پایگاه خبری وبدا

عضو هیأت علمی و استاد گروه روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به شیوع قابل توجه افسردگی پس از زایمان گفت: حدود یک نفر از هر هفت مادر ممکن است به این اختلال مبتلا شود و توجه به علائم و درمان به‌موقع آن، برای حفظ سلامت مادر و نوزاد اهمیت زیادی دارد.

دکتر منصور شکیبا در گفت‌وگو با خبرنگار وب‌دا، اظهار کرد: افسردگی پس از زایمان تنها یک غم و اندوه کوتاه‌مدت نیست، بلکه یک اختلال جدی است که در صورت تشخیص و درمان نشدن می‌تواند ماه‌ها ادامه پیدا کند، کیفیت زندگی مادر را به‌شدت کاهش دهد و بر رابطه عاطفی مادر و نوزاد نیز تأثیر بگذارد.

وی افزود: این اختلال می‌تواند با علائمی مانند خلق پایین، بی‌علاقگی و از دست دادن لذت، خستگی و کاهش انرژی و اختلال خواب همراه باشد و زمانی که این علائم حداقل دو هفته ادامه پیدا کنند، باید مورد توجه جدی قرار گیرند.

تفاوت افسردگی پس از زایمان با اندوه مادرانه

این استاد روانپزشکی با اشاره به تفاوت افسردگی پس از زایمان با «اندوه پس از تولد نوزاد» یا Baby Blues گفت: بسیاری از مادران در روزهای نخست پس از زایمان، به دلیل تغییرات هورمونی، خستگی و شرایط جدید زندگی، احساساتی مانند گریه‌کردن، تحریک‌پذیری یا نوسانات خلقی را تجربه می‌کنند که معمولاً طی چند روز تا حداکثر دو هفته برطرف می‌شود.

دکتر شکیبا تصریح کرد: در صورتی که علائم شدیدتر باشند، بیش از دو هفته ادامه پیدا کنند یا عملکرد روزمره و ارتباط مادر با نوزاد را تحت تأثیر قرار دهند، احتمال افسردگی پس از زایمان مطرح می‌شود و مادر باید برای ارزیابی تخصصی به پزشک یا روانپزشک مراجعه کند.

سایکوز پس از زایمان؛ یک اورژانس روانپزشکی

وی همچنین نسبت به سایکوز پس از زایمان هشدار داد و گفت: این وضعیت با افسردگی پس از زایمان متفاوت است و می‌تواند یک اورژانس روانپزشکی محسوب شود که نیازمند ارزیابی و درمان فوری است.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: بروز علائمی مانند توهم، هذیان، آشفتگی شدید، رفتارهای غیرعادی یا از دست دادن ارتباط با واقعیت پس از زایمان، نیازمند مراجعه فوری به مراکز درمانی است و نباید به امید برطرف شدن خودبه‌خودی علائم، درمان را به تأخیر انداخت.

چه مادرانی بیشتر در معرض خطر هستند؟

دکتر شکیبا با اشاره به عوامل مؤثر در بروز افسردگی پس از زایمان اظهار کرد: تغییرات هورمونی پس از زایمان، اختلال خواب و فشارهای جسمی و روانی ناشی از مراقبت از نوزاد می‌توانند در بروز این اختلال نقش داشته باشند.

وی سابقه افسردگی یا سایر اختلالات خلقی، به‌ویژه اختلال دوقطبی، بارداری ناخواسته، مشکلات مربوط به شیردهی، نبود حمایت کافی از سوی خانواده و اطرافیان و فشارهای اقتصادی و مالی را از جمله عوامل افزایش‌دهنده خطر دانست.

درمان افسردگی پس از زایمان امکان‌پذیر است

این روانپزشک دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه افسردگی پس از زایمان یک بیماری قابل درمان است، گفت: بر اساس شدت علائم و شرایط مادر، روان‌درمانی، حمایت خانوادگی و در صورت نیاز درمان دارویی می‌توانند در روند بهبودی مؤثر باشند.

وی افزود: در مادران شیرده نیز در صورت نیاز به دارو، پزشک می‌تواند با در نظر گرفتن شرایط مادر و نوزاد، داروی مناسب را انتخاب کند؛ بنابراین شیردهی نباید به‌عنوان دلیلی برای خودداری از مراجعه و درمان در نظر گرفته شود.

دکتر شکیبا خاطرنشان کرد: در موارد شدید یا شرایطی که نیاز به کنترل سریع علائم وجود دارد، روش‌های درمانی تخصصی مانند ECT  الکتروشوک درمانینیز ممکن است با تشخیص روانپزشک مورد استفاده قرار گیرد.

حمایت همسر؛ بخشی از فرآیند درمان

وی با تأکید بر نقش خانواده در بهبود مادر مبتلا به افسردگی پس از زایمان گفت: حمایت عاطفی همسر، گوش دادن بدون قضاوت، کمک در مراقبت از نوزاد و تقسیم مسئولیت‌های روزمره می‌تواند فشار واردشده بر مادر را کاهش دهد.

این استاد روانپزشکی افزود: مادر نباید احساس کند که در مراقبت از نوزاد تنهاست و یا ابتلا به افسردگی نشانه ضعف یا ناتوانی او در ایفای نقش مادری است؛ این بیماری نیز مانند سایر بیماری‌ها نیازمند تشخیص، حمایت و درمان است.

افسردگی مادر، سلامت کودک را هم تحت تأثیر قرار می‌دهد

دکتر شکیبا هشدار داد: افسردگی پس از زایمان درمان‌نشده می‌تواند علاوه بر تداوم و تشدید مشکلات روانی مادر، بر رابطه عاطفی والد و کودک و روند رشد و تکامل کودک نیز تأثیر منفی داشته باشد.

وی ادامه داد: مشکلات رفتاری، اختلال در خواب و تغذیه و برخی مشکلات مربوط به رشد و تکامل کودک می‌تواند در شرایطی که افسردگی مادر طولانی‌مدت و درمان‌نشده باشد، بیشتر مشاهده شود و حتی سلامت روان پدر نیز تحت تأثیر قرار گیرد.

پیشگیری از افسردگی پس از زایمان از دوران بارداری آغاز می‌شود

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان توصیه کرد: مادرانی که سابقه افسردگی پس از زایمان یا سایر اختلالات خلقی دارند، بهتر است پیش از بارداری با پزشک یا روانپزشک مشورت کنند و در دوران بارداری نیز غربالگری‌های سلامت روان را جدی بگیرند.

وی تأکید کرد: شناسایی مادران در معرض خطر و برنامه‌ریزی برای حمایت و درمان، می‌تواند موجب شود در صورت بروز علائم، مداخلات درمانی در کوتاه‌ترین زمان ممکن آغاز شود.

افسردگی پس از زایمان بیماری‌ای قابل درمان است و تشخیص زودهنگام، حمایت خانواده و مراجعه به‌موقع برای دریافت خدمات تخصصی، می‌تواند از تداوم بیماری و پیامدهای آن برای مادر، نوزاد و خانواده جلوگیری کند.