عضو هیأت علمی گروه ژنتیک پزشکی و پزشکی مولکولی دانشگاه علوم پزشکی مشهد گفت: یک مطالعه مروری سیستماتیک بر روی ۳۴ پژوهشِ کارآزمایی بالینی انجامشده درباره کاربرد سلولهای بنیادی در بیماران مبتلا به MS نشان میدهد این روش میتواند التهاب را کاهش دهد و حتی موجب بهبود برخی علائم شود؛ در عین حال، عوارض جدی یا تومورزایی نیز گزارش نشده است.
دکتر احسان صبوری در گفتوگو با وبدا، با اشاره به ضرورت یافتن راهکارهای درمانی مؤثرتر برای بیماران مبتلا به MS، گفت: در درمانهای رایج امروز، غالباً از داروهای تزریقی یا داروهای ضدالتهابی استفاده میشود که بیشتر نقش کاهش علائم را دارند و نمیتوانند مانع پیشرفت کامل بیماری شوند. همچنین این درمانها معمولاً نیازمند مصرف مداوماند و هزینه بالا، وجود عوارض جانبی و محدودیت دسترسی برای برخی بیماران را به همراه دارند.
وی با بیان اینکه پژوهشگران برای پاسخ به یک چالش بالینی، کاربرد سلولهای بنیادی را در MS مورد بررسی قرار دادهاند، توضیح داد: پیش از ورود به کاربرد بالینی، لازم است شواهد موجود بهصورت نظاممند تحلیل شود تا مشخص شود مطالعات پیشین با چه دوزی، با چه روش تزریقی و با چه نوع سلولی انجام شدهاند و این فرضیه تا چه حد به واقعیت نزدیک است.
دکتر صبوری ادامه داد: بر همین اساس، یک «مرور سیستماتیک» طراحی شد که بهعنوان پایاننامه توسط یک دانشجوی پزشکی عمومی اجرا شد. جستوجو در پایگاههای داده علمی پزشکی از جمله PubMed، Web of Science و Scopus انجام شد و پژوهش بر پایه راهنمای PRISMA، استاندارد مطالعات مروری سیستماتیک، پیش رفت. در مجموع حدود ۷۷۷۴ مطالعه شناسایی شد که پس از غربالگری و بررسی معیارهای ورود و خروج، ۳۴ مطالعه نهایی انتخاب شدند.
وی افزود: از میان این ۳۴ مطالعه، بیشترین پژوهشها در آمریکا انجام شده بود (۶ مورد)، سپس اسپانیا قرار داشت و در ایران نیز دو مطالعه دیده میشد؛ با این حال، در برخی مطالعات انجامشده در ایران نقصهایی در دادهها وجود داشت که بر اساس استانداردهای مرور سیستماتیک، باعث کنار گذاشته شدن تعدادی از مطالعات شد.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد گفت: بررسیها نشان داد در ۱۸ مطالعه، تزریق داخلوریدی انجام شده است که این موضوع برای تبدیل نتایج به کاربرد بالینی اهمیت دارد؛ زیرا باید مشخص شود «چه مقدار سلول»، «با چه روشی» و «از چه نوع سلولی» استفاده شده است. همچنین پنج مطالعه، تزریق داخلمایع مغزیـنخاعی (اینتراتکال) داشتند که در گزارشها، نتایج بهتری همراه با عوارض کمتر برای این روش مشاهده شد.
دانشیار پزشکی مولکولی دانشگاه درباره نوع سلولهای استفادهشده اظهار کرد: بیشترین حجم مطالعات مربوط به «سلولهای بنیادی مزانشیمی» بود؛ بهگونهای که در ۱۲ مورد از ۳۴ مطالعه، سلولها از مغز استخوان خود بیمار جدا شده بودند. پس از آن، سلولهای آلوگرفتنی، یعنی از اهداکننده، بررسی شدند. همچنین سلولهای بند ناف و سلولهای بنیادی مشتق از بافت چربی خود بیمار نیز در بخشی از مطالعات مورد استفاده قرار گرفته بودند.
وی در ادامه به ایمنی درمان اشاره کرد و گفت: در مجموع، تزریق سلولهای بنیادی عوارض جدی چندانی بههمراه نداشته و موارد ثبتشده بیشتر محدود به علائمی مانند سردرد یا تبهای قابل کنترل بوده است. مهمتر اینکه حتی در مطالعاتی با پیگیری طولانیمدت تا حدود ۱۰ سال، هیچ موردی از تومورزایی ناشی از سلولهای بنیادی مزانشیمی گزارش نشده و واکنشهای ایمنی شدید نیز ثبت نشده است.
این استاد و پژوهشگر دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره اثرگذاری درمان گفت: در بررسیها، علاوه بر کاهش التهاب، برخی علائم بالینی بیماران نیز بهبود یافته است. برخلاف درمانهای روتینی که عمدتاً به کاهش علائم محدود میشوند، در برخی مطالعات گزارش شده است که سلولهای بنیادی میتوانند بخشی از تحلیل عصبی را نیز جبران کنند؛ بهطوریکه در برخی پژوهشها، از سلولهای عصبی بنیادی در کنار سلولهای بنیادی مزانشیمی استفاده شده و در برخی کشورها نیز توصیههایی در این چارچوب مطرح شده است؛ به این صورت که کاهش التهاب به سلولهای بنیادی مزانشیمی سپرده شود و بازسازی عصبی توسط سلولهای عصبی بنیادی انجام گیرد.
در پایان، دکتر صبوری با اشاره به ضرورت پاسخدادن به پرسشهای بالینی، گفت: این مرور سیستماتیک در یک ژورنال معتبر تخصصی MS منتشر شده و تاکنون چندین دعوت برای ارائه نتایج در کنگرههای خارج از کشور مطرح شده است. هدف این پژوهش نیز روشنکردن مسیر استفاده از سلولدرمانی در MS و کمک به تدوین الگوریتم درمانی بر اساس شواهد موجود است؛ الگویی که میتواند بدون نیاز به هزینههای سنگین، در چارچوب تصمیمگیریهای علمی کشور مورد توجه قرار گیرد.
گفتنی است این مطالعه با کد 4021861 ثبت و با مشارکت دکتر محمدعلی نهایتی، خانم سمیه قویدل یزدی، دکتر فروزانفر و دکتر بنیاسدی انجام شده است.
لینک انتشار مقاله:
https://scholar.google.com/citations?user=_2Q6O0EAAAAJ&hl=en
