پایگاه خبری وبدا

از نخستین گام‌های شکل‌گیری رشته فیزیک پزشکی پس از انقلاب فرهنگی تا راه‌اندازی نخستین دوره دکتری تخصصی این رشته در دانشگاه علوم پزشکی مشهد و تربیت متخصصان مورد نیاز کشور؛ گروه فیزیک پزشکی این دانشگاه طی چند دهه فعالیت علمی و آموزشی، جایگاهی ممتاز در سطح ملی به دست آورده است؛ جایگاهی که امروز با برخورداری از ۱۳ عضو هیأت علمی، نزدیک به ۶۰ دانشجوی تحصیلات تکمیلی و آموزش هم‌زمان در سه گرایش تخصصی، مشهد را به یکی از مهم‌ترین کانون‌های علمی فیزیک پزشکی کشور تبدیل کرده است.

دکتر محمدتقی بحرینی طوسی، استاد پیشکسوت گروه فیزیک پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد و دبیر باسابقه بورد فیزیک پزشکی کشور، هم‌زمان با روز جهانی فیزیک پزشکی، در گفت‌وگو با وب‌دا، ضمن تشریح تاریخچه شکل‌گیری و توسعه این رشته در ایران، از جایگاه علمی کشور در منطقه، نقش حیاتی متخصصان فیزیک پزشکی در تشخیص و درمان بیماری‌ها، ظرفیت‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی مشهد و دستاوردهای علمی این گروه سخن گفت.

از آغاز آموزش فیزیک پزشکی تا شکل‌گیری یک رشته تخصصی در کشور

دکتر بحرینی طوسی با اشاره به تاریخچه شکل‌گیری فیزیک پزشکی در ایران اظهار کرد: اگرچه رشته‌های علوم پایه در کشور سابقه‌ای طولانی دارند، اما فیزیک پزشکی از رشته‌های نسبتاً جدید به شمار می‌رود که شکل‌گیری آن به سال‌های پس از انقلاب فرهنگی بازمی‌گردد.

وی افزود: آغاز فعالیت این رشته با بازگشت دکتر شرفی به دانشگاه علوم پزشکی ایران و حضور اینجانب در دانشگاه علوم پزشکی همدان همراه بود. با توجه به اهمیت آشنایی پزشکان با مبانی فیزیک در حوزه سلامت، برای نخستین بار درس فیزیک پزشکی در سرفصل آموزشی دانشجویان پزشکی قرار گرفت و به‌تدریج زمینه توسعه آموزش تخصصی این رشته فراهم شد.

مشهد؛ پیشگام در راه‌اندازی دوره دکتری تخصصی فیزیک پزشکی

استاد پیشکسوت گروه فیزیک پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح روند توسعه تحصیلات تکمیلی این رشته در کشور گفت: دانشگاه تربیت مدرس در سال ۱۳۶۴ نخستین دوره کارشناسی ارشد فیزیک پزشکی را راه‌اندازی کرد و پس از آن، در سال ۱۳۶۹ برنامه درسی اصلاح‌شده و به‌روز این رشته در وزارت بهداشت تدوین و در دانشگاه علوم پزشکی تهران اجرا شد. یک سال بعد، یعنی در سال ۱۳۷۰، این رشته به‌طور هم‌زمان در دانشگاه‌های علوم پزشکی مشهد و تبریز نیز راه‌اندازی شد و امروز بیش از ۱۶ دانشگاه کشور در مقطع کارشناسی ارشد دانشجو می‌پذیرند.

وی ادامه داد: در مقطع دکتری تخصصی نیز دانشگاه تربیت مدرس از سال ۱۳۶۸ پذیرش دانشجو داشت، اما در مجموعه دانشگاه‌های زیرمجموعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، نخستین دوره دکتری تخصصی فیزیک پزشکی در سال ۱۳۷۷ در دانشگاه علوم پزشکی مشهد راه‌اندازی شد و پس از آن، دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران، ایران، اصفهان، شیراز و تبریز نیز به این حوزه ورود کردند.

دکتر بحرینی طوسی با اشاره به پیشرفت علمی کشور در این زمینه خاطرنشان کرد: خوشبختانه توسعه ظرفیت‌های آموزشی و تربیت نیروهای متخصص طی سال‌های گذشته به سطحی رسیده است که کشور در این رشته از اعزام بورسیه به خارج از کشور بی‌نیاز شده و توانایی تربیت نیروی انسانی متخصص مورد نیاز خود را در داخل دارد.

