پایگاه خبری وبدا

این روزها نیروهای بهداشتی در کنار کادر پزشکی و پرستاری در خط مقدم جنگ با ویروس کرونا هستند و رسالت و تعهد سنگینی در قبال سلامت جامعه به عهده دارند که در این راستا سلامتی خود را نیز در کف اخلاص گذاشته‌اند.

در شرایطی که ویروس مرموز کرونا هر روز رویی از پیچیدگی‌های خود را نشان می‌دهد مدافعان عرصه سلامت نیز هر روز نمایی از فداکاری و ایثار خود را در عرصه خدمت به کشور و نجات جان هم‌وطنانشان عیان می‌کنند.

معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد پیش از اعلام رسمی همه گیری ویروس کرونا و از زمان آغاز شیوع این ویروس در کشور چین، اقدامات پیشگیرانه خود از مناطق مرزی و با اجرای برنامه  های غربالگری آغاز کرد و پس از شناسایی موارد ابتلا در کشور، خدمات رسانی به مردم را در شناسایی، پیگیری و مراقبت از بیماران ادامه داد.

به منظور اطلاع از اقدامات معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد در یک سال اخیر و چالش های پیش روی این حوزه در نبرد با ویروس منحوس کرونا، با دکتر مهدی قلیان معاون بهداشت این دانشگاه گفتگویی انجام شده است.

 وب دا: معاونت بهداشت در سطح استان و شهرستان‌ها مسئولیت سنگینی داشته است. اگر برگردیم به اول اسفند  سال 98، چه کارهایی را انجام می‌دهید؟ و چه کارهایی را انجام نمی‌دادید؟

 در ابتدای اسفند ۹۸ و پس از شناسایی نخستین موارد ابتلا به کووید-19 در کشور و سپس در استان خراسان رضوی و مشهد مقدس به منظور پیشگیری و مبارزه با شیوع بیماری کرونا و سایر بیماریهای واگیر دار اقداماتی انجام شد ، اقدامی که علاوه بر طرح غربالگری تلفنی و ۴۰۳۰که از سوی وزارت بهداشت انجام شد، ضرورت ایجاد محدودیت ها بود.

مشهد یک کلان شهر مذهبی است که از اهمیت بالایی در جهان تشیع و در کشورهای اسلامی برخوردار است، در اسفندماه پس از اعلام شیوع کرونا در کشورمان باید محدودیت ها به شکل جدی تری انجام می شد تا از ورود زائر از مناطق آلوده به مشهد جلوگیری شود.

توصیه های زیادی شده بود که غربالگری در مبادی ورودی انجام شود اما انجام تب سنجی به جز هدر رفت  انرژی از نیروهای دانشگاه و هلال احمر نتیجه ای نداشت بنابراین تب سنجی کرونا کار بیهوده ای بود.

وب دا: مهمترین چالش‌هایی که در طول بحران با آن‌ها مواجه شدید چه بودند؟ و چه اقداماتی برای مقابله با آن‌ها انجام دادید؟

کمبود تجهیزات حفاظت فردی و محدودیت استفاده عمومی از ماسک و عدم استفاده عمومی از لوازم حفاظت فردی و عدم باور عمومی بر فاصله گذاری اجتماعی در جامعه از اولین چالشهای حوزه سلامت دانشگاه در مواجهه با کرونا بود.

با توجه به اینکه اسفندماه احتمال سرما خوردگی ساده و ایجاد تب ناشی از آن زیاد بود و چون نمونه گیری پی سی آر نداشتیم از طریق تب سنجی ساده امکان انجام کار خاصی وجود نداشت در همین زمان توزیع امکانات به صورت مناسب در کشور انجام نمی شد و برای آزمایشگاه تشخیص مولکولی به صورت محدود روزانه ۳۰تا۴۰موردتست پاسخ داده می شد در حالی که این آمار برای شهر مشهد بسیار اندک بود.

در این راستا با استفاده از ظرفیت آزمایشگاه سل بیمارستان شریعتی که زیر نظر این معاونت فعالیت می کند و ایجاد آزمایشگاه تست پی سی آر و پس از ان سایر آزمایشگاه ها در بیمارستان های امام رضا(ع)، قائم(ج) و کودکان اکبر با همکاری معاونت درمان موجب شد بخش زیادی از مشکلات برطرف شود.

استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و وارد شدن آزمایشگاه جهاد دانشگاهی و چند مرکز مجهز بخش خصوصی در این زمینه موجب شد که فشاری که در روزهای اولیه برای شناسایی بیماران ایجاد شود کاهش یابد.

