پایگاه خبری وبدا

مسئول واحد سلامت روان بیمارستان قائم(عج) با اشاره به شواهد علمی درباره تأثیر فعالیت بدنی بر سلامت روان گفت: ورزش تنها ابزاری برای حفظ تناسب اندام نیست، بلکه فعالیت بدنی منظم می‌تواند با اثرگذاری بر سازوکارهای عصبی، هورمونی و متابولیک، به بهبود خلق‌وخو، کاهش اضطراب و افزایش تاب‌آوری روانی کمک کند؛ هرچند در موارد افسردگی و اختلالات اضطرابی، جایگزین ارزیابی و درمان تخصصی نیست.

دکتر رضا شم‌آبادی، در گفت‌وگو با وبدا، اظهار کرد: فعالیت بدنی منظم مجموعه‌ای از سازوکارهای عصبی، هورمونی و متابولیک را فعال می‌کند که می‌توانند در کاهش استرس و بهبود احساس نشاط نقش داشته باشند.

وی افزود: عضلات هنگام فعالیت بدنی تنها مسئول حرکت بدن نیستند، بلکه موادی موسوم به «مایوکاین‌ها» ترشح می‌کنند که در ارتباط میان عضلات و سایر اندام‌ها، از جمله مغز، نقش دارند و ممکن است بر التهاب، متابولیسم و عملکرد عصبی اثر بگذارند.

این متخصص سلامت روان ادامه داد: البته درباره نحوه اثرگذاری همه مایوکاین‌ها بر مغز و میزان دقیق نقش آنها در بهبود علائم افسردگی، همچنان تحقیقات علمی در حال انجام است و یافته‌های موجود نباید به این معنا تعبیر شود که ورزش همانند یک داروی ضدافسردگی مستقیماً بر مغز اثر می‌گذارد.

ورزش و تقویت سازگاری مغز با فشارهای روانی

مسئول واحد سلامت روان بیمارستان قائم(عج) با اشاره به نقش BDNF یا «فاکتور نورون‌زایی مشتق‌شده از مغز» در سلامت عصبی گفت: فعالیت بدنی، به‌ویژه ورزش هوازی منظم، می‌تواند با افزایش برخی عوامل رشد عصبی از جمله BDNF، از عملکرد سلول‌های عصبی و انعطاف‌پذیری مغز حمایت کند.

دکتر شم‌آبادی افزود: این فرآیند در بخش‌هایی از مغز مانند هیپوکامپ که با یادگیری، حافظه و تنظیم هیجانات ارتباط دارد، اهمیت ویژه‌ای دارد و برخی مطالعات نیز نشان داده‌اند که ورزش منظم می‌تواند به بهبود عملکرد شناختی و افزایش توانایی فرد برای سازگاری با فشارهای روانی کمک کند.

وی خاطرنشان کرد: با وجود این، برخی تعابیر رایج درباره تأثیر ورزش بر مغز بیشتر جنبه توصیفی دارند و نباید به‌عنوان ادعاهای قطعی پزشکی مورد استفاده قرار گیرند.

اندورفین‌ها تنها عامل احساس خوب پس از ورزش نیستند

این متخصص سلامت روان درباره احساس آرامش و نشاط پس از فعالیت بدنی اظهار کرد: در گذشته تصور می‌شد این حالت عمدتاً ناشی از ترشح اندورفین‌هاست، اما مطالعات جدیدتر نشان می‌دهند که سیستم اندوکانابینوئید نیز در این تجربه نقش مهمی دارد.

وی افزود: اندوکانابینوئیدها در تنظیم درد، استرس، اضطراب و احساس آرامش نقش دارند و فعالیت هوازی با شدت متوسط می‌تواند فعالیت این سامانه را افزایش دهد؛ با این حال، پاسخ بدن به ورزش در افراد مختلف متفاوت است و عواملی مانند شدت و مدت فعالیت، نوع ورزش، وضعیت جسمی و شرایط روانی فرد بر نتیجه تأثیر می‌گذارند.

برای بهره‌مندی از فواید روانی ورزش، ورزشکار حرفه‌ای بودن ضروری نیست

دکتر شم‌آبادی با تأکید بر اینکه برای بهره‌مندی از آثار روانی ورزش، نیازی به ورزشکار حرفه‌ای بودن نیست، گفت: برای بسیاری از افراد، حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در بیشتر روزهای هفته می‌تواند شروع مناسبی باشد.

وی پیاده‌روی تند، دوچرخه‌سواری، شنا، رقص و افزایش تحرک در فعالیت‌های روزمره را از گزینه‌های در دسترس عنوان کرد و افزود: در برنامه‌ریزی برای فعالیت بدنی، استمرار معمولاً از افزایش بیش از حد فشار و شدت ورزش مهم‌تر است؛ بنابراین بهتر است فرد فعالیتی متناسب با شرایط جسمی، سن، علایق و برنامه روزانه خود انتخاب کند که امکان ادامه آن در بلندمدت وجود داشته باشد.

مسئول واحد سلامت روان بیمارستان قائم(عج) ادامه داد: ترکیب تمرین‌های هوازی با تمرین‌های مقاومتی، مانند استفاده از وزن بدن، کش‌های ورزشی یا وزنه‌های سبک، می‌تواند برای سلامت عمومی و خلق‌وخو مفید باشد؛ با این حال، افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای، سالمندان و افرادی که برای مدت طولانی فعالیت بدنی نداشته‌اند، بهتر است پیش از آغاز برنامه‌های ورزشی شدید با پزشک مشورت کنند.

ورزش جایگزین درمان افسردگی نیست

وی با تأکید بر ضرورت توجه به علائم هشداردهنده سلامت روان اظهار کرد: ورزش می‌تواند بخشی مؤثر از سبک زندگی سالم و برنامه پیشگیری یا درمان باشد، اما در صورت تداوم احساس غمگینی، بی‌انگیزگی، اختلال خواب، تغییر اشتها، افت عملکرد شغلی یا تحصیلی و به‌ویژه افکار آسیب به خود، مراجعه به روان‌پزشک یا روان‌شناس ضروری است.

دکتر شم‌آبادی خاطرنشان کرد: فعالیت بدنی یکی از ساده‌ترین و در دسترس‌ترین راه‌ها برای حمایت از سلامت روان است، اما باید در کنار خواب کافی، تغذیه مناسب، ارتباطات اجتماعی و دریافت خدمات تخصصی در زمان نیاز دنبال شود.

وی در پایان تأکید کرد: هدف از توصیه به فعالیت بدنی، جایگزین کردن ورزش با درمان تخصصی نیست، بلکه استفاده از ظرفیت ورزش به‌عنوان بخشی از یک سبک زندگی سالم و در صورت نیاز، مکمل برنامه درمانی است.