معاون پژوهش و فناوری دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح دستاوردهای راهبردی پژوهش و فناوری در سال ۱۴۰۳، از راه‌اندازی پیشرفته‌ترین آزمایشگاه پیش‌بالینی شرق کشور، توسعه بی‌سابقه زیرساخت‌های پارک علم و فناوری سلامت، جهش در دیپلماسی علمی، و ارتقای رتبه‌های ملی و بین‌المللی دانشگاه خبر داد.

در آستانه چهل و هفتمین سالروز پیروزی انقلاب اسلامی، دکتر محسن تفقدی، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با تأکید بر راهبرد مرجعیت علمی و فناورانه دانشگاه، از تکمیل و تجهیز یکی از پیشرفته‌ترین آزمایشگاه‌های پیش‌بالینی کشور و توسعه زیست‌بوم نوآوری سلامت در شرق کشور خبر داد.

انقلاب در تصویربرداری مولکولی و پیش‌بالینی

به‌گفته دکتر تفقدی، آزمایشگاه جامع دانشگاه به سامانه‌های به‌روز تصویربرداری مولکولی مجهز شده است. دستگاه‌های Micro-CT با رزولوشن بالا برای پایش دقیق ساختار و تغییرات بافتی در مطالعات استخوان‌شناسی، تومورشناسی و داروسازی؛ Micro-PET برای رصد متابولیسم و فعالیت‌های بیوشیمیایی در سطح سلولی با کاربرد کلیدی در تشخیص و پیگیری درمان سرطان؛ و Micro-SPECT برای ارزیابی عملکرد ارگان‌ها به‌ویژه در بیماری‌های قلبی-عروقی و اختلالات متابولیک، توان تحقیقاتی دانشگاه را به‌شکل چشمگیری ارتقا داده‌اند.

معاون پژوهش و فناوری از انتقال کامل تجهیزات آزمایشگاه میکروفلوئیدیک به ساختمان جدید در بهار ۱۴۰۳، آماده‌سازی اتاق کشت سلولی، جذب نیروی متخصص و تأمین حمایت‌های مالی از وزارت بهداشت و شبکه آزمایشگاهی نهاد ریاست‌جمهوری خبر داد.

به‌گفته دکتر تفقدی، پارک علم و فناوری سلامت مشهد با استقرار ۶۵ شرکت فناور و تولید ۴۱۳ محصول در حوزه سلامت، به‌عنوان تنها مرکز تخصصی استان، خدمات متنوعی از معافیت‌های مالیاتی و بیمه‌ای تا تسهیلات بانکی، کلین‌روم‌ها و کارگاه‌های توانمندسازی را ارائه می‌دهد. وی از آغاز عملیات بازسازی و تجهیز سوله ۲۱۰۰ متری پارک با اعتباری بالغ بر ۲۳۰ میلیارد ریال در نیمه دوم ۱۴۰۴ و بهره‌برداری آن در سال جاری برای استقرار واحدهای فناور خبر داد. همچنین برای نخستین بار، ردیف بودجه مستقل پارک در قانون بودجه پیش‌بینی شده و سامانه استقرار پارکداری و معافیت مالیاتی شرکت‌ها عملیاتی شده است.

جهش تأمین مالی و شبکه‌سازی فناورانه

معاون پژوهش و فناوری با اشاره به تمرکز بر ثروت‌آفرینی از دانش، از اجرای مدل جدید تأمین مالی با قرارداد عاملیت صندوق ثامن خبر داد که بر اساس آن ۳۰ درصد سهم صندوق و ۷۰ درصد سهم پارک در تسهیلات شرکت‌های مستقر تأمین می‌شود. در سال جاری بیش از ۴ میلیارد و ۲۸۰ میلیون تومان تسهیلات عاملیت، ۱۰ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان وام جعاله و گرنت‌های بلاعوض به واحدهای فناور پرداخت شده و از دی‌ماه ۱۴۰۳ شبکه کارگزاری حرفه‌ای برای خدمات اخذ مجوز، امور مالی، بازاریابی و صادرات راه‌اندازی شده است. برگزاری بوت‌کمپ مهارت‌محور «راه من» با مشارکت انجمن متخصصین تجهیزات پزشکی نیز به‌عنوان واحد کارآموزی دانشجویان مورد اقبال ملی قرار گرفته است.

