از سه سال پژوهش تا رتبه نخست کشوری؛ روایت یک ماما از عشق به تذهیب و صبوری در مسیر هنر قرآنی
آیدا مزاری، مامای شاغل در شهرستان کاشمر، در بخش هنری سی‌و‌نهمین جشنواره قرآن و عترت سال ۱۴۰۵، در رشته تذهیب رتبه نخست کشوری را کسب کرد؛ هنرمندی که برای خلق اثر برگزیده خود سه سال به مطالعه و پژوهش پرداخت و ۱۴ ماه برای طراحی و اجرای آن زمان گذاشت تا به گفته خودش، با لطف خداوند و همراهی استادان، حاصل سال‌ها علاقه و تلاش را به جشنواره ارائه کند.
به گزارش وبدا، آیدا مزاری فعالیت هنری خود را از دوران کودکی و با نقاشی رئال و رنگ‌روغن آغاز کرد؛ اما آشنایی با تذهیب، به‌واسطه پیوند این هنر با قرآن کریم، مسیر تازه‌ای در زندگی هنری او گشود. او که امروز در کنار فعالیت حرفه‌ای در حوزه مامایی، هنر تذهیب را دنبال می‌کند، معتقد است این هنر افزون بر مهارت و دقت، تمرینی برای صبر و استقامت است؛ ویژگی‌هایی که آثار آن را می‌توان در زندگی فردی و اجتماعی نیز مشاهده کرد.
مزاری درباره آشنایی خود با تذهیب می‌گوید: «سال قبل از کنکور با رشته تذهیب آشنا شدم؛ یکی از شاخه‌های نگارگری که پیشینه‌اش به پیش از اسلام می‌رسد. با ورود قرآن، از این هنر برای آرایش و کتاب‌آرایی قرآن بیشتر استفاده شد. در تذهیب از لاجورد و طلا استفاده می‌شود؛ دو ماده ارزشمند و گران‌قیمت. به‌تدریج، این هنر پیوند پررنگ‌تری با قرآن پیدا کرد و در دوره‌هایی مثل تیموری و صفوی به اوج رسید. آثار ارزشمندی هم در قرآن‌ها و شاهنامه‌ها از آن دوران به‌جا مانده است.»
وی با اشاره به تأثیر پیوند معنوی تذهیب با قرآن در انتخاب این مسیر هنری می‌افزاید: «برای من، همراهی تذهیب با قرآن باعث می‌شد این هنر بار معنوی بیشتری داشته باشد. به همین دلیل وارد این حوزه شدم و در آغاز، کاملاً خودآموز کار می‌کردم.»
علاقه‌ای که با وجود تغییر مسیر تحصیلی ادامه یافت
مزاری هم‌زمان با آمادگی برای کنکور تجربی، به تحصیل دانشگاهی در رشته تذهیب نیز علاقه‌مند بود و در کنکور هنر شرکت کرد. او در آزمون تئوری پذیرفته شد، اما به‌دلیل نرسیدن از کاشمر به مشهد برای شرکت در آزمون عملی، این فرصت را از دست داد و در نهایت وارد رشته مامایی شد.
با وجود تغییر مسیر تحصیلی، علاقه او به تذهیب ادامه یافت. مزاری دوران شیوع کرونا را فرصتی برای گسترش آموزش‌های هنری خود می‌داند؛ دوره‌ای که آموزش مجازی امکان ارتباط با استادانی را فراهم کرد که دسترسی حضوری به آن‌ها آسان نبود.
او با قدردانی از استادان خود، رامین مرعاتی و ویدا برزگر، می‌گوید: «ساعت‌ها با گوشی کنارم می‌نشستند و مرحله‌به‌مرحله برایم توضیح می‌دادند. آموزش‌هایشان نقش بسیار مؤثری در علاقه‌مندی من و ادامه مسیر داشت. واقعاً دوست دارم از آن‌ها تشکر کنم.»
یک برگه اطلاع‌رسانی و آغاز مسیری تازه در جشنواره قرآن و عترت
آشنایی مزاری با جشنواره قرآن و عترت نیز به شکلی اتفاقی و از طریق یک برگه اطلاع‌رسانی در دانشگاه شکل گرفت. او در ابتدا تصور می‌کرد این جشنواره بیشتر به رشته‌هایی مانند حفظ و فعالیت‌های آوایی اختصاص دارد، اما پس از آشنایی با بخش‌های متنوع آن، تصمیم گرفت یکی از آثار تذهیب خود را ارسال کند.
