پایگاه خبری وبدا

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد و فوق‌تخصص بیماری‌های داخلی ریه با تأکید بر اهمیت شناسایی به‌موقع بیماری سل گفت: تشخیص سریع، مصرف منظم داروها تا پایان دوره درمان و رعایت اصول پیشگیری، نقش مهمی در بهبود بیماران، جلوگیری از انتقال بیماری و کاهش خطر بروز سل مقاوم به دارو دارد.

دکتر داوود عطاران در گفتگو با وب دا  با اشاره به تداوم شیوع سل در جهان اظهار کرد: با وجود پیشرفت‌های چشمگیر علم پزشکی، این بیماری همچنان یکی از چالش‌های مهم نظام سلامت به شمار می‌رود و کنترل آن به تشخیص زودهنگام، درمان صحیح و رعایت اصول پیشگیری نیاز دارد.

وی افزود: بر اساس آمارهای جهانی مورد اشاره، سالانه حدود ۱۰ میلیون نفر به سل مبتلا می‌شوند و بیش از یک میلیون نفر نیز جان خود را بر اثر این بیماری از دست می‌دهند. در ایران نیز به دلیل شرایط جغرافیایی و هم‌جواری با کشورهایی که شیوع سل در آن‌ها بالاست، کنترل این بیماری اهمیت ویژه‌ای دارد. استان‌های خراسان، گلستان و سیستان و بلوچستان نیز از جمله مناطق مورد توجه از نظر شیوع سل هستند.

سل چگونه منتقل می‌شود و چه افرادی بیشتر در معرض خطرند؟

این فوق‌تخصص بیماری‌های داخلی ریه با بیان اینکه سل بر اثر باکتری «مایکوباکتریوم توبرکلوزیس» ایجاد می‌شود، گفت: انتقال این بیماری عمدتاً از طریق هوا و ذرات تنفسی منتشرشده از فرد مبتلا به سل ریوی صورت می‌گیرد و خطر انتقال در فضاهای بسته با تهویه نامناسب بیشتر است.

وی با اشاره به اینکه ریه شایع‌ترین عضو درگیر در بیماری سل است، افزود: این بیماری می‌تواند اندام‌های دیگری مانند مغز، استخوان، کبد و سایر بافت‌های بدن را نیز درگیر کند.

دکتر عطاران تصریح کرد: دست دادن و تماس معمولی از طریق دست، راه انتقال سل نیست؛ بلکه تماس نزدیک و طولانی‌مدت با فرد مبتلا به سل ریوی می‌تواند خطر ابتلا را افزایش دهد. ازاین‌رو، شناسایی بیماران و رعایت اصول کنترل عفونت، به‌ویژه در محیط‌های بسته، اهمیت زیادی دارد.

وی در ادامه به عفونت نهفته سل اشاره کرد و گفت: در برخی افراد، سیستم ایمنی بدن باکتری سل را مهار می‌کند، اما میکروب ممکن است به‌صورت نهفته در بدن باقی بماند. این افراد علائم سل فعال را ندارند و معمولاً بیماری را به دیگران منتقل نمی‌کنند؛ با این حال، در صورت تضعیف سیستم ایمنی، احتمال فعال‌شدن عفونت و بروز بیماری وجود دارد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، افراد مبتلا به HIV، بیماران تحت شیمی‌درمانی، مصرف‌کنندگان طولانی‌مدت کورتون با دوز بالا یا داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی و افراد در آستانه پیوند اعضا را از گروه‌های نیازمند توجه بیشتر برشمرد.

وی افزود: دیابت کنترل‌نشده، سوءتغذیه و مصرف دخانیات نیز با افزایش خطر ابتلا به سل ارتباط دارند. در افراد واجد شرایط، پس از بررسی‌های لازم و رد بیماری فعال، ممکن است برای کاهش احتمال ابتلا به سل فعال، درمان پیشگیرانه عفونت نهفته توصیه شود.

سرفه طولانی، تعریق شبانه و کاهش وزن؛ علائم هشداردهنده سل

دکتر عطاران با تأکید بر اهمیت شناخت علائم بیماری اظهار کرد: سرفه طولانی‌مدت، به‌ویژه سرفه‌ای که بیش از سه هفته ادامه پیدا کند، از نشانه‌های مهم سل ریوی است و ممکن است با خلط یا خلط خونی همراه باشد.

وی افزود: تب، تعریق شبانه، کاهش وزن بدون علت مشخص، خستگی و ضعف عمومی نیز از دیگر علائم احتمالی این بیماری هستند. در صورت درگیری سایر اندام‌ها، علائم متناسب با عضو مبتلا بروز می‌کند.

این فوق‌تخصص بیماری‌های داخلی ریه تأکید کرد: افرادی که با سرفه طولانی‌مدت، خلط خونی، کاهش وزن غیرقابل‌توضیح یا تعریق شبانه مواجه هستند، باید برای بررسی دقیق به پزشک مراجعه کنند. تشخیص زودهنگام علاوه بر کمک به آغاز درمان مناسب، در کاهش احتمال انتقال بیماری به دیگران نیز مؤثر است.

تشخیص قطعی سل با بررسی‌های بالینی و آزمایشگاهی

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح روش‌های تشخیص سل گفت: بررسی علائم و سابقه بیمار، معاینه پزشکی، تصویربرداری قفسه سینه و آزمایش نمونه‌های تنفسی از جمله اقدامات مورد استفاده برای تشخیص این بیماری هستند.

