پایگاه خبری وبدا

مسئول واحد جنین‌شناسی مرکز درمان ناباروری میلاد مشهد با تشریح دستاوردها و ظرفیت‌های علم جنین‌شناسی در درمان ناباروری، بر ضرورت حمایت از پژوهش، آموزش، نیروی انسانی متخصص و زیرساخت‌های آزمایشگاهی تأکید کرد و گفت: درمان ناباروری باید به‌عنوان یکی از حوزه‌های مهم سلامت و نوعی سرمایه‌گذاری برای آینده جمعیتی کشور مورد توجه قرار گیرد.

دکتر ساره کریمی، متخصص جنین‌شناسی، دکترای تخصصی بیولوژی تولیدمثل و ژنتیک پزشکی و مسئول واحد جنین‌شناسی مرکز درمان ناباروری میلاد مشهد و بخش جنین‌شناسی و آزمایشگاه‌های ناباروری بیمارستان امام رضا(ع)، در گفت‌وگو با وب‌دا اظهار کرد: جنین‌شناسی یکی از ارکان مهم مراکز درمان ناباروری است و بسیاری از مراحل درمان‌های کمک‌باروری و فناوری‌های مرتبط با آن در این حوزه انجام می‌شود.

وی افزود: جنین‌شناسی در کنار درمان ناباروری، با بررسی کیفیت گامت‌ها و جنین، شرایط کشت، انجماد و ذوب و فرایندهای مرتبط با رشد و تکامل جنین، نقش مهمی در افزایش کیفیت خدمات درمانی و فراهم کردن امکان فرزندآوری برای زوج‌هایی دارد که با ناباروری مواجه هستند.

پیشرفت چشمگیر جنین‌شناسی بالینی در ایران

دکتر کریمی با اشاره به پیشرفت‌های سال‌های اخیر در این حوزه گفت: جنین‌شناسی بالینی در ایران در سال‌های گذشته پیشرفت قابل‌توجهی داشته و توسعه و استانداردسازی آزمایشگاه‌های IVF، بهبود روش‌های کشت جنین، انجماد و ذوب جنین و گامت‌ها، استفاده از روش‌های پیشرفته انتخاب اسپرم و جنین و حرکت به سمت ارزیابی دقیق‌تر کیفیت گامت و جنین، از مهم‌ترین دستاوردهای این حوزه محسوب می‌شود.

وی ادامه داد: در کنار توسعه خدمات درمانی، تربیت نیروی متخصص و شکل‌گیری ارتباط نزدیک‌تر میان جنین‌شناسان، متخصصان زنان و زایمان، متخصصان اورولوژی و سایر رشته‌های مرتبط با ناباروری نیز از دستاوردهای مهم این حوزه است.

ایران در منطقه از کشورهای فعال در درمان‌های کمک‌باروری است

مسئول واحد جنین‌شناسی مرکز درمان ناباروری میلاد مشهد درباره جایگاه ایران در این حوزه اظهار کرد: ایران در منطقه از کشورهای فعال و دارای تجربه قابل‌توجه در زمینه درمان‌های کمک‌باروری محسوب می‌شود و مراکز متعددی در کشور در زمینه IVF، ICSI، انجماد جنین و سایر روش‌های کمک‌باروری فعالیت دارند.

وی افزود: در سال‌های اخیر دانش و تجهیزات مرتبط با این حوزه نیز توسعه یافته است و مشهد با توجه به وجود مراکز دانشگاهی و درمانی، نیروی انسانی متخصص و حجم قابل‌توجه مراجعه‌کنندگان از خراسان و استان‌های همجوار، یکی از قطب‌های مهم درمان ناباروری در کشور به شمار می‌رود.

دکتر کریمی تصریح کرد: ظرفیت‌های موجود در مشهد می‌تواند زمینه‌ای برای حرکت این شهر به سمت تبدیل شدن به یک مرکز مرجع علمی، آموزشی و پژوهشی در حوزه جنین‌شناسی و طب تولیدمثل باشد؛ به‌گونه‌ای که در کنار ارائه خدمات درمانی، توسعه دانش و فناوری نیز مورد توجه قرار گیرد.

به‌روز بودن دانش؛ ضرورت جدایی‌ناپذیر جنین‌شناسی

وی با تأکید بر اهمیت آموزش مستمر در این رشته گفت: فناوری‌های کمک‌باروری با سرعت زیادی در حال تغییر هستند و به همین دلیل به‌روز بودن دانش در جنین‌شناسی اهمیت بسیار زیادی دارد.

این متخصص جنین‌شناسی افزود: انتقال دانش روز از طریق آموزش مداوم، برگزاری کارگاه‌های تخصصی، حضور در کنگره‌ها و دوره‌های آموزشی، مطالعه مقالات و راهنماهای معتبر علمی و ارتباط علمی با مراکز پیشرفته دنیا انجام می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: البته هر فناوری جدید الزاماً به معنای درمان بهتر نیست و وظیفه متخصصان این است که روش‌های جدید را از نظر علمی و بالینی ارزیابی کنند و تنها زمانی آنها را وارد فرایند درمان کنند که شواهد کافی درباره ایمنی و اثربخشی آن وجود داشته باشد.

