال بودند، چندان خردسال نیستند و تقریبا یک دهه از پدید آمدن‌شان گذشته است.

به نظر می‌رسد مرکز رشد فراورده‌های نوین دارویی، گرایش عمده‌اش به سمت داروها با منشأ گیاهی بوده و طبیعت‌گرایی به جای روی آوردن به مواد شیمیایی، در این مرکز، دست بالاتری داشته است.

بسیاری از شرکت‌های دانش‌بنیان و شرکت‌های تازه تأسیس در حال رشدی که در این گروه، فعالیت دارند محصولات مختلف دارویی، بهداشتی و زیبایی را تولید کرده و به بازار رسانده‌اند.

یکی از این شرکت‌های موفق، شرکت توس آمیتیس آریایی است که گویا از کلمه توس به اضافه یکی از اسامی اصیل پارسی باستان گرفته شده به هر روی، این شرکت در حال حاضر موفق به ساخت دو محصول گیاهی شده که به تولید تجاری هم رسانده و به گفته‌ی خانم مریم حسینی خیاط، مدیر عامل شرکت موفقیت خوبی هم داشته است.

من، خبرنگار وبدا، در خصوص چگونگی شکل‌گیری ایده‌ی تولید، تشکیل شرکت توس آمیتیس و فرایند فعالیت آن، گفتگویی با خانم حسینی داشتم که می‌خوانید.

- با تشکر از وقتی که در اختیارمان گذاشتید، بفرمایید کی وارد پارک شدید و ایده‌ی ساخت محصولات‌تان چگونه ایجاد شد؟

- شرکت توس آمیتیس در سال 94 ثبت شده است. من و همکارانم، یعنی خواهرم و همسر ایشان، با ایده‌ی کرم ضد ترک پوست مخصوصا در دوران بارداری و پس از زایمان وارد پارک شدیم. ایده از آنجا شکل گرفت که من چون ماما بودم و با خانم‌های باردار زیادی سر و کار داشتم می‌دیدم که خانم‌های باردار و همچنین خانم‌هایی که زایمان داشتند و کلا خیلی افراد دیگر، از ترک‌های پوستی شکایت داشتند که هم اشکالاتی در پوست ایجاد می‌کرد و هم در زیبایی آنها نقش داشت.

به هر حال، این بود و من چون خودم به کار تحقیقات علمی علاقه‌مند هستم و کنجکاوی هم داشتم و خیلی دوست داشتم که یک کاری برای بیمارانم بکنم و کلا از خدمت کردن به افراد و حل مشکلات‌شان لذت می‌برم، وقتی صحبت از شرکت‌های دانش‌بنیان و کمک‌های دولت به محققان و دانش‌آموختگان به میان آمد، مجال و مسیری برای دنبال کردن ایده‌هایم یافتم و به مجموعه وارد شدم که آن موقع، پژوهشکده بود و حالا این تشکیلات جدا شده و در پارک علم و فن‌آوری سلامت، سامان یافته است.

- حالا لطفا یک مقدار راجع به این کرم که ساخته‌اید توضیح دهید و اینکه چه کارهایی می‌کند و چه نتایجی دارد؟

+ کرمی که ما ساخته‌ایم نمونه‌های مشابه شیمیایی زیاد دارد و حتی نمونه‌هایی هست که از یک یا دو گیاه استخراج شده است ولی اینکه چند گیاه را به صورت ترکیبی در فرمول بگنجانند نبوده و محصول ما اولین نمونه در نوع خود می‌باشد. ما از پنج گیاه، مواد مؤثره را در آزمایشگاه استخراج کردیم و با ترکیب و فرموله کردن آن، وارد پروسه ساخت شدیم. بابونه، همیشه بهار، شمعدانی عطری، سویا، کاکائو و روغن نارگیل، مواد و گیاهانی هستند که در این ترکیب وجود دارند.

- چه اصراری هست که حتما گیاهی باشد؟

+ مواد گیاهی طبیعی هستند و هیچگونه زیانی ندارند. ما از گیاهان به اضافه‌ی حداقل اکسیپیان استفاده می‌کنیم که زیان‌های مواد شیمیایی را نداشته باشد و حداکثر فایده را هم دارا باشد.

- بفرمایید این ترک پوست در بارداری چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟

+ ترک پوست به دلایل مختلف ممکن است ایجاد شود که یکی از مهم‌ترین و شایع‌ترین آنها ترک پوست در دوران بارداری است که در ناحیه شکم، ران‌ها، پستان‌ها و بازوها و برخی نقاط دیگر ممکن است ایجاد شود.