شاید یکی از عمده ترین موفقیت‌های مبارزه با کووید-19، برنامه بسیج همگانی و غربالگری نظام شبکه باشد. ارزیابی شما از این اقدام چگونه بود (چالش‌ها، راه حل‌ها و ابتکارات)

 به طور حتم وجود شبکه بهداشت و درمان منسجم با وجود بالغ بر 1400 واحد شامل مراکز خدمات جامع سلامت، پایگاه ها و خانه های بهداشتی در مناطق روستایی و شهری در قالب نظام شبکه یکی از مهمترین ابزارها در خدمات رسانی به بیماران، شناسایی، کنترل، مراقبت و پیگیری بیماران مبتلا به کرونا بود.

در مناطق روستایی بهورزان با انجام غربالگری های فعال و ارائه آموزش های مستمر نقش موثری در این میدان ایفا کردند و در مناطق شهری نیز با راه اندازی مراکز خدمات جامع سلامت 16 ساعته خدمات به صورت متمرکز به بیماران مبتلا و یا افراد مشکوک به کرونا ارائه شد.

بر این اساس با اختصاص 40 مرکز خدمات جامع سلامت به طور ویژه به مراجعان سرپایی مشکوک و مبتلا به بیماری کووید-۱۹ در شهرهای زیر پوشش دانشگاه علوم پزشکی مشهد به این دسته از بیماران خدمات رسانی می شود که از این تعداد ۲۲ مرکز در مناطق پنج گانه مشهد فعال شده است

علاوه بر مراکز خدمات جامع سلامت، 100 درمانگاه خصوصی نیز مسوولیت ارائه خدمات سطح یک به بیماران مشکوک و مبتلا به کرونا را در مشهد بر عهده داشتند که نقش موثری در شناسایی به موقع بیماران و جلوگیری از مراجعه مستقیم به مراکز درمانی داشت.

یکی از مهم ترین سیاست های دولت برای مقابله با بحران، اجرای طرح فاصله گذاری اجتماعی بوده است و در کنار آن اجرای طرح غربالگری در دوره های مختلف از اقدامات موثری بود که برای شناسایی زودهنگام بیماران مبتلا به کووید-19 به اجرا در آمد. دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز به تبع سیاست هاو برنامه های وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی برنامه  های غربالگری مختلفی را پشت سر گذاشته است.

در مرحله نخست غربالگری کرونا که که از نیمه اسفند 1398 با مشارکت 4 هزار نیروی بهداشتی و در یک هزار و ۴۰۰ واحد بهداشتی شامل خانه‌های بهداشت، مراکز خدمات جامع سلامت و پایگاه‌های بهداشتی و درمانی شهری و روستایی اجرا در آمد 4 میلیون و 337 هزارو 409  نفر از جمعیت زیر پوشش غربالگری قرار گرفتند( بالغ بر 93 درصد جمعیت) که از این تعداد 68 هزار و 324 نفر نیاز به پیگیری و مراقبت داشتند.

در قالب این طرح ، نیروهای بهداشتی با مراجعه به پرونده الکترونیک سلامت و تماس با شهروندان در زمینه دارا بودن علائم مشکوک به کرونا از آنان سوال می کردند و در صورت داشتن اینگونه علائم به مراکز درمانی   ارجاع و تحت بررسی و پیگیری قرار می گرفتند.

مرحله دوم غربالگری کرونا از اواخر فروردین سال 1399 آغاز شد در این مرحله به طور مجدد و تا 14 روز با تمامی خانوارهای ساکن در مناطق زیر پوشش این دانشگاه پیگیری تلفنی صورت گرفت که بیش از پنج میلیون نفر هستند، تماس حاصل شده و گروه‌های پرخطر(شامل مبتلایان به بیماری‌های زمینه‌ای مانند بیش فشاری خون، دیابت، نقص سیستم ایمنی و بیماری‌های قلبی و عروقی) شناسایی و تحت پیگیری قرار گرفتند که در این مرحله نیز 591122 هزار نفر زیر پوشش رفتند.

مرحله سوم غربالگری کرونا نیز از 25 مرداد سال 99 به منظور غربالگری و مراقبت از تمامی افراد زیر پوشش دانشگاه علوم پزشکی مشهد به ویژه گروه های پرخطر در دستور کار قرار گرفت. اولویت این مرحله از غربالگری نیز همانند مرحله قبل ، افراد در معرض خطر همچون مادران باردار، اطفال، بیماران نقص سیستم ایمنی، دیابت و فشار خون اولویت غربالگری بودند که در قالب آن  929976 از بیماران زیر پوشش قرار گرفتند.

