پایگاه خبری وبدا

فوق‌تخصص غدد و متابولیسم و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به روز جهانی دیابت، ۱۴ نوامبر (۲۳ آبان)، تأکید کرد: دیابت یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت در جهان و کشور است، اما با غربالگری به‌موقع، اصلاح سبک زندگی، درمان مناسب و پیگیری منظم می‌توان از بروز بسیاری از عوارض این بیماری پیشگیری کرد و زندگی فعال و طبیعی داشت.

دکتر محمدعلی یعقوبی در گفت‌وگو با وبدا، با اشاره به اهمیت آگاهی‌بخشی در روز جهانی دیابت اظهار کرد: این روز به مناسبت سالروز تولد فردریک بانتینگ، از کاشفان انسولین، نام‌گذاری شده است و هدف از آن افزایش آگاهی عمومی درباره پیشگیری، تشخیص زودهنگام، درمان مناسب و جلوگیری از عوارض دیابت است.

وی دیابت را یک بیماری متابولیک مزمن دانست و افزود: در این بیماری، به دلیل اختلال در تولید انسولین، عملکرد آن یا هر دو، میزان قند خون افزایش می‌یابد. انسولین هورمونی است که از لوزالمعده ترشح می‌شود و به ورود قند از خون به سلول‌ها کمک می‌کند. هنگامی که این هورمون به اندازه کافی تولید نشود یا بدن پاسخ مناسبی به آن ندهد، قند خون بالا می‌رود.

این دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد خاطرنشان کرد: اهمیت دیابت در این است که در صورت تشخیص دیرهنگام یا کنترل نامناسب، می‌تواند به اندام‌های مختلف بدن از جمله قلب، کلیه، چشم، اعصاب و عروق خونی آسیب برساند.

دیابت انواع مختلفی دارد؛ دیابت نوع دو شایع‌ترین شکل بیماری

دکتر یعقوبی درباره انواع اصلی دیابت گفت: دیابت نوع یک بیشتر در کودکان، نوجوانان و جوانان دیده می‌شود، هرچند ممکن است در هر سنی بروز کند. در این نوع بیماری، سیستم ایمنی بدن به سلول‌های تولیدکننده انسولین در لوزالمعده حمله می‌کند و فرد برای کنترل قند خون به دریافت انسولین نیاز دارد.

وی افزود: دیابت نوع دو شایع‌ترین نوع این بیماری است و عمدتاً با مقاومت بدن به انسولین ارتباط دارد. اضافه‌وزن، چاقی شکمی، کم‌تحرکی، تغذیه نامناسب، افزایش سن و سابقه خانوادگی از مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به این نوع دیابت هستند.

این فوق‌تخصص غدد و متابولیسم ادامه داد: دیابت بارداری نیز در دوران بارداری تشخیص داده می‌شود و کنترل مناسب آن برای حفظ سلامت مادر و جنین اهمیت زیادی دارد. علاوه بر این، دیابت می‌تواند در اثر بیماری‌های لوزالمعده، مصرف برخی داروها یا عوامل ژنتیکی نیز ایجاد شود.

نباید منتظر بروز علائم دیابت ماند

وی تشنگی بیش از حد، تکرر ادرار به‌ویژه در شب، افزایش اشتها و کاهش وزن بدون علت مشخص را از علائم کلاسیک دیابت برشمرد و گفت: تاری دید، خستگی، عفونت‌های مکرر، دیر بهبود یافتن زخم‌ها و عفونت‌های پوستی و تناسلی نیز می‌توانند از نشانه‌های این بیماری باشند.

دکتر یعقوبی با تأکید بر اهمیت غربالگری به‌ویژه در دیابت نوع دو اظهار کرد: بسیاری از مبتلایان به دیابت نوع دو ممکن است سال‌ها هیچ علامت مشخصی نداشته باشند؛ بنابراین نباید تشخیص بیماری را به زمان بروز علائم موکول کرد و لازم است افراد در معرض خطر، بررسی‌های دوره‌ای را جدّی بگیرند.

آزمایش خون؛ مبنای تشخیص دیابت و پیش‌دیابت

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره معیارهای تشخیص دیابت تصریح کرد: تشخیص این بیماری بر اساس آزمایش خون و با چهار معیار اصلی انجام می‌شود که شامل قند خون ناشتا ۱۲۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بیشتر، هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c) برابر ۶.۵ درصد یا بیشتر، قند خون دو ساعت پس از تست تحمل گلوکز ۲۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بیشتر و قند خون تصادفی ۲۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بیشتر همراه با علائم کلاسیک دیابت یا بحران افزایش قند خون است.

وی افزود: در افرادی که علائم واضح ندارند، معمولاً برای تأیید تشخیص، تکرار آزمایش یا انجام یک آزمایش تشخیصی دیگر ضرورت دارد.

