پایگاه خبری وبدا

فوق‌تخصص بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی مشهد تأکید کرد: شناخت عوامل خطر، درمان به‌موقع بیماری‌های مزمن کبدی و پایش منظم افراد پرخطر، نقش مهمی در تشخیص زودهنگام سرطان کبد و افزایش فرصت‌های درمان مؤثر دارد.

سرطان کبد ممکن است در مراحل اولیه بدون علامت مشخصی پیشرفت کند؛ ازاین‌رو، توجه به سلامت کبد، شناخت عوامل خطر و پیگیری پزشکی در افراد مستعد، اهمیت ویژه‌ای دارد. تشخیص این بیماری لزوماً به معنای پایان راه نیست و با توجه به مرحله بیماری و وضعیت بیمار، روش‌های درمانی متنوعی برای کنترل آن و در برخی موارد، دستیابی به بهبودی کامل وجود دارد.

دکتر مریم فتحی، فوق‌تخصص بیماری‌های گوارش و کبد بالینی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در گفتگو با و بدا  با تأکید بر اهمیت آگاهی عمومی درباره سرطان کبد اظهار کرد: کبد یکی از اندام‌های حیاتی بدن است که وظایف مهمی از جمله تنظیم سوخت‌وساز، کمک به تنظیم قند خون، ساخت پروتئین‌های ضروری و عوامل انعقادی خون و پردازش مواد مختلف را بر عهده دارد؛ بنابراین، حفظ سلامت این اندام و پیشگیری از بیماری‌های مزمن کبدی از اهمیت بالایی برخوردار است.

سرطان کبد چه انواعی دارد؟

دکتر فتحی با اشاره به انواع سرطان کبد گفت: سرطان سلول‌های کبدی یا «هپاتوسلولار کارسینوما» و سرطان مجاری صفراوی یا «کلانژیوکارسینوما» از مهم‌ترین سرطان‌های اولیه مرتبط با کبد هستند. همچنین ممکن است سرطان از اندام‌های دیگر به کبد گسترش پیدا کند که در این حالت، با سرطان متاستاتیک کبد مواجه هستیم.

وی با تأکید بر ضرورت بررسی تخصصی توده‌های کبدی افزود: مشاهده توده در کبد به‌تنهایی به معنای ابتلا به سرطان نیست؛ زیرا بسیاری از توده‌های کبدی خوش‌خیم هستند. تشخیص ماهیت توده به ارزیابی پزشکی و در صورت نیاز، انجام آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های تخصصی بستگی دارد.

مهم‌ترین عوامل خطر سرطان کبد کدام‌اند؟

این فوق‌تخصص بیماری‌های گوارش و کبد، بیماری‌های مزمن کبدی را از مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به سرطان کبد برشمرد و اظهار کرد: هپاتیت‌های ویروسی مزمن B و C، سیروز کبدی، مصرف الکل، چاقی و بیماری کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک، از جمله عوامل مرتبط با افزایش خطر ابتلا به این بیماری هستند. برخی بیماری‌های ارثی کبدی و مواجهه طولانی‌مدت با سم آفلاتوکسین نیز می‌توانند در افزایش این خطر نقش داشته باشند.

دکتر فتحی درباره آفلاتوکسین توضیح داد: این سم به‌وسیله برخی انواع کپک تولید می‌شود و ممکن است در مواد غذایی آلوده، از جمله مغزها، آجیل و غلات، وجود داشته باشد. تهیه مواد غذایی از مراکز معتبر، نگهداری صحیح محصولات و خودداری از مصرف مواد غذایی کپک‌زده یا مشکوک به آلودگی، از اقدامات مهم برای کاهش مواجهه با این سم است.

علائم سرطان کبد را بشناسیم

وی با اشاره به اینکه سرطان کبد در مراحل اولیه ممکن است نشانه مشخصی نداشته باشد، گفت: با پیشرفت بیماری، علائمی مانند درد در قسمت فوقانی و راست شکم، بزرگ شدن شکم، احساس سیری زودرس، کاهش وزن بدون علت مشخص و زردی پوست و چشم‌ها ممکن است بروز کند.

این متخصص تأکید کرد: علائم یادشده اختصاصی سرطان کبد نیستند و در بیماری‌های دیگر نیز دیده می‌شوند؛ بااین‌حال، بروز علائم نگران‌کننده، به‌ویژه در افراد دارای سابقه بیماری مزمن کبدی، نیازمند بررسی پزشکی است.

تشخیص زودهنگام؛ فرصتی برای درمان مؤثرتر

دکتر فتحی با تأکید بر اینکه تشخیص سرطان کبد به معنای پایان راه نیست، اظهار کرد: انتخاب روش درمان به مرحله بیماری، عملکرد کبد و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد و گزینه‌های درمانی متعددی برای بیماران وجود دارد.