به‌گفته دکتر تفقدی، اختصاص ۶۴ هکتار از اراضی بلوار نماز به پارک علم و فناوری سلامت و پیگیری اخذ کد ماده ۲۳ برای احداث ساختمان چندمنظوره ۲۱ هزار متری، تکمیل کلین‌روم ۱۸۰ مترمربعی سلول‌های بنیادی و بازسازی سوله ۲۱۰۰ متری، بستر تولید محصولات راهبردی را مهیا کرده است. مرکز مطالعات همگروهی (کوهورت) و مرکز پایش سلامت نیز به‌عنوان بازوی ارتقای شاخص‌های سلامت و مرجعیت علمی دانشگاه نقش‌آفرینی می‌کنند.

نجات جان بیماران با تشخیص زودهنگام

معاون پژوهش و فناوری با اشاره به ارزیابی دقیق بیش از ۱۵ هزار نفر در مرکز پایش سلامت، شناسایی و ارجاع بیش از ۱۰۰ مورد بدخیمی تیروئید، تشخیص ۳۰ مورد تومور و اختلالات کبدی، ۸۰ مورد بیماری حاد چشمی، و اجرای غربالگری‌های سرطان روده بزرگ با تست gFOBT را از دستاوردهای شاخص این مرکز عنوان کرد. وی افزود: با تمرکز بر پیشگیری‌محوری، خدمات سن‌سنجی عروقی، سفتی عروق، ارزیابی تغذیه‌ای و اسپیرومتری برای مدیریت بیماری‌های مزمن به مراجعان ارائه می‌شود. ارائه خدمات به کارکنان دستگاه‌های اجرایی و صنعتی استان، ثبت بیش از ۳۱ هزار تماس پیگیری و ۳ هزار ارزیابی حضوری مجدد، بیانگر تداوم و دقت مراقبت‌هاست.

انتقال مرکز پایش و توسعه مطالعات بالینی

به‌منظور توسعه زیرساخت‌ها، مرکز پایش سلامت و مطالعات همگروهی به فضای جدید در مجاورت چهارراه دکترا منتقل شده و «هسته اولیه مرکز مطالعات بالینی دانشگاه» برای سامان‌دهی طرح‌های تحقیقاتی شکل گرفته است. حضور فعال شرکت‌های دانش‌بنیان در نمایشگاه‌های ایران‌هلث، ایران‌فارما و افغان‌هلث ۲۰۲۵، تشکیل کنسرسیوم صادرات و راه‌اندازی نمایشگاه آنلاین دائمی به نشانی mashhadhealth.com نیز از اقدامات توسعه بازار بین‌المللی است.

رکوردشکنی در طرح‌های پژوهشی و قراردادهای صنعتی

دکتر تفقدی از ثبت و حمایت ۱۷۵ طرح تحقیقاتی و آغاز ۱۴ طرح بزرگ جدید خبر داد. به‌گفته وی، با اتکا به ماده ۱۳ قانون جهش تولید دانش‌بنیان (۱۴۰۱)، مجموع قراردادهای ارتباط با صنعت و جامعه از ۵.۲ میلیارد ریال در سال ۱۴۰۰ به ۱۳۰ میلیارد ریال تا آذر ۱۴۰۴ افزایش یافته و تعداد طرح‌ها از ۱۴ به ۳۱ طرح رسیده است. همچنین از ابتدای ۱۴۰۴ تاکنون ۲۵ قرارداد صنعتی به ارزش بیش از ۱۳۰ میلیارد ریال منعقد شده و برای اعضای هیئت علمی مشوق‌های ترفیعی و گرنت به‌ازای جذب اعتبارات صنعتی پیش‌بینی شده است.

