پایگاه خبری وبدا

فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی کودکان و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه ویروس اپشتین‌بار عامل اصلی مونونوکلئوز عفونی است، گفت: این بیماری معمولاً با تب، التهاب حلق و لوزه‌ها، بزرگ شدن غدد لنفاوی گردن و خستگی شدید بروز می‌کند و اگرچه اغلب طی دو تا چهار هفته بهبود می‌یابد، اما احساس ضعف و خستگی ممکن است تا چند ماه ادامه داشته باشد.

دکتر محمدحسن اعلمی در گفت‌وگو با خبرنگار وبدا اظهار کرد: مونونوکلئوز عفونی توسط ویروس اپشتین‌بار (Epstein-Barr Virus) یا ویروس هرپس انسانی نوع چهار ایجاد می‌شود و عمدتاً از طریق تماس با بزاق و ترشحات دهانی فرد آلوده منتقل می‌شود.

وی افزود: این ویروس همانند سایر اعضای خانواده هرپس، پس از ورود به بدن به‌صورت نهفته باقی می‌ماند و ممکن است تا پایان عمر در بدن فرد حضور داشته باشد. همچنین بسیاری از افراد آلوده، حتی بدون داشتن علائم، می‌توانند در برخی دوره‌ها ویروس را از طریق بزاق به دیگران منتقل کنند.

ویروسی که نخستین بار در بررسی یک سرطان شناسایی شد

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به تاریخچه کشف ویروس اپشتین‌بار گفت: این ویروس نخستین‌بار در دهه ۱۹۶۰ و هنگام بررسی سلول‌های لنفوم بورکیت، یکی از سرطان‌های شایع کودکان آفریقایی، شناسایی شد و نتایج این کشف در سال ۱۹۶۴ در مجله علمیلنستمنتشر شد.

تب، گلودرد و بزرگی غدد لنفاوی از مهم‌ترین علائم بیماری است

دکتر اعلمی با بیان اینکه مونونوکلئوز عفونی یک بیماری ویروسی است، اظهار کرد: این بیماری معمولاً با تب، خستگی و بی‌حالی، التهاب شدید حلق و لوزه‌ها و بزرگ شدن غدد لنفاوی گردن بروز می‌کند.

وی افزود: در بسیاری از بیماران، لوزه‌ها به شدت متورم شده و با پوشش سفیدرنگ همراه هستند. همچنین ممکن است نقاط قرمز در سقف دهان، بزرگی غدد لنفاوی سایر نقاط بدن، بزرگی طحال و در برخی موارد بزرگی کبد مشاهده شود.

این فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی کودکان خاطرنشان کرد: بزرگی طحال در حدود ۵۰ درصد بیماران، بزرگی کبد در ۱۰ تا ۲۰ درصد و بثورات پوستی در پنج تا ۱۵ درصد مبتلایان دیده می‌شود.

مصرف آموکسی‌سیلین ممکن است موجب بثورات پوستی شود

دکتر اعلمی با اشاره به شباهت علائم مونونوکلئوز با گلودردهای باکتریایی گفت: التهاب شدید لوزه‌ها ممکن است باعث شود بیمار به اشتباه آنتی‌بیوتیک دریافت کند.

وی افزود: مصرف آموکسی‌سیلین در بیماران مبتلا به مونونوکلئوز عفونی می‌تواند در حدود ۸۰ درصد موارد باعث ایجاد بثورات و قرمزی گسترده پوستی شود.

این استاد دانشگاه تأکید کرد: بروز این بثورات الزاماً به معنای حساسیت دائمی به آموکسی‌سیلین نیست، اما تصمیم‌گیری درباره مصرف مجدد این دارو باید توسط پزشک انجام شود.

تشخیص بیماری بر پایه علائم بالینی و آزمایش‌های تکمیلی

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: تشخیص مونونوکلئوز عفونی در درجه نخست بر اساس علائم بالینی و معاینه بیمار انجام می‌شود و آزمایش‌های خون و بررسی آنتی‌بادی‌های ویروس اپشتین‌بار می‌توانند به تأیید تشخیص کمک کنند.

وی افزود: تفسیر نتایج آزمایش‌ها باید با توجه به زمان شروع بیماری، سن بیمار و علائم بالینی انجام شود؛ زیرا برخی آزمایش‌های سرولوژی در روزهای ابتدایی بیماری ممکن است هنوز مثبت نشده باشند.

درمان بیماری حمایتی است

دکتر اعلمی با بیان اینکه درمان ضدویروسی اختصاصی برای مونونوکلئوز عفونی وجود ندارد، گفت: درمان این بیماری عمدتاً حمایتی است و شامل استراحت کافی، مصرف مایعات، کنترل تب و درد و مراقبت از وضعیت عمومی بیمار می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: بیشتر بیماران طی دو تا چهار هفته بهبود می‌یابند، اما احساس خستگی و ضعف ممکن است به‌صورت متناوب برای چند هفته یا حتی چند ماه ادامه پیدا کند.

این فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی کودکان افزود: تداوم خستگی به‌تنهایی نشانه فعال بودن بیماری نیست، اما اگر تب ادامه یابد یا علائم بیمار تشدید شود، مراجعه مجدد به پزشک ضروری است.

کورتون فقط در موارد خاص تجویز می‌شود

دکتر اعلمی با تأکید بر اینکه کورتون جزو درمان معمول مونونوکلئوز نیست، اظهار کرد: مهم‌ترین مورد مصرف این دارو زمانی است که به دلیل تورم شدید لوزه‌ها و حلق، احتمال انسداد راه هوایی وجود داشته باشد.

وی افزود: دشواری در تنفس، اختلال در بلع، افزایش ترشح بزاق، صدادار شدن تنفس یا احساس بسته شدن راه هوایی از علائمی است که نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.

پارگی طحال؛ عارضه‌ای نادر اما خطرناک

این استاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اینکه بزرگ شدن طحال در حدود نیمی از بیماران مشاهده می‌شود، گفت: پارگی طحال اگرچه تنها در حدود ۰.۱ تا ۰.۵ درصد بیماران رخ می‌دهد، اما یکی از مهم‌ترین و خطرناک‌ترین عوارض مونونوکلئوز عفونی است.

وی تأکید کرد: به همین دلیل بیماران باید حداقل تا یک ماه پس از ابتلا از انجام ورزش‌های سنگین و فعالیت‌هایی که احتمال ضربه به شکم در آنها وجود دارد، خودداری کنند.

دکتر اعلمی افزود: درد ناگهانی قسمت چپ و بالای شکم، انتشار درد به شانه چپ، ضعف شدید، سرگیجه، غش یا رنگ‌پریدگی از علائم هشداردهنده پارگی طحال است و نیاز به مراجعه فوری به مراکز درمانی دارد.

عوارض عصبی و خونی نیز ممکن است رخ دهد

وی با بیان اینکه اغلب بیماران بدون عارضه جدی بهبود می‌یابند، گفت: در موارد نادر، عوارضی مانند تشنج، مننژیت ویروسی، آنسفالیت، فلج عصب صورت، سندرم گیلن‌باره، کم‌خونی و کاهش پلاکت خون ممکن است مشاهده شود.

این فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی کودکان تأکید کرد: کاهش سطح هوشیاری، تشنج، ضعف اندام‌ها، اختلال در راه رفتن، خونریزی غیرطبیعی یا ایجاد لکه‌های خونریزی‌دهنده روی پوست از علائم هشداردهنده‌ای است که باید به‌سرعت بررسی شود.

ویروس اپشتین‌بار با برخی سرطان‌ها ارتباط دارد، اما به معنای ابتلای همه بیماران نیست

دکتر اعلمی با اشاره به ارتباط ویروس اپشتین‌بار با برخی سرطان‌ها گفت: این ویروس با بیماری‌هایی مانند لنفوم بورکیت، لنفوم هوچکین و برخی سرطان‌های ناحیه بینی و حلق ارتباط دارد، اما این موضوع به معنای ابتلای همه افراد مبتلا به مونونوکلئوز به سرطان نیست.

وی افزود: عفونت با ویروس اپشتین‌بار در سراسر جهان بسیار شایع است، در حالی که سرطان‌های مرتبط با آن تنها در تعداد محدودی از افراد و با دخالت عوامل متعدد ایجاد می‌شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد توصیه کرد: بیماران در صورت تب طولانی، گلودرد شدید، تورم قابل توجه لوزه‌ها، ناتوانی در نوشیدن مایعات، علائم کم‌آبی، اختلال در بلع یا تنفس، زردی پوست و چشم‌ها، ضعف شدید یا درد شکم باید هرچه سریع‌تر توسط پزشک معاینه شوند.

وی افزود: درد ناگهانی قسمت چپ و بالای شکم، درد شانه چپ، سرگیجه، غش، اختلال هوشیاری یا تشنج از علائم اورژانسی محسوب می‌شوند و نیازمند مراجعه فوری به مراکز درمانی هستند.

دکتر اعلمی در پایان تأکید کرد: مونونوکلئوز عفونی در اغلب بیماران با مراقبت‌های حمایتی بهبود می‌یابد، اما احتمال بروز عوارضی مانند انسداد راه هوایی، اختلالات عصبی، مشکلات خونی و پارگی طحال، اهمیت تشخیص به‌موقع، پرهیز از مصرف خودسرانه داروها و رعایت توصیه‌های پزشکی را دوچندان می‌کند.