دلیل این امر آن است که ما در دوران بارداری تغییرات حجم پوست و همچنین تغییرات هورمونی داریم که باعث ترک پوست می‌شود. این ترک‌ها اگر مورد درمان قرار نگیرد بعد از زایمان هم باقی می‌ماند و آثار نامطلوبی از نظر زیبایی و هم از جهت سلامت پوست ایجاد می‌کند. البته ترک پوست در ورزشکاران، افراد چاق یا تحت رژیم‌های غذایی و برخی افراد دیگر هم دیده می‌شود و مخصوص خانم‌های باردار نیست.

 - بعد از اینکه کرم ساخته شد، چگونه مورد آزمایش قرار گرفت و چه نتایجی داشت؟

+ اول یک طرح تحقیقاتی محدود اجرا کردیم که برخی بیماران و اطرافیان را به عنوان نمونه انتخاب می‌کردیم و از آنها می‌خواستیم که کرم را استفاده کنند و نتایج آن را با ما در میان بگذارند و در طول دوران استفاده نیز پیگیری می‌کردیم و مرتبا معاینه پوست داشتیم که تأثیرات را قدم به قدم ببینیم. در کارآزمایی بعدی، حتی از مرکز ناباروری خواستیم بیمارانی که مایلند در طرح ما شرکت کنند را معرفی و کرم را در اختیارشان بگذارند. کرم نحوه‌ی مصرف خاصی داشت و خیلی باید دقیق و مراقبت شده استفاده می‌شد که نتایج مورد نظر را می‌داشت. بنا بر این باید با دستور العمل مکتوبی که تهیه کرده بودم همراه می‌بود تا به دقت استفاده شود.

باید همه مراحل، مستندسازی می‌شد و به همین خاطر، طرح پژوهشی که با گروه بهداشت دانشگاه جرجانی انجام شد سه سال و نیم طول کشید. نتایج این بود که بیش از 90 درصد مراجعین، رضایت‌مندی کامل داشتند.

- آیا این کرم درمان کننده است یا جنبه‌ی آرایشی و زیبایی دارد؟

+ همه‌ی محصولات آرایشی بهداشتی، جنبه درمانی هم دارند اما ما مجوز را تولید بهداشتی آرایشی گرفتیم که مراحل قانونی و اداری آن یک مقدار کوتاه‌تر بود. اما اطمینان علمی داریم که این کرم، درمان‌کننده‌ی ترک‌های پوستی است و تقریبا تمام ترک‌های دوران بارداری و پس از زایمان و سایر مواردی که در بالا به آنها اشاره کردم را از بین می‌برد و پوست کاملا ترمیم و یکدست می‌شود.

- مجوز تولید را کی گرفتید و چقدر طول کشید تا نتایج اولیه را تحلیل کنید؟

+ حدود چهار سال طول کشید تا بتوانیم آزمایش‌ها را کامل کنیم و نتایج را طبق نظر مراجع مسؤول، ارائه دهیم و مجوزهای لازم را بگیریم. این محصول ثبت اختراع هم شده و کاملا بومی است.

- این کرم فقط برای ترک‌های پوستی است یا خاصیت دیگری هم دارد؟

+ آزمایش‌های ما نشان می‌دهد که آویختگی پوست شکم پس از زایمان و همچنین زخم سر سینه مادران که در اثر شیرخوردن نوزادان اتفاق می‌افتد هم با استفاده از این کرم بهبود می‌یابد.

- استفاده از کرم چه زمانی شروع و چه زمانی تمام می‌شود؟

+ طبیعی است که خانم باردار وقتی به پزشک مراجعه می‌کند که ترک‌ها نمایان شده است. بنا بر این هر زمان که بیمار مراجعه کند ما تجویز کرم را شروع می‌کنیم و اگر کرم تمام نشد، حتی پس از زایمان هم پیشنهاد می‌کنیم که ادامه دهد. چون همان‌طور که گفتم در این دوره هم نتایج خوبی به همراه دارد.

- و اینکه الان این کرم در بازار وجود دارد و به تولید انبوه رسیده است؟

+ بله. ما در  سال 98 کرم را تولید کردیم و به پزشکان و ماماها معرفی شد و نتایج فروش نشان داد که مردم از مصرف آن راضی هستند.

- به نظر می‌رسد کار در پارک علم و فناوری به خاطر پیچیدگی‌های اداری و زمان‌بری مراحل تحقیق و دریافت مجوز و تولید محصول ممکن است کمی خسته کننده باشد. این مراحل شما را خسته نکرد؟

+ من و همکارانم در شرکت، سختی‌های زیادی را تحمل کرده‌ایم تا این محصول و دیگر تولیدات ما به نتیجه برسند. ولی همه‌ی شادی و نشاط روانی من این است که بازخورد مصرف کنندگان را داریم و رضایت‌مندی آنها را می‌بینیم. برای من وقتی یک خانم مشکل ترک‌های پوستی‌اش خوب می‌شود و جعبه خالی کرم را به داروخانه می‌برد یا همسایه و دوستش دنبال این هستند که کرم را دوباره خریداری کنند، خیلی لذت‌بخش است و نشان می‌دهد که ما در کارمان موفق بوده‌ایم و دردی از دردهای بیماران را علاج کرده‌ایم.

