بهداشت مقوله ای بسیار مهم در زندگی همه افراد است که از همان ابتدای زندگی رعایت آن ،سلامت جسم و جان را به دنبال داشته و عدم اهمیت به آن در طول زندگی انسان را با شرایط خاص خود همراه خواهد ساخت.
به گزارش وب دا،معاونت بهداشتی در دانشگاه علوم پزشکی مشهد یکی از پرتلاش ترین معاونت ها در طول سال های اخیر بوده است؛ که در قالب برنامه تحول نظام سلامت تلاش در تحت پوشش قرار دادن مردم در نظام بهداشتی را مد نظر داشته است.
به همین منظور گروه خبری وب دا، مصاحبه ای را با دکتر حمید رضا بهرامی معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد در خصوص اقدامات و فعالیت های این معاونت داشته است:
پس از روی کار آمدن دولت تدبیر و امید و انتصاب دکتر هاشمی آن چه که به عنوان اولویت برنامه ها در دولت قرار گرفت بحث سلامت بود؛ که این دولت را به عنوان دولت سلامت به مردم معرفی کرد.
در بحث بهداشت و پیشگیری فعالیت ها با حمایت های مقام معظم رهبری تحت عنوان «نهضت احیا و گسترش بهداشت و طب پیشگیری» با به کارگیری کلیه امکانات موجود آغاز شد.
فرامین مقام معظم رهبری به عنوان یک سند بالا دستی در برنامه های عملیاتی خود را نشان داد و برنامه های تحول در حوزه بهداشت در بحث پیشگیری در سطح ملی در قالب 15 برنامه تحول مبتنی بر 10 پروژه پشتیبان کار خود را آغاز کرد.
در برنامه های تحول نظام سلامت دسترسی ساده مردم به خدمات در مناطق شهری و به شکل خاص در حاشیه شهرها دنبال شد.
طی گذر 30 سال از عمر نظام شبکه های بهداشت و درمان؛ موفقیت های بسیار خوبی در روستاها به دست آمد زیرا در ابتدای انقلاب 60 درصد جمعیت کشور در مناطق روستایی ساکن بودند و این در حالی اتفاق می افتاد که همین دسته از مردم محرومترین اقشار را از نظر دسترسی به خدمات شکل می دادند.
بر این اساس نظام شبکه تکمیل و خدمات جمعیت روستایی با به کار گیری بهورزان بومی به صورت فعال ارائه و تمامی جمعیت و گروه ها 100 درصد عملیاتی شدند.
در این میان جمعیت شهری بالاخص شهرهای بزرگ و حاشیه شهرها در فقر بهداشتی به سر می بردند و این امر در کلان شهر مشهد به خصوص حاشیه این شهر بسیار نمود داشت.
در حالی که تاکید بر حاشیه شهر مشهد بیش از دیگر شهرها به گوش می رسید و مقام معظم رهبری بر رسیدگی به حاشیه شهر مشهد به عنوان پایتخت معنوی جهان اسلام تاکید داشتند؛ این دغدغه به عنوان سند بالادستی برای تمامی دولت مردان و مسئولان دانشگاه علوم پزشکی مشهد مورد توجه قرار گرفت.
از دیگر منظر جمعیت حاشیه نشینی در دنیا به نوعی به دلیل ضعف مدیریت یک پارچه خدمات شهری ایجاد می شود.
در شهر مشهد نیز بیش از 36 درصد جمعیت حاشیه نشین وجود دارد؛ که به دیگر معنا یک میلیون و 250 هزار نفر از جمعیت سه میلیون و 500 هزار نفری این شهر را شکل می دهد.
پراکندگی جمعیت حاشیه شهر مشهد طی سال های قبل در سرشماری خانه به خانه بر اساس مصوبات ستاد سکونت گاه های استانی در هشت پهنه و 66 محله شناسایی شد.
در قیاس با آمار جهانی؛ هشت تا 10 درصد جمعیت شهرهای بزرگ را جمعیت حاشیه نشینی شکل می دهند؛ اما این آمار در شهر مشهد با سه برابر افزایش خود را نمایان کرده است.