نظارت تخصصی بر آموزش و تناسب ظرفیت پذیرش با نیاز کشور

وی درباره نقش بورد فیزیک پزشکی در ساماندهی آموزش و تربیت نیروی انسانی متخصص اظهار کرد: بورد فیزیک پزشکی یا هیأت ممتحنه و ارزشیابی این رشته از سال ۱۳۷۰ به‌صورت رسمی تشکیل شده است و مسئولیت سیاست‌گذاری و نظارت بر امور آکادمیک، تدوین و تصویب برنامه‌های درسی و بررسی درخواست دانشگاه‌ها برای راه‌اندازی دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی را بر عهده دارد.

این استاد دانشگاه افزود: راه‌اندازی دوره‌های آموزشی در دانشگاه‌ها پس از ارزیابی‌های تخصصی و بررسی امکانات و ظرفیت‌های علمی انجام می‌شود و همواره تلاش بر این بوده است که پذیرش دانشجو متناسب با نیازهای کشور و ظرفیت بازار کار صورت گیرد.

جایگاه علمی ایران در منطقه و عرصه بین‌المللی

دبیر باسابقه بورد فیزیک پزشکی کشور با اشاره به حضور ایران در مجامع علمی بین‌المللی گفت: ایران عضو سازمان جهانی فیزیک پزشکی و انجمن فیزیک پزشکی آسیا و اقیانوسیه است و در میان کشورهای منطقه از جایگاه علمی ممتازی برخوردار است.

وی ادامه داد: از نظر تعداد متخصصان و ظرفیت‌های علمی، ایران در مقایسه با بسیاری از کشورهای منطقه و همسایه، از جمله عراق، ترکیه، پاکستان و افغانستان، جایگاه قابل توجهی دارد و این موضوع حاصل سال‌ها سرمایه‌گذاری علمی، توسعه آموزش تخصصی و تلاش استادان و متخصصان این رشته است.

فیزیک پزشکی؛ حلقه اتصال دانش فیزیک با تشخیص و درمان بیماران

دکتر بحرینی طوسی با تشریح ماهیت بین‌رشته‌ای فیزیک پزشکی و نقش آن در نظام سلامت گفت: فیزیک پزشکی در واقع کاربرد مفاهیم و اصول علم فیزیک در حوزه پزشکی و سلامت است و امروزه حضور متخصصان این رشته در بخش‌های رادیوتراپی، پزشکی هسته‌ای و تصویربرداری پزشکی، نقشی حیاتی و ضروری دارد.

وی تصریح کرد: انجام دقیق و ایمن بسیاری از فرایندهای تشخیصی و درمانی پیشرفته، بدون دانش و تخصص فیزیک پزشکی امکان‌پذیر نیست و متخصصان این حوزه در کنار پزشکان و سایر اعضای تیم درمان، برای افزایش دقت خدمات و ارتقای کیفیت مراقبت از بیماران فعالیت می‌کنند.

این استاد پیشکسوت افزود: دامنه فعالیت فیزیک پزشکی به بخش‌های رادیوتراپی و تصویربرداری محدود نمی‌شود و در حوزه‌هایی مانند نورولوژی، داخلی و جراحی مغز و اعصاب، روان‌پزشکی و چشم‌پزشکی نیز طرح‌ها و پروژه‌های مشترک موفقی با متخصصان این رشته‌ها اجرا شده است.

وی با تأکید بر اهمیت حفاظت پرتوی در مراکز درمانی خاطرنشان کرد: در تمام مراکزی که از دستگاه‌های مولد اشعه یا رادیوایزوتوپ‌ها استفاده می‌شود، پایش میزان مواجهه با پرتوها، کنترل شرایط ایمنی و به حداقل رساندن خطرات و آثار زیستی احتمالی آن‌ها برای بیماران و کارکنان، از مسئولیت‌های مهم متخصصان فیزیک پزشکی است.

چرا هفتم نوامبر به نام روز جهانی فیزیک پزشکی نام‌گذاری شد؟

دکتر بحرینی طوسی درباره علت نام‌گذاری هفتم نوامبر، برابر با ۱۶ آبان، به عنوان روز جهانی فیزیک پزشکی گفت: در سال ۲۰۱۲ و در جریان کنفرانس جهانی فیزیک پزشکی در پکن که اینجانب نیز در جلسه هیأت‌رئیسه آن حضور داشتم، پیشنهاد نام‌گذاری روزی به نام فیزیک پزشکی مطرح و بررسی شد.

وی افزود: در نهایت، هفتم نوامبر، سالروز تولد ماری کوری، به پاس خدمات علمی ارزشمند وی و خانواده‌اش در توسعه علوم مرتبط با رادیواکتیویته و رادیوایزوتوپ‌ها و دستاوردهای برجسته علمی این خانواده، از جمله دو جایزه نوبل ماری کوری، به عنوان روز جهانی فیزیک پزشکی انتخاب شد و از سال ۲۰۱۳ در سراسر جهان گرامی داشته می‌شود.