- گویا محصولات دیگری هم در دست تولید دارید. این طور است؟

+ بله. یک کرم دیگر هم برای پوست دست و ناخن درست کرده‌ایم که آن هم منشأ گیاهی دارد و در حال بررسی و تحقیق پیرامون نتایج مصرف در مراجعین هستیم. تا آنجا که دستگیرمان شده، نتایج بسیار خوبی داشته و خیلی از مشکلات پوست دست و ناخن‌ها را حل کرده است.

- پیشنهاد همکاری یا تولید از سوی شرکت‌ها و مؤسسات دیگر هم داشته‌اید؟

+ خوشبختانه به تدریج محصولات‌مان جای بیشتری در بازار باز می‌کند و رفته رفته می‌توانیم هزینه‌هایی را که در طول این سال‌ها انجام داده‌ایم بازسازی کنیم. ما تقریبا همه چیزمان را روی این طرح‌ها گذاشتیم و به خاطر اینکه با صداقت و خلوص نیت پیش رفتیم انتظار داریم نتایج خوبی داشته باشیم.

- باید سختی زیادی در مسیر کشیده باشید. کلا از فرایند کار راضی هستید؟

+ در جلسه‌ی دفاع از پروژه به من گفتند این طرح توجیه اقتصادی ندارد. دفاع من این بود که حتی اگر یک زن باردار ایرانی، از دوران بارداری با سلامت پوست گذر کند و شکایت و ناراحتی از ترک‌های پوستی‌اش نداشته باشد رضایت و خوشحالی همین یک زن برایم کافی است که کارم را توجیه کند. من نگاه اقتصادی ندارم و بیشتر دوست دارم به بیمارانم کمک کنم تا آلام و مشکلات‌شان التیام پیدا کند.

- کرم دست و ناخن‌تان چه کاربردهایی دارد؟

+ افراد زیادی در جامعه هستند که با مشاغلی سر و کار دارند که باید دست‌شان بدون دستکش در کار باشد و مواد مختلف شیمیایی با دست‌هایشان در تماس است که به پوست دست‌ها صدمه می‌زند. بناها، نجاران، جوشکارها، خانم‌های خانه‌دار، خانم‌هایی که در روستاها به کارهای دستی مشغول هستند و خیلی افراد دیگر در این گروه هستند. کرمی که من ساخته‌ام تقریبا تمام مشکلات دست و ناخن را حل می‌کند. آزمایش‌های زیادی انجام داده‌ایم و پژوهش میدانی همچنان ادامه دارد.

- این کرم هم به تولید تجاری رسیده؟

+ نه هنوز. مسؤولان پارک وقتی کار و نتیجه‌ی مصرف کرم را دیدند پیشنهاد دادند که به عنوان طرح دانش‌بنیان مطرح شود که در حال تهیه پروپوزال هستیم تا طرح را به عنوان یک ایده ی جدید مطرح کنیم و امیدواریم در یکی دو سال آینده بتوانیم آن را به تولید تجاری برسانیم.

- ایده‌های دیگری هم در فکر دارید که در ادامه‌ی فعالیت‌تان به محصول منتهی شود؟

+ بله. یکی از ایده‌هایی که روی آن کار می‌کنیم وضعیت پوستی جوانان و نوجوانان در شرایط فعلی جامعه است. در حال حاضر، بیشتر ساعات روز و شب این گروه سنی روی گوشی‌ها و توی اینترنت است و مصرف تغذیه‌ای آنها نیز نادرست و غیر اصولی است. آنها خواب کافی ندارند و به خاطر به هم ریختگی ریتم طبیعی زندگی، عوارض پوستی دارند. جوش و آکنه از مشکلات مبتلابه این گروه‌های سنی است که به خاطر سبک نادرست زندگی، کم تحرکی، استفاده از تغذیه ناسالم و فست‌فودها و همچنین سر و کار داشتن با آلودگی‌های محیطی است.

متأسفانه قسمت اعظم بیماران مطب های پوست را جوانان و افراد دارای جوش و آکنه تشکیل می‌دهند و برخی همکاران پوست هم با لایه‌برداری، مشکل را ظاهرا حل می‌کنند. اما اصل مشکل باقی است و دوباره جوش از جای دیگری سربرمی‌دارد.