وی ادامه داد: برای بررسی سل ریوی، نمونه خلط با روش‌های آزمایشگاهی مناسب، از جمله آزمایش‌های مولکولی، بررسی میکروسکوپی یا کشت، ارزیابی می‌شود. در افرادی که قادر به تهیه نمونه خلط نیستند یا نتایج اولیه برای تشخیص کافی نیست، ممکن است بر اساس نظر پزشک، نمونه‌گیری از طریق برونکوسکوپی ضرورت پیدا کند.

دکتر عطاران درباره تست پوستی توبرکولین یا PPD نیز توضیح داد: مثبت‌شدن این تست به‌تنهایی به معنای ابتلا به سل فعال نیست و می‌تواند نشان‌دهنده تماس با باکتری سل باشد. تشخیص نهایی باید با در نظر گرفتن علائم بالینی، سابقه فرد و نتایج بررسی‌های تکمیلی انجام شود.

تهویه مناسب و بررسی افراد در تماس با بیمار، دو اقدام مهم پیشگیرانه

وی با اشاره به راهکارهای کاهش انتقال سل اظهار کرد: تهویه مناسب محیط، پرهیز از حضور طولانی‌مدت در فضاهای بسته و کم‌تهویه، رعایت توصیه‌های کنترل عفونت و استفاده از ماسک مناسب در شرایط لازم، از اقدامات مؤثر در کاهش خطر انتقال بیماری هستند.

این پزشک افزود: استفاده از ماسک تنفسی مناسب مانند N95 برای کارکنان سلامت و سایر افراد، متناسب با نوع مواجهه و دستورالعمل‌های کنترل عفونت، اهمیت دارد. همچنین افراد مبتلا به سل ریوی باید توصیه‌های تیم درمان را برای کاهش احتمال انتقال بیماری رعایت کنند.

دکتر عطاران خاطرنشان کرد: افرادی که تماس نزدیک با بیمار مبتلا به سل ریوی داشته‌اند، به‌ویژه کودکان و افراد دارای نقص ایمنی، باید بر اساس نظر کارشناسان بهداشتی از نظر عفونت یا بیماری سل بررسی شوند. تهویه مناسب و بهره‌مندی از نور طبیعی به بهبود شرایط محیط کمک می‌کند، اما جایگزین سایر اقدامات استاندارد کنترل انتقال بیماری نیست.

قطع خودسرانه داروها، خطر سل مقاوم به درمان را افزایش می‌دهد

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به امکان درمان سل گفت: درمان سل حساس به دارو معمولاً حدود شش ماه طول می‌کشد و با ترکیبی از داروهای ضدسل در مراحل مختلف انجام می‌شود. در موارد سل مقاوم به دارو، رژیم درمانی متفاوت است و ممکن است مدت بیشتری ادامه یابد.

وی افزود: خدمات تشخیص، درمان و پیگیری بیماران مبتلا به سل از طریق مراکز بهداشتی و درمانی ارائه می‌شود و داروهای ضدسل در چارچوب برنامه‌های مربوط به کنترل این بیماری در دسترس بیماران قرار می‌گیرند.

دکتر عطاران با اشاره به اهمیت پایبندی به درمان ادامه داد: درمان تحت نظارت مستقیم یا DOT با هدف افزایش پایبندی بیماران، پیگیری منظم مصرف داروها و جلوگیری از قطع زودهنگام درمان اجرا می‌شود و به‌ویژه برای بیمارانی که در مصرف منظم داروها با مشکل مواجه هستند، اهمیت دارد.

وی تأکید کرد: مصرف نامنظم داروها یا قطع خودسرانه درمان می‌تواند احتمال شکست درمان و ایجاد سل مقاوم به دارو را افزایش دهد. درمان سل مقاوم پیچیده‌تر و طولانی‌تر است و کنترل انتقال بیماری را دشوارتر می‌کند؛ بنابراین، بیماران باید داروهای خود را طبق دستور پزشک مصرف کنند و هرگونه عارضه یا مشکل احتمالی را با تیم درمان در میان بگذارند.

تغذیه مناسب؛ بخشی از مراقبت از بیماران مبتلا به سل

این فوق‌تخصص بیماری‌های داخلی ریه، تغذیه مناسب را یکی از بخش‌های مهم مراقبت از بیماران مبتلا به سل دانست و گفت: بیماری سل ممکن است با کاهش وزن، ضعف عضلانی و سوءتغذیه همراه باشد؛ بنابراین، برخورداری از رژیم غذایی متعادل و متنوع با پروتئین کافی برای حفظ توان جسمی و کمک به روند بهبودی اهمیت دارد.

وی افزود: توجه به تأمین ویتامین‌ها و ریزمغذی‌های مورد نیاز بدن، محدودکردن مصرف غذاهای پرنمک و پرچرب و پرهیز از دخانیات و الکل از توصیه‌های مهم در مراقبت از سلامت عمومی این بیماران است. مصرف مکمل‌هایی مانند ویتامین D نیز باید بر اساس نیاز فرد و با نظر پزشک انجام شود.

دکتر عطاران در پایان خاطرنشان کرد: افزایش آگاهی عمومی درباره راه‌های انتقال، علائم هشداردهنده و روش‌های درمان سل، در شناسایی زودهنگام بیماران و کاهش انتقال بیماری در جامعه نقش مهمی دارد. مراجعه به‌موقع به پزشک، تکمیل دوره درمان و همکاری بیماران با مراکز بهداشتی، از مهم‌ترین اقدامات برای کنترل این بیماری است.