پژوهشگاه شهید دکتر رئیسی؛ زیرساخت ملی پژوهش و نوآوری

پژوهشگاه علوم پزشکی شهید جمهور رئیسی با زیربنای ۱۵ هزار مترمربع در ۵ طبقه به بهره‌برداری کامل رسیده و میزبان سه پژوهشکده علوم بالینی، علوم پایه و علوم و فنون نوین دارویی، مراکز تحقیقاتی، آزمایشگاه‌های جامع و مراکز نوآوری پیشرفته است. استقرار مرکز نوآوری هوش مصنوعی و سلامت دیجیتال و مرکز نوآوری و ایده‌پروری سلامت در این مجموعه، گامی راهبردی برای حرکت در مرزهای دانش است.

درخشش آزمایشگاه جامع تحقیقات در سطح ملی

آزمایشگاه جامع تحقیقات دانشگاه با استقرار در فضایی ۲۰۰۰ مترمربعی در پژوهشگاه، موفق به کسب رتبه اول کشور در تعداد مشتری و رتبه دوم در میان آزمایشگاه‌های وزارت بهداشت شده است. ثبت بیش از ۱۲ هزار نمونه، میزبانی ۲۹۰۰ مراجعه‌کننده و کسب ۸۵ درصد رضایتمندی، از افتخارات این مجموعه است. راه‌اندازی مجدد میکروسکوپ الکترونی عبوری (TEM) پس از چند سال وقفه و انتقال موفق دستگاه‌های LC-MS/MS، TEM و FESEM از دیگر اقدامات زیرساختی بوده است. آزمایشگاه همچنین موفق به اخذ استاندارد بین‌المللی ISO 17025 در حوزه باقی‌مانده سموم زعفران شده است.

توسعه فناوری‌های نوین و بیواکی‌والانسی

با راه‌اندازی آزمایشگاه بیواکی‌والانسی و ستاپ اولین داروی نمونه (متفورمین)، همکاری‌های گسترده‌ای با صنعت داروسازی آغاز شده است. صدور مجوز فعالیت آموزشی-پژوهشی کار با اشعه و آغاز به کار رسمی «آزمایشگاه پیش‌بالینی» دانشگاه، این مرکز را به دومین آزمایشگاه پیش‌بالینی کشور بدل کرده که آماده ارائه خدمات تخصصی به پژوهشگران حوزه‌های پزشکی، مهندسی، دامپزشکی و کشاورزی در سراسر ایران است.

دیپلماسی علمی، آموزش نخبگان و رویدادهای بین‌المللی

دانشگاه با برگزاری بخش اجرایی و پنل دانشجویی پنجمین کنگره بین‌المللی بیماری‌های مادرزادی قلب (کاسپین) با حضور ۲۵ استاد از ۱۲ کشور و مشارکت در هفدهمین کنگره بین‌المللی پیشگیری از عفونت‌های بیمارستانی، نقش فعالی در تبادل دانش ایفا کرده است. همچنین برگزاری کارگاه‌های تخصصی در حوزه‌های NMR و نانوذرات، انعقاد تفاهم‌نامه با دانشگاه‌های اهواز و بیرجند و شرکت‌های دانش‌بنیان، و میزبانی بیش از ۶۰۰۰ دانشجو در مدارس و کارگاه‌های پژوهشی، نشان از مرجعیت آموزشی دانشگاه دارد.

حمایت از نخبگان و ثبت اختراعات

در سال جاری ۲۴ هسته نوآور پذیرش و ۹ کارگزار تخصصی حقوقی و تجاری‌سازی مستقر شده‌اند. ۳۳ محصول نمونه‌سازی در حوزه‌های دارو، اپلیکیشن و تجهیزات پزشکی ارزیابی و از ۲۰ پایان‌نامه محصول‌محور حمایت شده است. کمیته تحقیقات دانشجویی برای سومین سال متوالی نشان «۵ ستاره» وزارت بهداشت را کسب کرده و در نخستین جشنواره پژوهش و فناوری کمیته‌های تحقیقات دانشجویی، رتبه برتر بخش حقوقی در میان دانشگاه‌های تیپ یک را به دست آورده است. همچنین ۱۰ دانشجو به‌عنوان پژوهشگر برجسته کشوری معرفی و ۴ جلد کتاب تخصصی با مشارکت دانشجویان تألیف و ترجمه شده است.