ما در حال ساخت یک مکمل ضد جوش هستیم که یک کرم مقدماتی و یک کرم نهایی دارد. این دو کرم، ضمن برداشتن جوش، پوست را به گونه‌ای تقویت می‌کند که دیگر در آن ناحیه هیچ جوشی ایجاد نمی‌شود و با مصرف حداقل سه ماه از این دو محصول، جوش‌ها برای همیشه درمان می‌شوند.

- این محصول آزمایش هم شده است؟

+ بله، بارها و بارها روی بیماران، اطرافیان، داوطلبان و سایر افرادی که تمایل به شرکت در تحقیقات ما را دارند آزمایش شده و نتایج بسیار مطلوب بوده است. البته شرط نتیجه‌ی خوب این است که شخص به سمت شرایط بهتر از نظر سبک زندگی و تغذیه هم حرکت کند.

- برای تهیه این کرم‌ها و محصولاتی که می‌فرمایید هیچ نیاز بیرونی ندارید؟ همه‌ی مواد در کشور قابل تهیه است؟

+ تقریبا بله. به جز یک سری قطعات بسته‌بندی، همه چیز در داخل فراهم است. ما محصولات‌مان منشأ گیاهی دارند که همه‌ی آنها در ایران هست و بعضی از این گیاهان، فقط در کشور ما وجود دارند. مثلا گیاه دم اسب، که منحصر به چند کشور از جمله ایران است به صورت خام‌فروشی به آلمان می‌رود و از آنجا محصول فرآوری شده را وارد می‌کنیم با قیمت بسیار بالاتر.

- نظارت‌تان بر تولید محصول در تمام فرایند اعمال می‌شود؟ منظورم این است که محصول نهایی از ایده‌ی اصلی شما فاصله نگیرد.

+ بله. من و اعضای هیأت مدیره‌ی شرکت خیلی روی این حساس هستیم که دقیقا همان‌چیزی که ما گفته‌ایم تولید شود و مرتبا خط تولید را چک می‌کنیم، چون هدف‌مان رضایت مردم و خدمت به جامعه است.

- از حمایت‌ها و امکانات دانشگاه راضی هستید؟

+ خوشبختانه نگاه‌های مسؤولان پارک و دانشگاه، بسیار مثبت است و حمایت‌ها در حدودی که امکانات‌شان اجازه می‌دهد انجام می‌شود. اما مشکل در بیرون پارک است. فرایندهای صدور مجوز، فرایندهای اداری، مسائلی که در حیطه‌ی تولید وجود دارد، نرخ بسیار متغیر ارز و همچنین حمایت وسیع‌تر برای اینکه بتوانیم محصولات‌مان را به خارج کشور صادر کنیم، اینها مشکلاتی است که معمولا خارج از دانشگاه است و در کل جامعه هم وجود دارد.

مركز رشد واحدهاي فناوري فراورده‌هاي دارويي، زير مجموعه پارك علم و فناوري سلامت دانشگاه علوم پزشكي مشهد است. پارك علم و فناوري دانشگاه علوم پزشكي مشهد در سال 91 با هدف ارتقاي سطح دانش جوانان ايده‌پرداز و خوش‌فكر كه عشق پيشرفت كشور و ملت‌، قلب‌شان را مملو از اشتياق نموده، تشكيل شده و با تعريف دو زيرمجموعه ساخت تجهيزات پزشكي و داروسازي، افراد دانشمند، صاحب ايده، روشن‌انديش و عاشق وطن را گرد هم آورده است.

در مسير فعاليت پارك، اين شركت‌ها امكانات و تجهيزات مختلفي را كه در پارك علم و فناوري وجود دارد در اختيار مي‌گيرند و علاوه بر اين از تسهيلات بازپرداختي و فضاي فيزيكي نيز بهره‌مند مي‌شوند.

نتيجه‌ي حدود 10 سال فعاليت اين پارك، توليد ده‌ها محصول در بازار سلامت و دارو بوده و اختراعات و ابداعات اين شركت‌ها، رتبه دانشگاه علوم پزشكي مشهد در اين زمينه را ارتقا بخشيده است.

شركت پارس تك رخ كه يك شركت دانش‌بنيان محسوب مي‌شود، پيش از آنكه وارد تشكيلات پارك سلامت شود، خودش فعاليت علمي و توليدي داشته و با ورود به پارك سلامت دانشگاه، ضمن بهره‌برداري از امكانات اين پارك، بخش تحقيق و توسعه‌ي خود را وسعت بخشيده و خطوط توليد جديدي در اين پارك راه‌اندازي كرده است.