این استاد دانشگاه یادآور شد: دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز از نخستین دانشگاه‌های کشور بود که در نوامبر ۲۰۱۳ مراسم بزرگداشت این روز را با حضور مسئولان دانشگاهی برگزار کرد.

آموزش سه گرایش تخصصی؛ مزیت علمی گروه فیزیک پزشکی مشهد

دکتر بحرینی طوسی با اشاره به ظرفیت‌های علمی و آموزشی گروه فیزیک پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: این گروه هم‌اکنون با برخورداری از ۱۳ عضو هیأت علمی توانمند، نزدیک به ۶۰ دانشجو در مقاطع تحصیلات تکمیلی دارد که از این تعداد، ۱۳ نفر در مقطع دکتری تخصصی و سایر دانشجویان در مقطع کارشناسی ارشد مشغول به تحصیل هستند.

وی یکی از ویژگی‌های شاخص این گروه را آموزش هم‌زمان سه گرایش تخصصی دانست و گفت: گروه فیزیک پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد تنها مرکز در کشور است که دوره کارشناسی ارشد را در سه گرایش فیزیک پزشکی، تصویربرداری پزشکی و رادیوبیولوژی به‌صورت هم‌زمان ارائه می‌کند.

وی با اشاره به نقش این گروه در توسعه برنامه‌های آموزشی کشور افزود: حضور مستمر اعضای هیأت علمی مشهد در ترکیب بورد فیزیک پزشکی و همچنین بیش از ۲۲ سال مسئولیت اینجانب به عنوان دبیر بورد، زمینه مشارکت مؤثر این دانشگاه را در سیاست‌گذاری آموزشی و تدوین بخش قابل توجهی از برنامه‌های درسی و تخصصی این رشته در کشور فراهم کرده است.

توسعه خدمات تخصصی در بیمارستان‌های امام رضا(ع) و قائم(عج)

استاد پیشکسوت گروه فیزیک پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به ارتباط نزدیک فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی این گروه با خدمات بالینی گفت: متخصصان فیزیک پزشکی به‌صورت مستمر در مراکز درمانی دانشگاه، به‌ویژه بیمارستان‌های امام رضا(ع) و قائم(عج)، فعالیت دارند و در بخش‌های مرتبط با تصویربرداری، پزشکی هسته‌ای و درمان‌های مبتنی بر پرتو نقش‌آفرینی می‌کنند.

وی افزود: با ورود و راه‌اندازی تجهیزات پیشرفته جدید، از جمله دستگاه پت‌اسکن (PET Scan)، زمینه گسترش خدمات تشخیصی و درمانی و افزایش مشارکت تخصصی اعضای این گروه در ارائه خدمات پیشرفته‌تر در استان فراهم خواهد شد.

افتخارات علمی؛ از جشنواره خوارزمی تا مجامع بین‌المللی

دکتر بحرینی طوسی در بخش پایانی این گفت‌وگو با اشاره به بخشی از افتخارات علمی گروه فیزیک پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: اعضای هیأت علمی این گروه در طول سال‌های فعالیت خود در عرصه‌های علمی و پژوهشی ملی و بین‌المللی حضور مؤثری داشته‌اند.

وی کسب رتبه دوم ابتکار و اختراع در بیستمین جشنواره بین‌المللی خوارزمی در سال ۱۳۸۵ را از جمله افتخارات این مجموعه برشمرد و افزود: ارائه مقالات و سخنرانی‌های علمی در مجامع بین‌المللی و حضور به عنوان نماینده ایران در رویدادهای علمی کشورهای مختلف از جمله فرانسه، آلمان، ایتالیا، کره جنوبی، استرالیا، هند، برزیل و آرژانتین و همچنین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در وین اتریش، بخشی از فعالیت‌های علمی اینجانب در مسیر معرفی توانمندی‌های کشور بوده است.

وی در پایان تأکید کرد: توسعه فیزیک پزشکی در کشور، حاصل تلاش مستمر استادان، پژوهشگران و متخصصانی است که با تربیت نیروهای علمی توانمند و حضور مؤثر در عرصه تشخیص و درمان، نقش مهمی در ارتقای خدمات سلامت ایفا می‌کنند. دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز با برخورداری از ظرفیت‌های آموزشی، پژوهشی و درمانی خود، همچنان می‌تواند در توسعه و پیشرفت این رشته در کشور نقش‌آفرین باشد.