وب دا؛ مهمترین نکاتی که در هدایت، سازماندهی و چیدن تیم‌های کاری لحاظ نمودید چه مواردی بود؟

در ابتدای پاندمی کرونا مشکلاتی در تامین نیروی انسانی وجود داشت اما با برنامه ریزی های صورت گرفته در حوزه توسعه سازمانی و استفاده از ظرفیت نیروهای سایر مراکز و پزشکان مراکز خدمات جامع سلامت و تغییر شیفت کاری به شیفت کرونا بسیاری از مشکلات نیروی انسانی مرتفع شد.

ضمن اینکه متمرکز شدن خدمات رسانی در 40 مرکز خدمات جامع سلامت موجب شد برنامه ریزی برای تامین نیروی انسانی در این مراکز به شکل مناسبی انجام شود.

برای تشخیص کرونا نیز 15 نفر از پرسنل توانمندو علاقمند در رشته علوم آزمایشگاهی و توسعه تجهیزات آزمایشگاهی خدمت رسانی در این حوزه این کار را مدیریت کردند که با همیاری این افراد پاسخگویی به تست های کرونا از روزانه ۶۰۰تست به ۲هزار تست در روز رسید.

وب دا؛ همکاری با شهرداری، شورای شهر، دادگستری، پلیس، بسیج، دامپزشکی، سازمان‌های غیر دولتی، گروه‌های مردمی و داوطلب و غیره از جمله وظایف اصلی معاونت بهداشت در بحران به شمار می رود. این امور را چگونه مدیریت نمودید؟

به طور حتم موفقیت در جبهه مبارزه با کرونا با همیاری و همکاری تمامی سازمان ها و نهادهای موثر در سلامت مردم به ثمر می رسد و در این راستا در یک سال اخیر همکاری های موثری در این زمینه با معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد شده است.

یکی از مهمترین اقدامات هم گام شدن برخی از نهادها در اجرای طرح های نظارتی و پایشی از سازمان ها، ادارات، اصناف و مراکز تهیه و توزیع مواد غذایی و همچنین برخورد جدی مراجع قضایی با متخلفان بود که بسیار مثمر ثمر بود.

شاید بتوان گفت که یکی از اقداماتی که علیرغم میل باطنی تمامی شیعیان و عاشقان اهل بیت عصمت و طهارت(ع) انجام شد، مسدود شدن درب های حرم مطهر رضوی برای مدت محدود و همچنین برگزار نشدن مراسم های مذهبی در طول یک سال اخیر بود که با حمایت تولیت آستان قدس رضوی، امام جمعه محترم و تمام مردم انجام شد.

از سوی دیگر اجرای طرح های محدودیت ترافیکی و جلوگیری از ورود خودروهای پلاک غیر بومی به شهر مشهد نیز نقش موثری در کاهش میزان ابتلا به کرونا در محدوده زیر پوشش دانشگاه علوم پزشکی مشهد داشته است.

از سوی دیگر در ابتدای پاندمی با همکاری شهرداری و شورای شهر تبلیغات محیطی زیادی برای آگاهی بخشی به مردم در خصوص این بیماری انجام شد بگونه ای که در حال حاضر رعایت دستور العمل ها به عنوان یک فرهنگ نهادینه شده است.

وب دا؛ دستاوردهای مهم طرح حاج قاسم سلیمانی و چالش‌های این طرح را چه می‌دانید؟

طرح سردار شهید قاسم سلیمانی یکی از اقدامات موثر در کنترل و پیشگیری ویروس کرونا بود که با همکاری بسیج و با استفاده از ظرفیت نیروهای مردمی به شیوه خانواده و محله محور مبتنی بر برنامه هر خانه یک پایگاه سلامت و تعیین یک سفیر سلامت در هر خانواده در مناطق زیر پوشش این دانشگاه به اجرا در آمد.

در طرح " سردار شهید سلیمانی" پایگاه های بسیج  به عنوان مقر فرماندهی در محلات در قالب تیم های حمایتی در زمینه مقابله با کرونا محسوب می شود و  اطلاع رسانی با هدف رعایت دستورالعمل های  بهداشتی توسط افراد، کمک به شناسایی و ارجاع به موقع مبتلایان به مراکز درمانی، کمک به رفع موانع قرنطینه، کمک های معیشتی، پیگیری امور شخصی، فراهم آوری خدمات تکمیل درمان و .... از  جمله مواردی است که در این طرح به آن پرداخته می شود.