شركت پارس تك رخ، با كمك دانشوران و متخصصين اين مجموعه، دست كم چهار محصول دارويي جديد را به بازار دارويي كشورمان آورده و موفقيت‌هاي بزرگي در اين مسير داشته است.

براي اطلاع از كم و كيف توليدات و فعاليت‌هاي اين شركت، با دكتر ميراحمدي، مدير عامل اين شركت به گفتگو نشستيم. آنچه در پي مي‌آيد گزيده‌اي از اين گفتگوي پرمحتوا و خواندني است.

تنها خط فعال سافت‌ژل در شرق ايران

- با سلام خدمت شما استاد محترم، جناب آقاي دكتر مير احمدي. لطفا بفرماييد آغاز فعاليت شما در پارك علم و فناوري به چه صورت بود و چگونه كارتان را در اين مجموعه آغاز كرديد؟

+ ما در واقع يك شرکت دانش‌بنیان هستیم. در نشست‌هايي كه با مسؤولان پارك داشتيم، آقايان گفتند که ما اتاق کلین داریم و زمينه‌ها و فضاي فيزيكي مورد نياز در اينجا فراهم است. شما بياييد اينجا را تجهیز کنید و از اين امكانات بهره‌برداري نماييد. ما آمدیم و تلاش کردیم و تجهيزات مورد نياز را در اتاق‌هاي تميز نصب و راه اندازي كرديم. در حال حاضر چهار تا اتاق کلین و چهار خط توليد داریم. يكي از خطوط توليد، خط سافت ژل است که تنها خط  فعال سافت ژل شرق ایران است.

- سافت‌ژل چه مبحثي است كه اين قدر اهميت دارد؟

+ داروسازان و متخصصين اين حوزه مي‌دانند كه معمولا فراورده هاي دارويي خوراكي اگر اين فناوري را نداشته باشد در مسير مري، معده يا در فضاهايي كه ممكن است مورد نياز بدن نباشد باز مي‌شود و مقداري از مواد مؤثره‌ي دارو تلف مي‌شود. سافت ژل، يك فناوري است كه دارو را در محفظه‌هاي قابل برنامه‌ريزي به درون دستگاه گوارش وارد مي‌كند دارو را رهاسازي مي‌كند كه بدين ترتيب، هم دارو تلف نمي‌شود و هم اينكه حداكثر بهره‌برداري از مواد مؤثره‌ي دارويي، صورت مي‌گيرد. اهميت خط سافت ژل از اين جهت است.

- ظاهرا شما دو نوع فعاليت داريد. يك بخش مربوط به محصولاتي است كه خودتان ابداع و اختراع كرده‌ايد و يك قسمت هم توليداتي است كه به شكل قرارداد با مخترعين و سازندگان فرمول‌هاي دارويي ارائه مي‌شود. آيا اين طور است؟

+ بله. ما دو نوع تلاش داریم. یکی تولیدات مستمر خودمان، یکی هم تولیدات قراردادی که برای شرکت‌های دانش‌بنیان و شرکت‌های مراکز رشد كه برايشان توليد مي‌كنيم. برخي محصولاتي كه ما در خط توليد وارد مي‌كنيم و به توليد انبوه و تجاري مي‌رسانيم، توسط استادان و داروسازان مطرح دانشگاه، فرموله شده و آماده‌ي توليد گرديده كه به جهت اينكه راه‌اندازي خط توليد اختصاصي براي اين چند قلم داروي ساخت اين بزرگواران و اصولا براي هيچ مخترع و دانشمند ديگري، توجيه اقتصادي ندارد، با همت همكاران و مؤسسين شركت پارس‌تك رخ، خط توليد طراحي و مورد بهره‌برداري قرار مي‌گيرد كه متناسب با محصولاتي باشد كه مخترعين پيشنهاد توليد انبوه آنها را مي‌دهند.

هزينه مراسم سنتي ترحيم همسرم را صرف فعاليت‌هاي علمي كرديم

- بخشي از توليدات شما، آنتي‌اكسيدان‌ها هستند. اصولا چرا به اين گروه از داروها توجه داشته‌ايد؟

+ پرسش خوبي داشتيد. همسر من مرحومه نسترن رزمجو كه مدیر گروه مامائی دانشگاه علوم پزشکی مشهد و عضو هیأت علمی بود ، به خاطر ابتلا به سرطان جانش را از دست داد. اما پيش از مرگش به من گفت براي من مراسم سنتي برگزار نكنيد و تمام هزينه‌ها را براي راه‌اندازي يك مركز پيشگيري از سرطان انجام دهيد كه جان انسان‌هاي ديگر را از مرگ نجات دهيد.

