پایگاه خبری وبدا

فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی کودکان و استاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه شدیدترین موارد ابتلا به روتاویروس در کودکان سه‌ماهه تا دوساله رخ می‌دهد، گفت: تشخیص به‌موقع کم‌آبی و جبران صحیح آن با محلول خوراکی او.آر.اس، مهم‌ترین اصل درمان اسهال و استفراغ ویروسی در کودکان است.

دکتر محمدحسن اعلمی، فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی کودکان و استاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفت‌وگو با وبدا با اشاره به شیوع بیماری‌های اسهالی در کودکان اظهار کرد: روتاویروس یکی از شایع‌ترین عوامل بروز اسهال شدید در کودکان کم‌سن است و همچنان سهم قابل توجهی در بستری و عوارض ناشی از بیماری‌های اسهالی دارد.

وی با بیان اینکه نخستین ابتلا به روتاویروس معمولاً در دوران شیرخوارگی با علائم متوسط تا شدید همراه است، افزود: بیشترین شدت بیماری در کودکان سه‌ماهه تا دوساله مشاهده می‌شود و هرچند ابتلاهای بعدی نیز امکان‌پذیر است، اما معمولاً با شدت کمتری بروز می‌کند. تقریباً همه کودکان تا سن چهار تا پنج سالگی با این ویروس مواجه می‌شوند یا در اثر واکسیناسیون علیه آن ایمنی پیدا می‌کنند.

بروز علائم معمولاً دو روز پس از ورود ویروس

این استاد دانشگاه با اشاره به دوره نهفتگی بیماری گفت: علائم عفونت روتاویروسی معمولاً حدود دو روز پس از ورود ویروس به بدن ظاهر می‌شود و اغلب با تب خفیف تا متوسط و استفراغ آغاز شده و سپس اسهال آبکی و مکرر ایجاد می‌شود. در بیش از نیمی از مبتلایان، تب، استفراغ و اسهال به‌طور هم‌زمان مشاهده می‌شود.

دکتر اعلمی افزود: اگرچه تب و استفراغ معمولاً طی دو روز نخست کاهش می‌یابد، اما اسهال ممکن است تا پنج تا هفت روز ادامه داشته باشد و در شیرخواران به سرعت موجب از دست رفتن آب و املاح بدن شود. همچنین کودکان مبتلا به سوءتغذیه بیش از سایرین در معرض ابتلای شدید و عوارض بیماری قرار دارند.

کم‌آبی؛ مهم‌ترین خطر اسهال و استفراغ ویروسی

فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی کودکان با بیان اینکه کم‌آبی بدن مهم‌ترین عارضه بیماری است، اظهار کرد: ارزیابی دقیق میزان کم‌آبی و جبران سریع آب و املاح از دست‌رفته، اساسی‌ترین بخش درمان محسوب می‌شود و انتخاب درمان خوراکی یا وریدی باید بر اساس شدت کم‌آبی، وضعیت عمومی کودک و توانایی وی در نوشیدن مایعات انجام شود.

وی کاهش ادرار، خشکی دهان، نبود اشک هنگام گریه، گودافتادگی چشم‌ها، تشنگی شدید، بی‌حالی، خواب‌آلودگی غیرعادی و ناتوانی در نوشیدن را از مهم‌ترین علائم هشداردهنده کم‌آبی برشمرد و تأکید کرد: در صورت مشاهده این نشانه‌ها باید کودک در اسرع وقت توسط پزشک ارزیابی شود.

همه اسهال‌ها منشأ ویروسی ندارند

دکتر اعلمی با تأکید بر ضرورت تشخیص افتراقی بیماری‌ها گفت: برخی بیماری‌های جراحی مانند آپاندیسیت، انسداد روده و درهم‌رفتگی روده ممکن است در مراحل اولیه با اسهال و استفراغ ویروسی اشتباه گرفته شوند.

وی افزود: درد شدید یا موضعی شکم، اتساع شکم، استفراغ سبزرنگ یا خونی، وجود خون در مدفوع، حملات متناوب درد، کاهش سطح هوشیاری و وخامت وضعیت عمومی از علائمی هستند که نیازمند بررسی فوری پزشکی بوده و نباید به یک بیماری ویروسی نسبت داده شوند.

