پایگاه خبری وبدا

متخصص طب اورژانس و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با هشدار نسبت به افزایش خطر مسمومیت با مونوکسید کربن همزمان با آغاز فصل سرما، بر ضرورت بررسی وسایل گرمایشی، سلامت دودکش‌ها و شناخت علائم اولیه این مسمومیت تأکید کرد و گفت: آگاهی و اقدام سریع می‌تواند از بروز عوارض جدّی و حتی مرگ جلوگیری کند.

دکتر ایوب توکلیان در گفت‌وگو با وبدا اظهار کرد: مونوکسید کربن گازی بی‌رنگ و بی‌بو است که در اثر احتراق ناقص سوخت‌هایی مانند گاز شهری، نفت، بنزین، چوب و زغال تولید می‌شود و بخاری‌ها و آبگرمکن‌های معیوب یا دارای نقص در دودکش، از مهم‌ترین منابع تولید آن در منازل به شمار می‌روند.

وی افزود: خطر مونوکسید کربن در این است که پس از ورود به بدن، با هموگلوبین خون پیوند برقرار می‌کند؛ هموگلوبین وظیفه انتقال اکسیژن را بر عهده دارد و قدرت اتصال مونوکسید کربن به آن بسیار بیشتر از اکسیژن است. در نتیجه، اکسیژن‌رسانی به بافت‌های حیاتی، به‌ویژه مغز و قلب، کاهش می‌یابد.

سردرد و سرگیجه؛ علائمی که نباید ساده گرفته شوند

متخصص طب اورژانس و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ، سردرد را از شایع‌ترین علائم مسمومیت با مونوکسید کربن عنوان کرد و گفت: سرگیجه، ضعف، تهوع، استفراغ، خستگی، تنگی نفس و تاری دید نیز ممکن است بروز کند و به دلیل غیر اختصاصی بودن این علائم، گاهی مسمومیت در مراحل اولیه تشخیص داده نمی‌شود.

دکتر توکلیان ادامه داد: در موارد شدیدتر، بیمار ممکن است دچار گیجی، اختلال سطح هوشیاری، اختلال تعادل، تشنج، کما و در نهایت ایست قلبی و مرگ شود. یکی از خطرات مهم این مسمومیت آن است که فرد ممکن است هنگام خواب دچار مسمومیت شود و پیش از آنکه متوجه خطر شود، هوشیاری خود را از دست بدهد.

چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟

وی با اشاره به گروه‌های آسیب‌پذیرتر در برابر مونوکسید کربن اظهار کرد: نوزادان، زنان باردار، سالمندان و افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی، ریوی یا کم‌خونی در معرض خطر بیشتری قرار دارند و در صورت مواجهه با این گاز باید توجه ویژه‌ای به وضعیت آنان داشت.

نخستین اقدام در مواجهه با مسمومیت؛ هوای تازه و تماس فوری با ۱۱۵

دکتر توکلیان درباره اقدامات ضروری هنگام بروز مسمومیت گفت: مهم‌ترین اقدام، خارج کردن فرد از محیط آلوده و انتقال او به هوای آزاد است. در صورت هوشیاری مصدوم، باید وی را هرچه سریع‌تر به فضای باز منتقل کرد و همزمان با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفت.

وی افزود: اگر فرد بیهوش است و امکان انتقال فوری او وجود ندارد، درها و پنجره‌ها را برای ایجاد جریان هوا باز کنید؛ اما هرگز برای نجات فرد، جان خود را به خطر نیندازید و بدون اطمینان از ایمن بودن محیط دوباره وارد فضای آلوده نشوید.

درمان؛ از اکسیژن‌درمانی تا اکسیژن پرفشار

این متخصص طب اورژانس با اشاره به اهمیت درمان سریع مسمومیت با مونوکسید کربن اظهار کرد: درمان اصلی، اکسیژن‌درمانی با غلظت بالا است که به کاهش سریع‌تر میزان مونوکسید کربن متصل به هموگلوبین کمک می‌کند.