بنا بر اين ما يك انجمن پيشگيري از سرطان به نام خود آن شاد روان راه اندازي كرديم كه فعاليت‌هاي مختلفي در زمينه‌ي علمي، آموزشي، ساخت داروهاي مكمل و آنتي اكسيدان و برخي فعاليت‌هاي فرهنگي را در كارنامه‌اش دارد. لذا، توليد برخي مكمل‌ها و آنتي‌اكسيدان‌ها در خط توليد پارس تك رخ، در اين راستا مي‌باشد كه بحمدا.. دستاوردهاي بسيار خوبي هم داشته است.

- انجمن در بخش آموزش چه فعاليت‌هايي را انجام داده است؟

+ در انجمن پيشگيري از سرطان نسترن، ما مدرسه سلامت را تأسیس كرديم که 120 دبیرستان دخترانه را تحت پوشش قرار دادیم و سبک زندگی صحیح را در بين دانش‌آموزان دختر ترویج کردیم. دختران ما که برخي از آنها دچار سرطان سینه می‌شوند اگر با فیزیک خودشان آشنا باشند با مسائل خودشان به راحتی می‌توانند کنار بیایند. به عبارت ديگر اگر افراد نقطه شروع سرطان را بدانند مشكلات بعدي خیلی ساده‌تر حل می‌شود. در واقع مي‌توان گفت بیشتر به خاطر ندانستن‌ها و ترس، زمانی دست به دامان پزشک می شویم که دیر شده است. آموزش‌ها یک بخش است و یک بخش هم تقویت سیستم ایمنی گروه هدف است كه با مكمل‌ها و آنتي اكسيدان‌ها انجام مي‌دهيم.

توليدات آنتي اكسيدان، يك خط پيشگيرانه سرطان

- توليدات آنتي اكسيدان در پارس‌تك رخ كدام داروها هستند؟

+ ما روی چندین آنتی اکسیدان کار کرده‌ایم كه به شكل كپسول سافت‌ژل عرضه مي‌شود. يكي از اين مواد به سفارش مرکز نسترن توليد مي‌شود كه الاژيك اسيد است كه از انار استخراج مي‌شود. بر اساس تحقيقات پژوهشگران ما به مديريت خانم دكتر هلاله فرشچی تمام قسمت‌هاي انار داراي اين ماده‌ي آنتي اكسيدان مي‌باشد اما قسمت‌هاي بين دانه‌ها كه معمولا خورده نمي‌شود بيشترين ماده‌ي مؤثره را دارا مي‌باشد.

در اين بخش، همچنين افتخار توليد دو آنتي اكسيدان ديگر را هم داريم كه البته آثار درماني ديگري هم دارند. يكي از اين داروها کورکومین است كه از زردجوبه استحصال مي‌شود و يك داروي ضد التهاب است كه خاصيت آنتي اكسيدان هم دارد و داروي ديگر کروسین مي‌باشد كه از زعفران بدست مي‌آيد و داروي ضد اضطراب و ضد آلزايمر نيز مي‌باشد. البته اين دو داروي ديگر، ساخته و فرموله‌ شده‌ي دو دانشمند عضو هيأت علمي دانشكده داروسازي مي‌باشد و ما توليد تجاري آن را انجام مي‌دهيم.

-فرموديد كه يك فعاليت ديگر هم در مؤسسه پيشگيري از سرطان برنامه‌ريزي كرده‌ايد. لطفا توضيح بيشتري بفرماييد.

+ تشخیص زودهنگام سرطان، مهم‌ترين كليد درمان است. یکی از روش‌های تازه‌ي تشخيصي در دنیا روش ctc است. يكي از استادان در يكي از مراكز دانشگاهي استرالیا اين روش تشخيص را به مرکز ما هديه كرده است. اكنون با كمك دكتر موسوي شايق كه خودشان تحصيل كرده‌ي هاروارد هستند و ما افتخار همكاري با ايشان را داريم در نظر داريم اين برنامه را به صورت يك پكيج ارائه كنيم كه در مراحل نهايي هستيم. در اين روش، دستگاه تشخيصي، مي‌تواند سلول‌هاي سرطاني را در خون تشخيص داده و آنها را جمع آوری نماید. تشريح كامل اين پكيج را از خود ايشان جويا شويد چون در حال تكميل است و هنوز جزئيات آن منتشر نشده است.

فوم ضد شپش، يك اختراع منحصر به فرد به کمک دانشگاه علوم پزشكي مشهد

- خطوط توليدي ديگري هم در پارس تك رخ داريد؟

+ بله. ما خط نیمه جامدات داریم که در این خط هم محصولات آرایشی بهداشتی و هم دارویی توليد مي‌كنيم. همچنين دو خط مایعات داریم كه در پكيج‌هاي خوراكی و موضعی توليد مي‌شوند.

