پایگاه خبری وبدا

فوق‌تخصص روان‌پزشکی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با اشاره به نقش مهم «پلاسبو» و «نوسبو» در پزشکی گفت: این دو پدیده نشان می‌دهند که باور و انتظار بیمار می‌تواند بر روند درمان یا حتی بروز برخی عوارض تأثیر بگذارد و به همین دلیل در تمام پژوهش‌های پزشکی مورد توجه قرار می‌گیرند.

دکتر منصور شکیبا در گفت‌وگو با وب‌دا اظهار کرد: پلاسبو یا «دارونما» ماده‌ای است که اثر درمانی مستقیمی ندارد، اما گاهی تنها به دلیل باور بیمار به مؤثر بودن آن، باعث بهبود علائم می‌شود. به همین دلیل، پلاسبو در همه تحقیقات پزشکی برای بررسی اثر واقعی داروها استفاده می‌شود.

وی افزود: تصور کنید بیماری پس از معاینه، دارویی دریافت می‌کند که ماده مؤثره ندارد، اما چون به درمان اعتماد دارد، حالش بهتر می‌شود. این همان اثر پلاسبو است.

به گفته وی، دارونما فقط به داروهای تجویز شده توسط پزشکان محدود نیست و حتی گاهی در درمان‌های غیرعلمی نیز دیده می‌شود. برای مثال، ممکن است از آب مقطر به جای آمپول یا از مواد قندی به جای قرص استفاده شود و برخی افراد تنها به دلیل انتظار بهبود، احساس بهتری پیدا کنند.

دکتر شکیبا درباره عوامل مؤثر بر اثر پلاسبو گفت: نوع بیماری، تجربه‌های قبلی بیمار، شخصیت او و مهم‌تر از همه اعتماد به پزشک، در میزان تأثیر این پدیده نقش دارند. هرچه بیمار به پزشک و روند درمان اطمینان بیشتری داشته باشد، احتمال اثرگذاری پلاسبو نیز بیشتر است.

پلاسبو فقط یک تلقین ذهنی نیست

این فوق‌تخصص روان‌پزشکی تأکید کرد: برخلاف تصور عمومی، اثر پلاسبو فقط روانی نیست و می‌تواند تغییرات واقعی در بدن ایجاد کند. برای مثال، در برخی بیماران باعث ترشح مواد طبیعی ضد درد در مغز می‌شود و در مبتلایان به پارکینسون نیز آزاد شدن دوپامین را افزایش می‌دهد که به کاهش علائم بیماری کمک می‌کند.

وی افزود: پژوهش‌ها نشان داده‌اند که اثر پلاسبو در بیماری‌های مختلفی مانند اختلالات خواب، بیماری‌های گوارشی، صرع، ام‌اس، روماتیسم و برخی بیماری‌های التهابی نیز دیده می‌شود.

استفاده از دارونما باید با رعایت اصول اخلاقی باشد

دکتر شکیبا با تأکید بر رعایت اخلاق پزشکی گفت: استفاده از دارونما باید با آگاهی و رضایت بیمار انجام شود. به گفته وی، بسیاری از بیماری‌ها تحت تأثیر عوامل جسمی، روانی و اجتماعی هستند و بررسی اثر پلاسبو به پزشکان کمک می‌کند نقش هر یک از این عوامل را بهتر بشناسند.

نوسبو؛ وقتی انتظار عارضه، خودش عارضه ایجاد می‌کند

این استاد دانشگاه در ادامه به پدیده «نوسبو» اشاره کرد و گفت: نوسبو نقطه مقابل پلاسبو است. در این حالت، اگر به بیمار گفته شود دارویی ممکن است عارضه‌ای ایجاد کند، حتی اگر آن دارو هیچ اثر واقعی نداشته باشد، ممکن است بیمار همان عارضه را تجربه کند.

وی افزود: برای مثال، اگر به فردی یک قرص بی‌اثر داده شود و به او گفته شود باعث بدحالی یا افزایش فشار خون می‌شود، ممکن است واقعاً چنین علائمی در او ظاهر شود؛ تنها به دلیل انتظار و باور ذهنی.

نوسبو می‌تواند روند درمان را مختل کند

دکتر شکیبا هشدار داد: اگرچه پلاسبو معمولاً بی‌ضرر است، اما نوسبو می‌تواند باعث بروز عوارض، افزایش نگرانی بیمار و حتی تشدید بیماری شود. گاهی همین نگرانی‌ها باعث مراجعه‌های غیرضروری یا انجام درمان‌های اضافی می‌شود.

وی تأکید کرد: آگاهی بیماران و پزشکان از اثرات پلاسبو و نوسبو می‌تواند به بهبود کیفیت درمان کمک کند.

ارتباط خوب پزشک و بیمار، بخش مهمی از درمان است

این فوق‌تخصص روان‌پزشکی با تأکید بر اهمیت گفت‌وگوی درست با بیمار گفت: نحوه صحبت پزشک، توضیح روند درمان و ایجاد حس اعتماد، نقش مهمی در کاهش اثر نوسبو و افزایش اثربخشی درمان دارد.

وی افزود: گوش دادن دقیق به بیمار، پاسخ دادن به نگرانی‌های او و ایجاد یک رابطه مبتنی بر اعتماد، از مهم‌ترین اصول درمان است.

دکتر شکیبا در پایان با اشاره به تجربه‌ای از طبابت خود گفت: بیماری که سال‌ها از درد رنج می‌برد، پس از آنکه با اطمینان درباره اثربخشی درمان با او صحبت شد، دارو را مصرف کرد و دردش برطرف شد. به گفته وی، این تجربه نشان می‌دهد اعتماد بیمار به پزشک و ارتباط درمانی مناسب، می‌تواند در کنار درمان دارویی، نقش مهمی در بهبود بیمار داشته باشد.