پایگاه خبری وبدا

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد و فوق‌تخصص روماتولوژی بر اهمیت تشخیص زودهنگام بیماری اسپوندیلیت آنکیلوزان (AS) تأکید کرد و گفت: این بیماری التهابی و مزمن که عمدتاً ستون فقرات و مفاصل لگن را درگیر می‌کند، در صورت تشخیص دیرهنگام می‌تواند به خشکی شدید مفاصل، تغییر شکل ستون فقرات و کاهش قابل توجه کیفیت زندگی بیماران، به‌ویژه مردان جوان، منجر شود.

دکتر الهام عتباتی در گفت‌وگو با وبدا اظهار کرد: اسپوندیلیت آنکیلوزان که به اختصار AS نامیده می‌شود، یکی از بیماری‌های التهابی مزمن روماتولوژیک است که بیشتر ستون فقرات یا اسکلت مرکزی بدن را درگیر می‌کند. این درگیری معمولاً مهره‌های گردنی، پشتی و کمری و همچنین مفاصل لگنی به‌ویژه مفصل ساکروایلیاک و تا حدی مفصل هیپ را شامل می‌شود.

وی افزود: در اغلب بیماران، تمرکز بیماری بر ستون فقرات و لگن است، اما در برخی موارد ممکن است مفاصل محیطی مانند مچ پا، انگشتان و کف پا نیز دچار درد و التهاب شوند و به‌ندرت سایر مفاصل نیز درگیر شوند.

این فوق‌تخصص روماتولوژی با اشاره به علت بیماری گفت: همانند بسیاری از بیماری‌های روماتیسمی، علت دقیق اسپوندیلیت آنکیلوزان هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است، اما عوامل ژنتیکی و ارثی نقش مهمی در بروز آن دارند. این بیماری در گروهی از اختلالات به نام «اسپوندیلوآرتروپاتی‌ها» قرار می‌گیرد؛ خانواده‌ای از بیماری‌ها که ویژگی مشترک آن‌ها درگیری ستون فقرات مرکزی است.

به گفته دکتر عتباتی، این بیماری در برخی موارد با اختلالات دیگری نیز همراه است؛ برای مثال برخی انواع اسپوندیلوآرتروپاتی با پسوریازیس پوستی یا بیماری‌های التهابی روده ارتباط دارند. همچنین در برخی بیماران ممکن است تظاهرات خارج مفصلی مانند التهاب اتاق قدامی چشم و در موارد نادر درگیری قلبی، به‌ویژه در ناحیه ریشه آئورت، مشاهده شود.

وی با اشاره به شیوع بیماری تصریح کرد: برخلاف بسیاری از بیماری‌های روماتیسمی که در زنان شایع‌تر هستند، اسپوندیلیت آنکیلوزان در مردان شیوع بیشتری دارد و اغلب مردان جوان را درگیر می‌کند. علائم این بیماری می‌تواند از دوران کودکی، پس از بلوغ یا حتی تا دهه چهارم زندگی بروز پیدا کند.

دکتر عتباتی توضیح داد: دردهای ناشی از این بیماری از نوع دردهای التهابی است؛ به این معنا که پس از بی‌حرکتی و به‌ویژه در ساعات ابتدایی صبح شدت بیشتری دارد و با تحرک و فعالیت بدنی کاهش می‌یابد.

وی افراد دارای زمینه ژنتیکی را در معرض خطر بیشتری برای ابتلا دانست و افزود: عوامل محیطی مانند استرس، عفونت‌ها، برخی ویروس‌ها، خستگی مزمن و آلودگی‌های محیطی می‌توانند به‌عنوان محرک عمل کرده و باعث بروز بیماری در افراد مستعد شوند.

این فوق‌تخصص روماتولوژی درباره روند پیشرفت بیماری گفت: در صورت تداوم التهاب‌های مکرر در ستون فقرات، دیسک‌ها و فاصله میان مهره‌ها به‌تدریج سفت شده و ممکن است مهره‌ها به یکدیگر جوش بخورند؛ وضعیتی که در نهایت به ایجاد حالتی لوله‌مانند در ستون فقرات منجر می‌شود. این روند می‌تواند موجب کاهش شدید دامنه حرکتی، دردهای صبحگاهی، خمیدگی ستون فقرات و افزایش خطر شکستگی مهره‌ها شود.

وی افزود: التهاب مزمن ناشی از این بیماری تنها به مفاصل محدود نمی‌شود و می‌تواند کل بدن را تحت تأثیر قرار دهد؛ به‌گونه‌ای که خستگی مزمن، کاهش اشتها، لاغری، احساس تب و افزایش فاکتورهای التهابی در برخی بیماران مشاهده می‌شود.

دکتر عتباتی با اشاره به تنوع در سیر بیماری گفت: شدت اسپوندیلیت آنکیلوزان در بیماران متفاوت است؛ برخی موارد شدید و پیشرونده هستند، در حالی که در برخی دیگر بیماری به‌صورت آهسته و تدریجی پیش می‌رود و حتی ممکن است درد چندانی ایجاد نکند، اما به مرور زمان باعث تخریب مهره‌ها و مفاصل لگنی شود.

وی درباره روش‌های تشخیص این بیماری اظهار کرد: شرح حال دقیق بیمار و معاینه بالینی نقش مهمی در تشخیص دارند. در فاز فعال بیماری، آزمایش‌های خون می‌توانند افزایش فاکتورهای التهابی را نشان دهند. همچنین شاخص ژنتیکی HLA‑B27 در درصدی از بیماران مثبت است، هرچند منفی بودن آن به معنای رد بیماری نیست.

به گفته وی، تصویربرداری نیز در تشخیص بیماری اهمیت زیادی دارد. رادیوگرافی ساده بیشتر در مراحل پیشرفته کاربرد دارد، اما MRI با پروتکل‌های اختصاصی بهترین روش برای شناسایی تغییرات التهابی در مراحل اولیه بیماری به شمار می‌رود.

این فوق‌تخصص روماتولوژی با تأکید بر اهمیت درمان به‌موقع گفت: اگرچه پیشگیری قطعی از این بیماری وجود ندارد، اما رعایت سبک زندگی سالم، تغذیه مناسب و کاهش عوامل محیطی تحریک‌کننده می‌تواند در کاهش احتمال بروز یا شدت آن مؤثر باشد.

دکتر عتباتی خاطرنشان کرد: درمان اسپوندیلیت آنکیلوزان معمولاً با داروهای ضدالتهابی آغاز می‌شود و در برخی موارد از داروهایی مانند سولفاسالازین یا متوترکسات استفاده می‌شود. در سال‌های اخیر نیز داروهای بیولوژیک تحول مهمی در درمان این بیماری ایجاد کرده‌اند که بسته به شرایط بیمار تجویز می‌شوند و در بسیاری از موارد نیازمند درمان طولانی‌مدت هستند.

وی در پایان تأکید کرد: در کنار درمان دارویی، توان‌بخشی، فیزیوتراپی منظم، کاردرمانی و انجام حرکات ورزشی اصلاحی نقش بسیار مهمی در کنترل درد، پیشگیری از خشکی مفاصل و حفظ دامنه حرکتی بیماران دارد.