با وجود این حجم از جمعیت حاشیه شهر؛ دانشگاه علوم پزشکی مشهد به عنوان اولین دانشگاه در کشور به شمار می رود؛ که در برنامه های تحول نظام سلامت، رسیدگی به حاشیه شهر مشهد را مورد توجه قرار داده و در ابتدای فروردین ماه سال 93 جمعیت 250 هزار نفری و در سال 94 نیز کل جمعیت حاشیه شهر مشهد را مجهز به واحدهای ارائه خدمات سلامت کرد.
این مراکز شامل مراکز جامع خدمات سلامت و پایگاه های سلامت است که تا قبل از اجرای برنامه تحول نظام سلامت تعداد مراکز جامع خدمات سلامت در حاشیه شهر 26 واحد بود که بر اساس استاندارد سازی به ازای هر 30 تا 50 هزار نفر جمعیت؛ یک مرکز خدمات جامع سلامت ایجاد شد.
بر این اساس 42 مرکز خدمات جامع سلامت تنها برای جمعیت حاشیه شهر مشهد ایجاد شد؛ که به طور میانگین در ازای هر 30 هزار نفر جمعیت یک مرکز به ارائه خدمت مشغول است.
این واحدها با راهبرد برون سپاری خدمات و مشارکت بخش غیر دولتی در نیمه اول سال 94 تقریبا 100 درصد فعال بوده است.
در بحث پایگاه های سلامت نیز به ازای هر 10 تا 12 هزار نفر جمعیت یک پایگاه تعریف شده است. تا قبل از اجرای برنامه تحول سلامت در جمعیت حاشیه شهر مشهد 78 پایگاه سلامت با حضور یک یا دو نفر به شکل نیمه فعال وجود داشته است.
خدمات این پایگاه ها در حد ایمن سازی جمعیت تحت پوشش بوده است؛ که کافی به نظر نمی رسید؛ اما پس از اجرای برنامه تحول نظام سلامت این تعداد به 119 پایگاه سلامت افزایش پیدا کرد.
با فعالیت های صورت گرفته در خصوص مراکز خدمات جامع سلامت در حاشیه شهر؛ رشدی 72 درصدی به دست آمده است که این رشد در خصوص پایگاه های فعال شده در حاشیه شهر مشهد رشدی 53 درصدی را نشان می دهد.
اقدام مهم دیگر در معاونت بهداشتی تامین نیروی انسانی تخصصی و فنی استاندارد این واحدها تحت عنوان مراقبین سلامت بوده است؛ که عمدتا کارشناسان رشته های بهداشتی و درمانی و دانش آموختگان دانشگاهی هستند.
قبل از اجرای این برنامه تعداد نیروهای معاونت بهداشتی در این حوزه 300 نفر نیرو شاغل در مجموعه حاشیه شهر در تمامی رشته ها بوده است؛ اما پس از اجرای برنامه تحول نظام سلامت با استانداردهای مشخص شده تحت عنوان مراقب سلامت نیروی انسانی بالغ بر هزار نفر افزایش پیدا کرد.
در این برنامه هر مراقب سلامت در بلوک تحت مراقبت خود به جمعیتی بالغ بر دو هزار و 500 تا سه هزار نفر اشراف دارد؛ که در قبل از اجرای برنامه تحول شرایط به این گونه نبود.
نیروی انسانی(مراقب سلامت، پزشک، روانشناس، کارشناس تغذیه و...) بالغ بر هزار نفر و به دیگر معنا حدود 200 درصد افزایش پیدا کرد.
در این میان موسسات و شرکت های تعاونی خدمات بهداشت درمانی در یک فرآیند قانونی مناقصه با شرایط مشخص وارد قرار داد شده و خدمات مورد نیاز را ارائه می دهند. نکته قابل توجه دریافت آموزش های لازم قبل از ارائه خدمات به نیروهای جدید با محوریت مرکز آموزش بهورزی معاونت بهداشت است.