دکتر یعقوبی پیش‌دیابت را مرحله‌ای دانست که در آن قند خون بالاتر از محدوده طبیعی، اما پایین‌تر از حد تشخیص دیابت است و گفت: قند خون ناشتا بین ۱۰۰ تا ۱۲۵، HbA1c بین ۵.۷ تا ۶.۴ درصد و قند خون دو ساعت پس از تست تحمل گلوکز بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ میلی‌گرم در دسی‌لیتر از معیارهای شناسایی پیش‌دیابت هستند.

وی تأکید کرد: پیش‌دیابت یک هشدار جدّی برای سلامت است، اما با اصلاح سبک زندگی، کاهش وزن و افزایش فعالیت بدنی می‌توان از پیشرفت آن به دیابت نوع دو جلوگیری کرد.

غربالگری به‌موقع و اصلاح سبک زندگی؛ دو گام مؤثر در پیشگیری

این فوق‌تخصص غدد و متابولیسم با اشاره به گروه‌های در معرض خطر ابتلا به دیابت گفت: افراد دارای اضافه‌وزن، سابقه خانوادگی دیابت، کم‌تحرکی، فشار خون یا چربی خون بالا و همچنین زنان دارای سابقه دیابت بارداری، نیازمند توجه بیشتری هستند. بر اساس توصیه‌های علمی، غربالگری بزرگسالان باید از ۳۵ سالگی آغاز شود و در افراد پرخطر، بررسی‌ها در سنین پایین‌تر انجام گیرد.

وی حفظ وزن مناسب و کاهش ۵ تا ۷ درصدی وزن بدن، دست‌کم ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته مانند پیاده‌روی سریع، کاهش مصرف قندهای ساده و نوشابه‌های صنعتی و افزایش مصرف فیبر، سبزیجات و حبوبات را از راهکارهای مؤثر در پیشگیری از دیابت نوع دو برشمرد.

دکتر یعقوبی پرهیز از نشستن طولانی‌مدت، توجه به خواب کافی و مراقبت از سلامت روان را نیز در کنار تغذیه سالم و فعالیت بدنی، از عوامل مؤثر در کاهش خطر ابتلا به این بیماری دانست.

درمان‌های نوین؛ فرصتی برای کنترل بهتر دیابت و زندگی فعال

وی در تشریح رویکردهای درمانی دیابت اظهار کرد: بیماران مبتلا به دیابت نوع یک به انسولین نیاز دارند، اما در برخی مبتلایان به دیابت نوع دو، کاهش وزن قابل‌توجه و اصلاح سبک زندگی می‌تواند به بهبود پایدار یا ریمیشن بیماری منجر شود؛ به این معنا که قند خون فرد دست‌کم به مدت سه ماه و بدون مصرف دارو در محدوده غیردیابتی قرار گیرد. البته این وضعیت به معنای درمان قطعی بیماری نیست.

این دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: امروزه داروهای مؤثری مانند متفورمین، داروهای گروه SGLT2، داروهای گروه GLP-1 و انسولین برای کنترل دیابت در دسترس هستند و انتخاب روش درمانی مناسب، به شرایط و وضعیت هر بیمار بستگی دارد.

وی با تأکید بر اهمیت استفاده صحیح از انسولین گفت: انسولین دارویی نجات‌بخش است و بیماران نباید از آن هراس داشته باشند یا در صورت نیاز، شروع درمان با آن را به تأخیر بیندازند.

کنترل منظم دیابت، مانع بروز بسیاری از عوارض می‌شود

دکتر یعقوبی در پایان با اشاره به عوارض احتمالی دیابت کنترل‌نشده خاطرنشان کرد: این بیماری می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی، سکته مغزی، آسیب کلیوی، مشکلات چشمی، آسیب اعصاب و زخم پای دیابتی را افزایش دهد؛ با این حال، بسیاری از این عوارض با کنترل مناسب قند خون، فشار خون و چربی خون و انجام معاینات دوره‌ای قابل پیشگیری هستند.

وی بهره‌گیری از فناوری‌های نوین مانند سامانه پایش مداوم قند خون (CGM) را نیز از ظرفیت‌های مؤثر در مدیریت بهتر بیماری دانست و گفت: با تشخیص به‌موقع، درمان صحیح، پیگیری منظم و استفاده از امکانات نوین، افراد مبتلا به دیابت می‌توانند زندگی فعال و طبیعی در زمینه‌های فردی، شغلی و تحصیلی داشته باشند.این فوق‌تخصص غدد و متابولیسم در پایان تأکید کرد: دیابت به معنای پایان زندگی سالم نیست؛ آگاهی، غربالگری، تشخیص زودهنگام و پایبندی به درمان می‌تواند از بسیاری از عوارض بیماری جلوگیری کند و امکان برخورداری از زندگی باکیفیت را برای مبتلایان فراهم آورد.