- در خبرها بود كه شما يك ماده نيمه جامد فوم ضد شپش توليد كرده‌ايد كه ظاهرا در دنيا کم نظیر است. اگر ممكن است راجع به اين محصول توضيح بفرماييد.

+ بله. منحصر به فرد بودن اين محصول از آن جهت است كه هم گياهي و هم تقریبا بی خطر است تا به حال هیچ اثر منفی گزارش نشده است و هم با يك‌بار استفاده، تمام تأثير خود را آشكار مي‌كند. اين فوم به شكل اسپري استفاده مي‌شود و بلافاصله پس از خروج از قوطی ، به شكل فوم متورم شكل مي‌گيرد كه يك پوشش در محيط مورد استفاده ايجاد مي‌كند. پس از حدود کمتر از نيم ساعت، به تدريج به حالت مايع كم حجمي درآمده و از بين مي‌رود.

- استفاده از اين اسپري براي رفع شپش چگونه است؟

+ اول لازم مي‌دانم كه يك مسئله‌ي مهم فرهنگي را توضيح بدهم كه مردم خيلي از گفتن اين مشکل، خودداري مي‌كنند در حالي كه اين بيماري و عامل آن يعني شپش در سراسر جهان و از جمله در كشورهاي پيشرفته فعال است و سالانه هزاران نفر را آلوده مي‌كند و هيچ‌كس هم از گفتن آن ابايي ندارد. اما در كشور ما به خاطر برخي مسائل فرهنگي، افراد از گفتن اينكه سرشان يا بدن‌شان آلوده به اين عامل بيماري‌زا است وحشت دارند يا خجالت مي‌كشند. به هر حال اين موجود كوچك، عامل انتقال برخي بيماري‌ها است و بروز و ظهور آن هيچ ربطي به طبقه و موقعيت اجتماعي و جايگاه فرهنگي  و سیستم بهداشتی افراد ندارد و با قرار گرفتن در محیط آلوده در سر و بدن هر فردي و هر دانش‌آموزي ممكن است ظاهر شود.

یکی از امتیازاتی که اين فوم دارد اين است كه استفاده‌اش ساده است. در یک کودکستان یا دبستان كه مواردي از آلودگي شپش ديده مي‌شود معلم مي‌تواند همانجا دانش‌آموز را بنشاند و فوم را روی سرش اسپري كند تا يك پوشش در همه‌ي سر ايجاد شود و بعد از 15 دقيقه، موهاي او را شانه كند و فوم روي مو را كاملا پاك كند و نيازي به شستن هم نيست. اين فوم تمام شپش‌ها و همچنين تخم‌هاي آنها (رشك) را از بين مي‌برد.

- براي لباس و ساير قسمت‌هاي بدن چطور؟ همين فوم را بايد اسپري كند؟

+ ما این محصول را تکمیل کردیم و یک اسپري دافع که لباس، بالش و بدن و دیگر وسایل شخصی را تمیز کند هم درست كرديم كه پروسه پاكسازي را كامل كند.

93 درصد تأثير براي پاكسازي آلودگي سر و بدن تنها با یک مرتبه استفاده از فوم

- شامپوهاي موجود در بازار هم همين كار را مي‌كنند. پس اين فوم چه برتري به آنها دارد؟

+ اولا كه شامپوها شيميايي هستند و ضرر و زيان خود را دارند. ثانيا با يك بار شستن جواب نمي‌دهند و مستلزم هزينه بيشتري هم هستند كه البته براي بدن و لباس هم مناسب نيستند و بايد راه ديگري براي پاكسازي آنها در پيش گرفته شود. اما اين فوم با محصول تكميلي آن، يك پكيج كامل است و با آزمايش‌هايي كه ما داشته‌ايم بيش از 93 درصد موارد، با یکبار مصرف جواب داده كه يك استاندارد بالا محسوب مي‌شود.

- و آن درصد باقيمانده چه بايد بكنند؟

+ يك بار ديگر استفاده مي‌كنند و كلا سر پاكسازي مي‌شود.

- اگر اين محصول، انحصاري است پس علاوه بر توليد برای بازار داخل به صادرات هم فكر مي‌كنيد؟ اين طور نيست؟

+ بله درست است. در حال مذاكره با برخي كشورهاي اروپايي هستيم و نزديك به قرارداد بوديم كه مشكل كرونا ايجاد شده و حالا با فروكش كردن تب كرونا، داريم دوباره براي صادرات برنامه‌ريزي مي‌كنيم. اميدواريم با صادرات اين محصول، ارزآوري خوبي براي كشورمان رقم بزنيم.