پیشگامی در پزشکی بازساختی و توسعه بیوبانک

مرکز نوآوری سلول‌های بنیادی و پزشکی بازساختی به‌عنوان دومین مرکز کشور دارای مصوبه شورای گسترش، در سه محور آموزش، پژوهش و درمان پیشتازی می‌کند. ساخت پنج کلین‌روم کلاس B به پایان رسیده و پس از احراز کیفیت، به‌زودی افتتاح می‌شود. چهار کارگروه تخصصی در حوزه‌های استخوان و دندان، انکولوژی، پوست و ایمنولوژی برای حل چالش‌های درمانی سخت‌درمان تشکیل شده است. بیوبانک مرکزی دانشگاه با ذخیره‌سازی بیش از ۴۰۰ هزار نمونه (خون، پلاسما، RNA، DNA و بافت)، به یکی از غنی‌ترین منابع تحقیقاتی کشور تبدیل شده و با هدف اخذ گواهی‌های استاندارد بین‌المللی به سمت مشارکت در پروژه‌های جهانی حرکت می‌کند؛ زیرساختی کلیدی برای پزشکی مبتنی بر فرد.

بانک چشم؛ احیای بینایی و توسعه بانک بافت

بانک چشم دانشگاه با زیربنای ۷۰۰ مترمربع و کلین‌روم فعال، از بدو تأسیس با برداشت ۲۲۴۶ قرنیه از ۱۱۳۱ مورد اهدای عضو، بینایی ۱۹۴۸ بیمار را بازگردانده است. با مصوبه هیئت‌رئیسه، ساختمان بانک چشم در شهرک دانش و سلامت برای ایجاد کلین‌روم «بانک بافت و نسوج» اختصاص یافته و با مشارکت بخش غیردولتی، تأسیس شرکت دانش‌بنیان فرآوری آلوگرافت‌های پیوندی در دستور کار است.

جهش علمی و رتبه‌بندی‌های بین‌المللی

دانشگاه علوم پزشکی مشهد در سال ۲۰۲۴ بالاترین رشد اسکوپوس را میان دانشگاه‌های تیپ یک کشور با افزایش ۱۲.۲ درصدی مقالات کسب کرده و رتبه خود را در شاخص تعداد مقالات از هفتم به پنجم ارتقا داده است. شاخص H5 به ۱۱۶ رسیده و شاخص کیفی FWCI در سطح ۱.۴ ثبت شده است. در رتبه‌بندی QS 2025، دانشگاه در حوزه کالبدشناسی و فیزیولوژی در بازه ۵۱–۱۰۰ جهان، در داروسازی و فارماکولوژی ۲۵۱–۳۰۰ و در پزشکی ۴۵۱–۵۰۰ قرار دارد. در رتبه‌بندی شانگهای نیز در رشته داروسازی و علوم دارویی جایگاه ۱۰۱–۱۵۰ جهان ثبت شده است.

تحول دیجیتال و استانداردسازی فرآیندها

با ارتقای سامانه «پژوهان»، فرآیند ارتقای اعضای هیئت علمی و درخواست دفاع پایان‌نامه به‌صورت کاملاً الکترونیکی انجام می‌شود که ضمن حذف کاغذبازی و کاهش خطا، شفافیت و رصد لحظه‌ای را فراهم کرده است. کمیته ثبت بیماری‌ها از سال ۱۳۹۳ تاکنون بیش از ۸۰ رجیستری را راه‌اندازی کرده و تنها در سال ۱۴۰۴، ۱۲ رجیستری جدید مصوب شده که به ۶۲ طرح تحقیقاتی و ۵۸ مقاله انجامیده است. ایجاد «مرکز پایش کیفیت داده» نیز برای توسعه داشبوردهای مدیریتی و تصمیم‌سازی مبتنی بر هوش مصنوعی در دست اجراست.