وی افزود: در موارد شدید، از جمله مسمومیت‌های همراه با درگیری قلبی، اسیدوز شدید یا کاهش سطح هوشیاری، ممکن است بیمار به اکسیژن‌درمانی پرفشار یا HBO نیاز داشته باشد. تصمیم‌گیری درباره استفاده از این روش بر اساس شرایط بالینی بیمار و نظر پزشک انجام می‌شود.

دکتر توکلیان با اشاره به شرایط ویژه زنان باردار خاطرنشان کرد: مسمومیت با مونوکسید کربن در دوران بارداری می‌تواند برای جنین نیز خطرناک باشد و بیماران باردار باید با حساسیت بیشتری ارزیابی و درمان شوند.

پالس‌اکسیمتر معمولی، معیار قابل اتکایی برای تشخیص مسمومیت نیست

وی درباره تشخیص مسمومیت با مونوکسید کربن گفت: اندازه‌گیری سطح کربوکسی‌هموگلوبین (COHb) در خون، از روش‌های مهم تشخیص است و برای ارزیابی دقیق‌تر می‌توان از کو-اکسیمتر استفاده کرد.

متخصص طب اورژانس بیمارستان طالقانی مشهد تأکید کرد: پالس‌اکسیمترهای معمولی ممکن است در حضور کربوکسی‌هموگلوبین، میزان اکسیژن خون را به‌درستی نشان ندهند و بنابراین نباید طبیعی بودن عدد دستگاه، فرد را از احتمال مسمومیت با مونوکسید کربن مطمئن کند.

وی افزود: بسته به شرایط بیمار، بررسی‌هایی مانند نوار قلب، آزمایش آنزیم‌های قلبی و در موارد خاص تصویربرداری مغز نیز ممکن است برای ارزیابی میزان آسیب انجام شود.

عوارض عصبی ممکن است پس از بهبودی اولیه ظاهر شوند

دکتر توکلیان با اشاره به احتمال بروز عوارض عصبی تأخیری در برخی بیماران گفت: افرادی که مسمومیت شدید داشته‌اند یا دچار کاهش سطح هوشیاری شده‌اند، ممکن است پس از بهبودی اولیه با عوارض عصبی مواجه شوند.

وی ادامه داد: اختلال حافظه، کاهش تمرکز، تغییرات شخصیتی و اختلالات حرکتی از جمله عوارض احتمالی هستند که ممکن است مدتی پس از مسمومیت بروزکنند؛ بنابراین پیگیری پزشکی پس از ترخیص در بیماران مبتلا به مسمومیت شدید اهمیت دارد.

پیشگیری؛ ساده‌ترین راه مقابله با قاتل خاموش

این متخصص طب اورژانس در پایان با تأکید بر اینکه پیشگیری مهم‌ترین راه مقابله با مسمومیت با مونوکسید کربن است، گفت: پیش از آغاز استفاده از وسایل گرمایشی، سلامت بخاری، آبگرمکن، دودکش و مسیر خروج گازهای حاصل از احتراق باید به‌طور کامل بررسی شود و تهویه مناسب محیط نیز مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: تغییر غیرطبیعی رنگ شعله وسایل گازسوز، به‌ویژه زرد شدن آن، می‌تواند نشانه احتراق نامناسب باشد و باید جدّی گرفته شود. همچنین نصب دستگاه هشداردهنده مونوکسید کربن در منازل می‌تواند به شناسایی زودهنگام این گاز و افزایش ایمنی خانواده‌ها کمک کند.

دکتر توکلیان خاطرنشان کرد: با رعایت چند نکته ساده، بررسی وسایل گرمایشی و توجه به علائم اولیه می‌توان از بسیاری از موارد مسمومیت پیشگیری کرد و فصل سرد سال را با آرامش و ایمنی بیشتری سپری کرد.