با توجه به رویکرد جدید بیماری ها و تغییر روند آن از بیماری های واگیردار به بیماری های غیر واگیر؛ که عمدتا به عنوان عامل خطر شناخته می شوند، طبیعی است؛ که اختلالات روحی، روانی و رفتاری، آسیب های اجتماعی و اعتیاد مستلزم تامین خدمات متناسب باشد.
بر این اساس کارشناسان ،روانشناس ارشد بالینی و کارشناس تغذیه به ازای هر مرکز خدمات جامع سلامت؛ که همان جمعیت30 هزار نفری می باشد، تعریف و روانشناسان ارشد بالینی جذب و برنامه های سلامت روحی، روانی و اجتماعی مورد پیگیری قرار داده شد.
این کارشناسان فعالیت های فردی و جامع محور را در جهت افزایش سواد سلامت و توانمند سازی جامعه پیگیری می کنند.
کارشناسان تغذیه با توجه به ضرورت بازسازی مهارت های تغذیه و اصلاح شیوه های تغذیه ای؛ که موجب رشد بیماری های دیابت، فشار خون و سرطان ها می شود وارد کار و برای اولین بار در کشور کارشناسان تغذیه در مراکز جذب شدند.
کلیه موفقیت های یاد شده در معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد منجر به الگو برداری از تلاش های صورت گرفته از سوی کلیه دانشگاه های علوم پزشکی کشور در پایان سال 1393 و موجب ایجاد نگرش تازه ای در کلیه معاونت های بهداشتی در کشور شد.
تا به امروز کل جمعیت حاشیه نشین تحت پوشش در شهر مشهد تحت پوشش خدمات فعال قرار گرفته اند.
خدمات فعال به این معنا است؛ که مراقبین سلامت جمعیت سرشماری شده خود را به پایگاه ها از طریق سیستم پیامکی، تلفن، داوطلبین و رابطین سلامت، دعوت نامه های کتبی، مراجعه حضوری، اطلاعیه های محلی و... دعوت به تشکیل پرونده می کنند.
علاوه بر خدمات حاشیه شهر؛ راه اندازی واحدهای غیر فعال در شهرهای دارای جمعیت 20 تا 500 هزار نفر از دیگر برنامه های این معاونت در 9 شهرستان بوده است.
این فعال سازی جمعیتی حدود 500 هزار نفر در این نقاط را شامل می شود؛ که 23 مرکز را به 25 مرکز خدمات جامع سلامت افزایش داده است.
نکته حائز اهمیت قرار گرفتن عمده تحولات از نظر گسترش واحدها در شهر مشهد است؛ زیرا این شهر دارای 75 درصد از جمعیت تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی مشهد می باشد.
در این میان تعداد 38 پایگاه در شهرستان ها به 47 پایگاه افزایش و نیروی انسانی در جمعیت شهری از 200 نفر به 520 نفر افزایش؛ که رشدی 160 درصدی را نشان می دهد.
جمعیت غیر حاشیه شهر مشهد حدود دو میلیون نفر را شامل می شود؛ که در این بخش نیز در فاز سوم برنامه تحول رسیدگی های لازم صورت گرفته است.
قبل از اجرای برنامه تحول سلامت 37 مرکز جامع سلامت خدمات غیر فعال را به دو میلیون نفر جمعیت شهر مشهد ارائه می دادند که با رشدی 62 درصدی این تعداد به 62 مرکز پس از احرای این برنامه افزایش پیدا کرد.
تعداد پایگاه های سلامت از 100 عدد به 161 پایگاه سلامت با رشد 61 درصدی همراه شد و این در حالی است که نیروی انسانی موجود نیز از 420 نفری به جمعیتی حدود هزار و 370 نفر با رشدی 230 درصدی افزایش پیدا کرد.
جهت کیفی سازی خدمات به عنوان یکی از برنامه های تحول سلامت باید به اساسی ترین برنامه یعنی پرونده الکترونیک سلامت اشاره کرد.