به گفته وی، جراحی و برداشتن بخش درگیر کبد، پیوند کبد در بیماران واجد شرایط، درمان‌های موضعی مانند ابلیشن حرارتی، روش‌های مبتنی بر مداخله عروقی و درمان‌های دارویی سیستمیک، از جمله ایمنی‌درمانی، از روش‌هایی هستند که با توجه به شرایط بیمار ممکن است مورد استفاده قرار گیرند.

وی افزود: تشخیص بیماری در مراحل اولیه می‌تواند امکان استفاده از درمان‌های مؤثرتر و در برخی بیماران، درمان با هدف بهبودی کامل را فراهم کند؛ ازاین‌رو، شناسایی افراد در معرض خطر و پیگیری منظم وضعیت سلامت آنان اهمیت زیادی دارد.

هفت گام برای محافظت از سلامت کبد

این فوق‌تخصص بیماری‌های گوارش و کبد، کنترل عوامل خطر و اصلاح سبک زندگی را از مهم‌ترین اقدامات برای حفظ سلامت کبد دانست و توصیه‌های زیر را مطرح کرد:

۱. واکسیناسیون علیه هپاتیت B: واکسن هپاتیت B یکی از راهکارهای مؤثر برای پیشگیری از این عفونت و کاهش خطر عوارض طولانی‌مدت آن، از جمله سرطان کبد، است. بررسی وضعیت واکسیناسیون و نیاز به دریافت دوزهای تکمیلی باید بر اساس سوابق فرد و نظر پزشک انجام شود.

۲. تشخیص و درمان هپاتیت‌های ویروسی: افراد مبتلا به هپاتیت B یا C باید تحت مراقبت پزشکی قرار گیرند. درمان مناسب و به‌موقع می‌تواند خطر پیشرفت بیماری کبدی و عوارض ناشی از آن را کاهش دهد.

۳. کنترل وزن و فعالیت بدنی منظم: حفظ وزن مناسب، کاهش وزن در افراد دارای اضافه‌وزن و فعالیت بدنی منظم می‌تواند به بهبود سلامت کبد و کنترل بیماری کبد چرب کمک کند.

۴. رعایت الگوی تغذیه سالم: مصرف متعادل میوه‌ها، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل، انتخاب منابع پروتئینی مناسب و محدود کردن نوشیدنی‌های شیرین، شیرینی‌ها، غذاهای پرکالری و محصولات فوق‌فرآوری‌شده، در حفظ سلامت عمومی و کبد مؤثر است.

۵. پرهیز از مصرف الکل و دخانیات: اجتناب از مصرف الکل و ترک دخانیات، از اقدامات مهم برای کاهش آسیب‌های مرتبط با سلامت کبد و سایر اندام‌های بدن است.

۶. رعایت اصول بهداشتی برای پیشگیری از هپاتیت: استفاده از وسایل استریل در تاتو، پیرسینگ و سایر اقداماتی که احتمال تماس با خون دارند، پرهیز از استفاده مشترک از وسایلی مانند تیغ و مسواک و رعایت اصول پیشگیری از تماس با خون آلوده، به کاهش خطر انتقال هپاتیت B و C کمک می‌کند. همچنین شستن دست‌ها، استفاده از آب سالم و رعایت بهداشت مواد غذایی در پیشگیری از هپاتیت A و E اهمیت دارد.

۷. پرهیز از مصرف خودسرانه مکمل‌ها و محصولات موسوم به سم‌زدا: کبد به‌طور طبیعی وظیفه پردازش بسیاری از مواد را بر عهده دارد و استفاده از محصولات موسوم به دتاکس برای پاک‌سازی کبد، ضرورت اثبات‌شده‌ای ندارد. برخی مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی نیز ممکن است به کبد آسیب برسانند؛ بنابراین، مصرف آن‌ها باید با نظر پزشک انجام شود.

پایش دوره‌ای؛ ضرورتی برای افراد پرخطر

دکتر فتحی با تأکید بر اهمیت تشخیص زودهنگام سرطان کبد خاطرنشان کرد: برخی افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن کبدی، به‌ویژه مبتلایان به سیروز و گروه‌های مشخص پرخطر، به پایش دوره‌ای برای شناسایی زودهنگام سرطان نیاز دارند.

وی افزود: این پایش معمولاً با انجام سونوگرافی کبد هر شش ماه صورت می‌گیرد و در برخی شرایط، آزمایش آلفافیتوپروتئین نیز به آن اضافه می‌شود. تعیین ضرورت و شیوه پایش باید بر اساس وضعیت بالینی هر فرد و نظر پزشک انجام شود.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان تأکید کرد: آگاهی از عوامل خطر، پیشگیری از عفونت‌های ویروسی، تشخیص و درمان به‌موقع بیماری‌های مزمن کبدی و پیگیری منظم پزشکی در افراد پرخطر، از مهم‌ترین راهکارهای محافظت از سلامت کبد است.

سرطان کبد ممکن است در سکوت پیشرفت کند، اما آگاهی، پیشگیری و پیگیری به‌موقع می‌توانند فرصت تشخیص زودهنگام و بهره‌مندی از درمان مؤثرتر را افزایش دهند.