پژوهش؛ مسیر افزایش احتمال تولد نوزاد سالم

دکتر کریمی با اشاره به نقش پژوهش در ارتقای کیفیت درمان ناباروری گفت: پژوهش در جنین‌شناسی ارتباط مستقیمی با افزایش کیفیت درمان دارد و کیفیت اسپرم و تخمک، کیفیت جنین، شرایط کشت، انجماد و ذوب، انتخاب اسپرم، مکانیسم‌های لانه‌گزینی و عوامل مؤثر بر رشد جنین از جمله محورهای مهم پژوهشی در این حوزه هستند.

وی افزود: هدف نهایی پژوهش‌ها نباید تنها افزایش درصد مثبت شدن تست بارداری باشد، بلکه باید به سمت افزایش احتمال تولد نوزاد سالم، کاهش سقط و کاهش تعداد انتقال‌های غیرضروری حرکت کنیم.

مسئول واحد جنین‌شناسی مرکز درمان ناباروری میلاد مشهد ادامه داد: پیشرفت‌های جنین‌شناسی موجب شده است بسیاری از زوج‌هایی که در گذشته شانس بسیار محدودی برای فرزندآوری داشتند، امروز بتوانند با استفاده از روش‌های کمک‌باروری شانس بارداری و تولد فرزند را تجربه کنند.

جنین‌شناسی مدرن؛ فراتر از مشاهده ظاهری جنین

وی با اشاره به تحولات جنین‌شناسی نوین اظهار کرد: جنین‌شناسی مدرن دیگر تنها به مشاهده و ارزیابی ظاهری جنین محدود نیست و به سمت شناخت عمیق‌تر زیست‌شناسی سلولی و مولکولی جنین، سلول‌های بنیادی، تعامل جنین با محیط اطراف و مکانیسم‌های رشد و تمایز سلولی حرکت کرده است.

دکتر کریمی افزود: سلول‌های بنیادی می‌توانند در آینده در درک بهتر بیماری‌های تولیدمثل، مدل‌سازی بیماری‌ها، مطالعه رشد جنین و توسعه احتمالی روش‌های جدید درمانی نقش داشته باشند؛ البته در این حوزه، اخلاق پزشکی و ملاحظات قانونی و شرعی اهمیت بسیار زیادی دارد.

وی تصریح کرد: پیشرفت علمی باید در چارچوب اصول اخلاقی، حفظ کرامت انسان، رضایت آگاهانه و قوانین کشور انجام شود و به‌ویژه در موضوعاتی که با جنین، سلول‌های جنسی و سلول‌های بنیادی انسانی ارتباط دارد، مرزهای اخلاقی باید کاملاً مورد توجه قرار گیرد.

هوش مصنوعی؛ دستیار جنین‌شناس، نه جایگزین او

این متخصص جنین‌شناسی با اشاره به کاربردهای هوش مصنوعی در درمان‌های کمک‌باروری گفت: هوش مصنوعی یکی از فناوری‌هایی است که می‌تواند آینده جنین‌شناسی را تحت تأثیر قرار دهد. یکی از کاربردهای مهم آن، تحلیل تصاویر جنین و کمک به ارزیابی و انتخاب جنین مناسب برای انتقال است.

وی افزود: هوش مصنوعی می‌تواند اطلاعات تصویری و زمانی حاصل از رشد جنین را تحلیل کند و الگوهایی را شناسایی کند که ممکن است تشخیص برخی از آنها با چشم انسان دشوار باشد.

دکتر کریمی ادامه داد: در آینده می‌توان از هوش مصنوعی در ارزیابی اسپرم، تخمک و جنین، پیش‌بینی احتمال لانه‌گزینی، مدیریت داده‌های آزمایشگاه و کنترل و پایش برخی فرایندهای آزمایشگاهی نیز استفاده کرد.

وی تأکید کرد: با وجود این ظرفیت‌ها، هوش مصنوعی در حال حاضر ابزار کمک‌کننده به متخصص است، نه جایگزین جنین‌شناس. تصمیم نهایی باید با توجه به شرایط بالینی بیمار، مجموعه اطلاعات موجود و شواهد علمی گرفته شود.

استانداردسازی و حمایت از نیروی انسانی؛ نیازهای اصلی این حوزه

مسئول واحد جنین‌شناسی مرکز درمان ناباروری میلاد مشهد یکی از مهم‌ترین نیازهای این حوزه را استانداردسازی بیشتر آزمایشگاه‌ها عنوان کرد و گفت: حمایت از آموزش و پژوهش، دسترسی به تجهیزات و مواد مصرفی باکیفیت و ایجاد زیرساخت‌های مناسب برای آزمایشگاه‌های IVF از نیازهای مهم حوزه جنین‌شناسی است.