بی تردید شرط موفقیت این طرح تمرکز بر ویروس بجای تمرکز بر بیمارستان و ارائه خدمات فعال و خانواده محور بجای خدمات غیرفعال است و چنانچه از این دو موضوع دور شویم ویروس ما را مدیریت خواهد کرد .از این رو، طرح مشترک مدیریت و کنترل اپیدمی کووید-19 به شیوه محله و خانواده محور در مناطق زیر پوشش این دانشگاه از 20 آبان ماه به اجرا در آمد.

مشارکت بسیج، محله و خانواده محور بودن، منطبق بر نظام شبکه بهداشتی درمانی، جلب مشارکت مردمی، رعایت موازین کنترل عفونت، ارایه فعال خدمات و مراقبت ها، جلب همکاری بین بخشی، بهره گیری از ظرفیت برنامه "هر خانه یک پایگاه سلامت" و استفاده از فن آوری های نوین از اصول این طرح محسوب می شود.

تشکیل 1226 تیم رهگیری با 4067 نفر عضو که 1690 نفر از اعضا از بخش سلامت و 560 نفر سفیر سلامت، 890 نفر رابط سلامت محله و 913 نفر نیروی بسیج و 12 نفراز هلال احمر می باشند، تا کنون 82041 نفر از افراد در معرض تماس نزدیک توسط این تیم ها رهگیری شده اند که جهت 23562 نفر نیز رپید تست انجام شده است و 29756 نفر به مراکز منتخب ارجاع شده اند.

تشکیل 116 تیم مراقبت در منزل با 286 عضو که از این اعضا 273 نفر از بخش سلامت، 2 نفر از بسیج، و 11 نفر از بخش خصوصی می باشند، تا کنون 3223 نفر در منزل توسط این تیم ها مراقبت شده اند و جهت  954 نفر نیز رپید تست انجام شده است، به 143 نفر قرص کلروکین تحویل داده شده است و 30 نفر به بیمارستان اعزام شده اند.

تشکیل 415 تیم نظارتی با 1299 عضو، که 429 نفر از بخش سلامت، 290 نفر بسیجی، 287 نفر از هلال احمر،63 نفر از دفاتر خدمات سلامت 222 نفر از سایر سازمان (تعزیرات و فرمانداری و بخش داری و ...) می باشند، تا کنون 18696 بازدید به صورت مشترک توسط این تیم ها انجام شده است و 140247  بازدید توسط بخش سلامت، 4464 بازدید توسط بسیج، 28151 بازدید توسط نیروهای هلال احمر و 12517 بازدید توسعه دفاتر خدمات سلامت انجام شده است همچنین در این مدت 9242 مورد اخطار صادر شده، 1625 مکان پلمب شده و 1899 منزل توسط این تیم ضدعفونی شده اند.

کل تست انجام شده تا کنون 183518 مورد که 31840 مورد ان مثبت بوده است از این تست ها 11071 مورد پی سی ار در بیمارستان، 84238 پی سی ار در مرکز منتخب، 40912 پی سی ار در بخش خصوصی، 7725 پی سی ار در سایر مکان ها (واحد های راه اندازی شده جدید، مراکز خدمات جامع سلامت، مرزها، مراکز تجمعی شامل سالمندان، معلولین، زندان ها، ماده 16و .. )، 6680 رپید تست در مرکز منتخب ، 8376 رپید تست در سایر مکان ها ، 23592 رپید تست توسط تیم رهگیری،954 توسط تیم مراقبت در منزل انجام شده است.

متعاقب اجرای این طرح وضعیت شهرستان های تحت پوشش دانشگاه مشهد از وضعیت قرمز به وضعیت زرد تغییر کردند و با توجه به تاکید بر رهگیری و انجام تست ها از افراد رهگیری شده نسبت تست مثبت به تست گرفته شده از آبان ماه که 58درصد بوده به 10 درصد در بهمن ماه رسیده است. و نسبت تست انجام شده جهت افراد تماس یافته از 0.88 نفر به 3.8 نفر رسیده است.

به نظرتان در نیروهای انسانی حوزه بهداشت، چه نقصی در زمینه توانمندی‌های لازم برای مواجهه با این بحران وجود داشت و چه اقدامی برای کاهش این نقص می‌توان انجام داد؟

با توجه به شبکه منسجم ارائه خدمات مراقبت های اولیه و تجربیات همکاران در برنامه های غربالگری و مراقبت بیماری های واگیر آمادگی نسبی در نیروها وجود داشت، ولیکن بعلت محدودیت های عمومی و کمبودهای تجهیزاتی همچنین درگیری و ابتلاء همکاران به کرونامشکلاتی در سر راه برنامه قرار گرفت که با رفع موانع  و تولید و تامین و توزیع تجهیزات ضروری و وسایل حفاظتی مشکلات مرتفع شد.