پایش‌های ملی و مسئولیت اجتماعی

اجرای گسترده طرح‌های کوهورت از «مطالعه مشهد» با ۱۰ هزار شرکت‌کننده (از ۱۳۸۶) تا «کوهورت آموزشی» برای پایش مسیر رشد علمی دانشجویان با بیش از ۱۹ هزار رکورد در شش دانشکده، از برنامه‌های داده‌محور دانشگاه است. علاوه بر این، ارائه خدمات پایش سلامت به کارکنان دستگاه‌های اجرایی و صنعتی، برگزاری پویش‌های آگاهی‌بخش قلب در اماکن عمومی و مشارکت دانشجویان در آموزش همگانی، مسئولیت اجتماعی دانشگاه را پررنگ کرده است.

تقویت بدنه انسانی و جذب نخبگان

در سال جاری ۲۱ نیروی پژوهشی غیراهیات علمی، ۱۱ عضو هیأت علمی  پژوهشی (ضریب ک) در رشته‌های داروسازی، پزشکی، بهداشت و بیوتکنولوژی و ۱۱ پسادکتری جذب شده‌اند. همچنین با نظارت اخلاقی دقیق، ۲۰۰ طرح تحقیقاتی داخلی و ۱۷۰ طرح برون‌دانشگاهی در کلان‌منطقه مجوز اخلاق دریافت کرده‌اند. همکاری با سه شرکت پیشرو دارویی «آریوژن فارمد»، «زیست‌داروی دانش» و «واریان فارمد» در چارچوب نظارت اخلاقی دانشگاه، زمینه اجرای طرح‌های بزرگ مشترک و جذب منابع برون‌دانشگاهی را فراهم کرده است.

جهش کیفی نشریات و نشر بین‌المللی

میانگین ضریب تأثیر مجلات ISI دانشگاه ۲۶ درصد رشد داشته است. ضریب تأثیر Iranian Journal of Basic Medical Sciences به ۲.۷ و Avicenna Journal of Phytomedicine به ۲.۲ رسیده و Journal of Health Literacy پس از نمایه ISI به ضریب تأثیر ۰.۸ دست یافته است. دو مجله دانشگاه در چارک Q1 و دو مجله در Q2 قرار دارند. دانشگاه با نگارش ۱۰۶ فصل کتاب بین‌المللی در سال ۲۰۲۴، رتبه سوم کشور را کسب کرده است. همچنین مجله «مواد دندانی و تکنیک‌ها» موفق به اخذ نمایه ISI شده است.

برگزاری ششمین دوره رویداد ملی نوآوری‌های دارویی (نوداک ۶) در فروردین ۱۴۰۴ با تمرکز بر پژوهش‌های محصول‌محور، سلول‌های بنیادی و رجیستری بیماران.

برگزاری مسابقه «Medical Galaxy» در اردیبهشت ۱۴۰۴ با مشارکت پارک علم و فناوری سلامت.

راه‌اندازی مراکز مطالعات بالینی در بیمارستان‌های بزرگ، ایجاد مرکز چک‌آپ در کنار کوهورت پرشیَن، تأسیس بانک بافت و نسوج پیوندی و توسعه مراکز رشد جدید از جمله مرکز رشد ایمنی غذایی و فاز دوم پارک علم و فناوری.

تداوم نوسازی تجهیزات های‌تک، تخصیص منظم بودجه‌های پژوهشی و اجرای کامل سهم ۲ درصدی پژوهش از درآمدهای اختصاصی برای حفظ شتاب علمی.

دکتر محسن تفقدی با تبریک ایام‌الله دهه فجر و قدردانی از تلاش‌های محققان، دانشجویان و فناوران دانشگاه، دانشگاه علوم پزشکی مشهد را یکی از قطب‌های اصلی پژوهش و فناوری کشور دانست و اظهار داشت: با اتکا به توان نخبگان و تمرکز بر تبدیل دانش به ثروت، در مسیر مرجعیت علمی و پاسخگویی به نیازهای نظام سلامت، گام‌های بلندی برداشته‌ایم.