وی افزود: برای نیروی انسانی متخصص نیز باید مسیر مشخصی برای آموزش، مهارت‌آموزی، ارزیابی صلاحیت حرفه‌ای و ارتقای شغلی وجود داشته باشد تا کیفیت خدمات ارائه‌شده به زوج‌های نابارور بیش از پیش ارتقا یابد.

دکتر کریمی از مسئولان خواست به درمان ناباروری به‌عنوان حوزه‌ای مهم در سلامت و سرمایه‌گذاری برای آینده جمعیتی کشور نگاه کنند و گفت: در کنار توسعه مراکز درمانی، حمایت از پژوهش، آموزش، زیرساخت‌های تخصصی و نیروی انسانی ماهر نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

موفقیت درمان ناباروری را نمی‌توان با یک عدد سنجید

وی درباره میزان موفقیت درمان‌های ناباروری اظهار کرد: در درمان ناباروری نمی‌توان یک درصد موفقیت ثابت را برای همه بیماران اعلام کرد، زیرا نتیجه درمان به عواملی مانند سن زن، ذخیره و کیفیت تخمدان، کیفیت اسپرم، علت ناباروری، کیفیت جنین، وضعیت رحم، نوع و تعداد انتقال و شرایط آزمایشگاه بستگی دارد.

این متخصص جنین‌شناسی افزود: به جای بیان یک عدد کلی، بهتر است شاخص‌هایی مانند نرخ بارداری بالینی، نرخ لانه‌گزینی و مهم‌تر از همه نرخ تولد زنده به ازای هر سیکل یا هر انتقال مورد توجه قرار گیرد.

وی ادامه داد: مقایسه مستقیم نتایج ایران با سایر کشورها نیز بدون در نظر گرفتن تفاوت در سن بیماران، پروتکل‌های درمانی، معیارهای گزارش‌دهی و امکانات مراکز ممکن است گمراه‌کننده باشد و هدف اصلی باید نزدیک شدن نتایج مراکز ایرانی به استانداردهای بین‌المللی و قابل مقایسه شدن آنها باشد.

درمان ناباروری را بیش از حد به تأخیر نیندازید

دکتر کریمی با تأکید بر اهمیت مراجعه به‌موقع زوجین گفت: یکی از توصیه‌های مهم به زوجین این است که در صورت مواجهه با ناباروری، مراجعه برای ارزیابی تخصصی را بیش از حد به تأخیر نیندازند.

وی افزود: سن، به‌ویژه سن مادر، یکی از عوامل مهم در موفقیت درمان است و با افزایش سن، به‌خصوص از نظر تعداد و کیفیت تخمک و احتمال برخی اختلالات کروموزومی، شرایط تغییر می‌کند.

مسئول واحد جنین‌شناسی مرکز درمان ناباروری میلاد مشهد تأکید کرد: در عین حال، توصیه نمی‌شود افراد بدون دلیل و صرفاً به دلیل نگرانی مستقیماً به سراغ IVF بروند. ارزیابی صحیح، تشخیص علت ناباروری و انتخاب درمان به صورت مرحله‌به‌مرحله اهمیت زیادی دارد.

جنین‌شناس آینده باید پژوهشگر و تحلیلگر باشد

وی خطاب به دانشجویان این رشته گفت: در کنار دانش تئوری، مهارت عملی و تفکر علمی را باید جدی گرفت. جنین‌شناسی رشته‌ای است که به دقت بالا، مسئولیت‌پذیری، تمرکز، کار تیمی و به‌روز بودن علمی نیاز دارد.

دکتر کریمی افزود: دانشجویان باید بتوانند مقاله علمی را نقد کنند، با داده‌ها کار کنند و تفاوت میان یک روش واقعاً اثبات‌شده و فناوری صرفاً تبلیغاتی را تشخیص دهند. تقویت زبان انگلیسی تخصصی، آمار، روش تحقیق و مهارت‌های آزمایشگاهی نیز از همان سال‌های نخست تحصیل ضروری است.

ما با امید و آینده یک خانواده سروکار داریم

این متخصص جنین‌شناسی در سخن پایانی خود گفت: ناباروری تنها یک مشکل پزشکی نیست، بلکه می‌تواند ابعاد عاطفی، خانوادگی و اجتماعی عمیقی برای زوجین داشته باشد.

وی خاطرنشان کرد: ما در حوزه درمان ناباروری فقط با سلول، اسپرم، تخمک و جنین سروکار نداریم؛ بلکه با امید و آینده یک خانواده مواجه هستیم. پیشرفت این حوزه باید بر سه پایه علم، اخلاق و کیفیت درمان استوار باشد.

دکتر کریمی افزود: استفاده از فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی و روش‌های پیشرفته آزمایشگاهی زمانی ارزشمند است که در نهایت به درمان ایمن‌تر و مؤثرتر و تولد نوزاد سالم منجر شود.

وی ابراز امیدواری کرد با حمایت بیشتر از پژوهش، آموزش و زیرساخت‌های تخصصی، جایگاه جنین‌شناسی ایران و به‌ویژه مشهد بیش از پیش ارتقا یابد و خدماتی شایسته به زوج‌های ایرانی ارائه شود.