این پرونده در برنامه چهارم و پنجم توسعه به عنوان تکلیف دولت ها معرفی شد؛ اما مورد غفلت قرار گرفت؛ تا این که در دولت یازدهم پیگیری و در مشهد این آرزوی دیرینه نظام شبکه مورد توجه قرار گرفت.
پرونده الکترونیک سلامت «سینا» در شهر مشهد عملیاتی و از ابتدای سال 95 استقرار آن آغاز و تا به امروز در قیاس پرونده الکترونیک کشوری تحت عنوان سیب با ویژگی های برجسته ای مورد توجه قرار گرفته است. پرونده الکترونیک سینا در سطح ملی نیز الگو برداری و جهت تصدی به کل کشور در سامانه سیب بهره برداری می شود.
پرونده الکترونیک سینا برای کل جمعیت تحت پوشش عملیاتی شده است و کلیه سخت افزارها و امکانات فراهم سازی زیرساخت های اینترنتی و الکترونیکی در آن فراهم شده و بیش از هزار و 200 واحد امروز وجود دارد که در قالب پرونده الکترونیک سلامت برنامه خود را عملیاتی کرده است.
بالغ بر چهار میلیون و 860 هزار نفر جمعیت در سامانه سینا ثبت شده اند؛ که بیش از یک میلیون و 750 هزار نفر در نیمه دوم سال 95 مراقبت ثبت شده دریافت کرده اند.
با ایجاد این پرونده ؛ امروز تمامی مدیران و کارشناسان ستادی به راحتی می توانند به صورت روزانه فعالیت های میدانی مجموعه نیروهای تحت پوشش خود را مشاهده کنند؛ که این امر تسریع در ارائه خدمات و تلاش های در دست اقدام را به دنبال دارد.
در بیمه روستایی و پزشک خانواده حدود یک میلیون و 200 هزار نفر جمعیت تحت پوشش قرار گرفته اند؛ این خدمت برای کل جمعیت روستایی و شهرهای زیر 200 هزار نفر جمعیت ارائه می شود.
با وجود این که دیرینه این برنامه در کشور ما به 12 سال بیشتر نمی رسد؛ اما در دنیا بیش از 60 سال است که اجرایی می شود و اکنون با آغاز برنامه تحول نظام سلامت، تخصیص اعتبار و حمایت های مالی؛ سرانه حوزه پزشک خانواده به بیش از چهار برابر افزایش پیدا کرده است.
با اجرای برنامه های تحول سلامت؛ افزایش چهار و نیم برابری در سرانه خدمات و پوشش مکمل ها دیده شده است؛ که در این بین حمایت های دارویی از220 قلم به بیش از 426 قلم افزایش و این در حالی است؛ که خدمات پاراکلینیکی در جمعیت روستایی در سطح یک از 15 آزمایش به 30 آزمایش افزایش پیدا کرده است.
تهیه واکسن پن تاوالان یکی از برنامه های جدید در نظام ایمن سازی است که اکنون خدمات آن ارائه می شود.
یکی از بزرگترین مشکلات نظام شبکه در کشور در اختیار نداشتن فضاهای فیزیکی لازم بود؛ که در شبکه بهداشت و درمان روستایی با اختصاص سرانه ،این فضا سر و سامان گرفته است.
در برنامه تحول نظام سلامت تغییرات بسیار خوبی در بحث تجهیزات پزشکی، وسایل اداری و تامین منابع انسانی مانند پزشک اتفاق افتاد و کمبود حدود 30 درصدی پزشک خانواده(110 پزشک) رفع شد.
در این بین تفاهم نامه ای بین وزیر بهداشت، استاندار خراسان رضوی و رئیس دانشگاه علوم پزشکی مشهد با استراتژی حمایت خیرین و شرکای سلامت تعریف شد و بر این اساس در 405 پروژه نیازهای ساختمانی در دانشگاه علوم پزشکی مشهد که بیشترین آمار در سطح کشور است تامین می شود.
از این مجموع این تعداد 235 پروژه تامین می شود که 28 پروژه آن در اسفند ماه 95 و در هفته سلامت سال جاری نیز بالغ بر 100 پروژه به بهره برداری رسیده است.