او.آر.اس؛ پایه اصلی درمان

استاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد، محلول خوراکی او.آر.اس را درمان اصلی کم‌آبی خفیف تا متوسط دانست و گفت: این محلول با ترکیب استاندارد آب، قند و املاح، جذب آب از روده را افزایش داده و نقش مهمی در کاهش مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های اسهالی داشته است.

وی افزود: مقدار مصرف او.آر.اس باید بر اساس وزن کودک، شدت کم‌آبی، میزان دفع و نظر پزشک تعیین شود و در صورت استفراغ، محلول باید با حجم کم و در فاصله‌های کوتاه به کودک داده شود تا تحمل آن افزایش یابد.

دکتر اعلمی همچنین بر تهیه صحیح محلول او.آر.اس مطابق دستورالعمل تأکید کرد و گفت: افزودن شکر یا نمک اضافی، تغییر میزان آب یا مخلوط کردن آن با شیر، آبمیوه یا نوشابه می‌تواند اثربخشی محلول را کاهش داده و برای کودک زیان‌آور باشد.

ادامه تغذیه، بخشی از درمان است

وی با تأکید بر اینکه تغذیه کودک نباید به‌طور غیرضروری قطع شود، اظهار کرد: پس از اصلاح کم‌آبی، شیردهی با شیر مادر یا تغذیه با شیر مصنوعی باید در نخستین فرصت از سر گرفته شود و کودک نباید بیش از ۲۴ ساعت بدون تغذیه باقی بماند.

به گفته این فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی کودکان، ادامه تغذیه ضمن تأمین انرژی مورد نیاز، به حفظ وضعیت تغذیه‌ای کودک و ترمیم مخاط روده کمک کرده و از تشدید سوءتغذیه جلوگیری می‌کند.

آنتی‌بیوتیک‌ها در روتاویروس نقشی ندارند

دکتر اعلمی با بیان اینکه مصرف آنتی‌بیوتیک و داروهای ضدویروسی در درمان روتاویروس سودی ندارد، گفت: آنتی‌بیوتیک‌ها بر ویروس اثری ندارند و مصرف خودسرانه آن‌ها علاوه بر ایجاد عوارض، موجب افزایش مقاومت میکروبی می‌شود.

وی افزود: برخی داروهای ضد استفراغ ممکن است تنها در شرایط خاص و با تشخیص پزشک تجویز شوند و هیچ دارو یا مکملی نباید جایگزین جبران کم‌آبی با او.آر.اس شود.

واکسیناسیون؛ مؤثرترین راه پیشگیری

این استاد دانشگاه با اشاره به نقش واکسیناسیون در کنترل بیماری اظهار کرد: واکسن خوراکی روتاویروس که از سال ۱۴۰۳ وارد برنامه کشوری واکسیناسیون شده است، نقش مهمی در کاهش موارد شدید بیماری، بستری و عوارض ناشی از اسهال و استفراغ ویروسی در کودکان دارد.

وی افزود: این واکسن در سنین دو، چهار و شش‌ماهگی تزریق می‌شود و رعایت زمان‌بندی آن اهمیت زیادی دارد؛ زیرا آغاز واکسیناسیون پس از ۱۵ هفتگی توصیه نمی‌شود و آخرین دوز نیز باید تا هشت‌ماهگی دریافت شود.

علائم هشدار را جدّی بگیرید

دکتر اعلمی در پایان با تأکید بر لزوم مراجعه سریع به پزشک در صورت مشاهده علائم هشدار گفت: شیرخواران کم‌سن، کودکان مبتلا به سوءتغذیه یا بیماری زمینه‌ای و کودکانی که هم‌زمان دچار اسهال و استفراغ مکرر هستند، بیش از سایرین در معرض کم‌آبی شدید قرار دارند.

وی خاطرنشان کرد: استفراغ سبزرنگ یا خونی، درد شدید شکم، تورم شکم، کاهش هوشیاری، تشنج، علائم شوک، ناتوانی در نوشیدن، کاهش ادرار، تب بالا یا وجود خون در مدفوع از نشانه‌هایی هستند که نیازمند مراجعه فوری به مراکز درمانی است.دکتر اعلمی تأکید کرد: جبران صحیح کم‌آبی با او.آر.اس، ادامه شیردهی و تغذیه، پرهیز از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای ضداسهال، توجه به علائم خطر و انجام به‌موقع واکسیناسیون روتاویروس، مهم‌ترین اقدامات برای پیشگیری از عوارض این بیماری در کودکان محسوب می‌شود.