- چه مشكلاتي در مسير توليد و صادرات داريد؟

+ بيشتر مشكلات توليد، عمومي است و همه همكاران ما در رشته هاي مختلف توليد با اين مشكلات از جمله تحريم‌هاي ظالمانه و همچنين افزايش نرخ ارز دست به گريبان هستند كه اميدواريم با تدابير دولت و حل مشكلات تحريم، برطرف شود. از سوی دیگر برای اخذ مجوزهای تولیدات ذکر شده، تأخیرهایی صورت می‌گیرد که روند تولید را بسیار کند می‌سازد.

آنتي سپتيك با استاندارد 83 درصدي

- در بخش آنتي سپتيك‌ها هم فعاليت‌هاي خوبي را ثبت كرده‌ايد. در اين بخش چه ابتكاري داشته‌ايد؟

+ معمولا محصولات ضدعفوني كننده بازار، داراي 70 درصد ماده مؤثره است ولي سازمان بهداشت جهاني 83 درصد را پيشنهاد داده كه ما جزو معدود واحدهايي بوديم كه توانستيم از  اين استاندارد و فرمول استفاده کنیم و دست كم چندصد هزار ليتر از اين مواد را توليد و در اوج كرونا به بازار رسانديم كه تأثير قابل توجهي بر كاهش ابتلا داشت.

- اين حجم از توليد و كار علمي، لابد يك بخش تحقيق و توسعه خوب هم نياز دارد؟ ارزيابي ما درست است؟

+ بله. در اين بخش، افراد بسيار حاذق و متخصص به ما كمك مي‌كنند. هشت  نفر دكتراي تخصصي در اين بخش داريم كه خيلي با انگيزه و علاقه در كنار ما هستند و با همه مشكلات و موانعي كه در مسير وجود دارد، عاشقانه براي وطن‌شان خدمت مي‌كنند.

آمادگي توليد ده ها محصول دانش‌بنيان را داريم

- فعاليت شما نشان مي‌دهد كه زمينه‌هاي بسياري براي ابداعات و ايده‌هاي جديد در توليد داريد. آيا مباحث ديگري هم هست كه بخواهيد مطرح كنيد؟

+ بله. ما زمینه تولید ده ها  محصول دانش‌بنيان را داریم كه اگر کمک كنند و شرایط مناسب باشد همه آنها را به توليد مي‌رسانيم. اگر موانع را بر طرف كنند مي‌توانيم تا همين پايان سال، حداقل پنج محصول ديگر را به توليد ببريم و اشتغال‌زايي دو برابري هم داشته باشيم. همين‌طور مسير صادرات ما اگر هموار شود قادر به خيلي از فعاليت‌هاي اساسي خواهيم بود ولي با همه‌ي اين مشكلات، به خاطر اعتقادي كه به ايران عزيز داريم تلاش مي‌كنيم و از موانع هيچ هراسي نداريم.

- در مورد ويتامين ث هم گويا بررسي و تحقيق داشته‌ايد ولي توليد انجام نشده؟ چرا؟

+ تحقيقي داشتيم كه از گل نسترن، اسكوربيك اسيد (ويتامين ث) استخراج كنيم كه خيلي خيلي بهتر و كامل‌تر از ماده‌ي شيميايي مشابه است. ولي خیلی پیگیری نکردیم چون محدودیت‌های مواد اولیه داشت. از نظر کلی به نتایج مورد نظر رسیدیم ولی زمینه‌های کار عملیاتی فراهم نشد. تهيه و توليد مواد اوليه، دشواري‌هايي دارد كه توجيه اقتصادي كار را كم‌رنگ مي‌كند مگر اينكه دولت، حمايت‌هاي بيشتري در اين زمينه فراهم كند.

- در پايان اين گفتگو، اگر مطلبي هست كه ما از قلم انداخته‌ايم عنوان بفرماييد.

+ بله. اینجا شایان ذکر است که ایجاد این پارک را می توان مقدمه‌ای برای آشتی بین صنعت و دانشگاه دانست. باید از انسان‌های شریفی مانند آقاي دكتر منوري معاون توسعه مراكز رشد و آقاي دكتر تفقدي رئيس پارك علم و فناوري و دیگر همکاران‌شان که تلاش زيادي براي به ثمر رسيدن فعاليت‌هاي مراكز و واحدها دارند تشكر كنم. اگر چه در مسير حركت، موانعي در سطوح اجرايي هست اما در هر حال، حرکت رو به جلو و قشنگی بود که توسط معاونت پژوهشی دانشگاه صورت گرفت و باید از نگاه کلی و ملی از اين آقايان و مسؤولان دانشگاه تشکر کرد.