وی درباره نخستین حضورش در این جشنواره می‌گوید: «اول برگه را نگرفتم و گفتم در رشته‌های حفظ یا آوایی حرفی برای گفتن ندارم. آن خانم گفت جشنواره فقط همین رشته‌ها نیست و بخش‌های مختلفی دارد. وقتی برگه را گرفتم، اسم تذهیب توجهم را جلب کرد؛ چون این رشته جداگانه داوری می‌شد، نه در کنار رشته‌های دیگری مثل مینیاتور و گل‌ومرغ. با خودم گفتم همین کارم را می‌فرستم. خدا را شکر، در نخستین حضورم در سال ۱۴۰۲، در سطح وزارت بهداشت رتبه نخست و در سطح ملی رتبه دوم را به دست آوردم.»
مزاری می‌گوید در دوره بعدی نیز شرکت کرد و در سطح وزارت بهداشت و کشور رتبه نخست را به دست آورد. پس از آن، به‌دلیل ضوابط جشنواره، برای چند سال امکان شرکت مجدد در همان شرایط را نداشت و هم‌زمان وارد بازار کار شد.
سه سال پژوهش و ۱۴ ماه تلاش برای خلق اثر برگزیده
اثر امسال مزاری حاصل مطالعه و پژوهشی طولانی‌مدت است. او با هدف آماده‌سازی اثری در تراز جشنواره‌های بین‌المللی، سه سال آثار هنرمندان قدیمی و نمونه‌های ارائه‌شده در رویدادهای بین‌المللی را بررسی کرد تا با معیارهای ارزیابی و جزئیات مورد توجه داوران آشنا شود.
وی درباره روند شکل‌گیری اثر می‌گوید: «سه سال آثار هنرمندان قدیمی و کارهایی را که در سطح بین‌المللی ارائه می‌شدند بررسی کردم تا ببینم داوران به چه نکاتی توجه می‌کنند. درباره معیارهای این حوزه مطالعه و پژوهش کردم و هرچه می‌توانستم از نکات مورد توجه داوران به دست آوردم.»
به گفته او، فرایند خلق اثر حدود ۱۴ ماه پیش از برگزاری جشنواره آغاز شد. نخستین مرحله، طراحی اولیه بود؛ مرحله‌ای که به‌دلیل اهمیت شکل‌گیری ایده و رسیدن به طرحی متمایز، با دشواری همراه شد.
مزاری توضیح می‌دهد: «هفت روز برگه مقابلم سفید ماند. طرح‌هایی می‌زدم، اما آن چیزی نبود که دلم می‌خواست و فکر می‌کردم حرفی برای گفتن ندارد. برای همین تصمیم گرفتم کتاب دیگری بخوانم و بیشتر مطالعه کنم.»
ایده اصلی اثر هنگام مطالعه کتابی به ذهن او رسید که در آن شش نقش هندسی «علی‌سوادِ بیاض» دیده بود. این نقش‌ها نقطه آغاز شکل‌گیری طرح نهایی شدند.
وی ادامه می‌دهد: «با خودم فکر کردم چرا این نقش‌ها را در مرکز کارم قرار ندهم. همان شب ایده‌های زیادی به ذهنم رسید و همه را یادداشت کردم. حدود ۹ ماه طول کشید تا ایده‌ها را روی کاغذ بیاورم و طرح را به‌تدریج شکل بدهم. بعد هم حدود پنج ماه برای اجرای کار و رنگ‌گذاری آن وقت گذاشتم.»
این هنرمند درباره فشار کاری در مرحله اجرای اثر می‌گوید: «روزهایی که سر کار می‌رفتم تا ساعت دو شب کار می‌کردم. روزهایی هم که سر کار نبودم، حدود ساعت هشت یا نه صبح شروع می‌کردم و تا چهار صبح روز بعد ادامه می‌دادم. این کار واقعاً با فشار و زحمت زیادی پیش رفت.»
مزاری در عین تأکید بر تلاش و پشتکار خود، نقش باورهای معنوی‌اش را نیز در این مسیر برجسته می‌داند و می‌گوید: «نمی‌خواهم بگویم همه‌چیز فقط کار خودم بود. به‌نظر من، شروع این کار و مسیری که طی شد، لطف خدا و عنایت امیرالمؤمنین(ع) بود. خدا این فرصت را فراهم کرد و کمک کرد که طرح به این شکل برسد. در نهایت هم اثر مورد توجه داوران قرار گرفت.»
ارزیابی تخصصی آثار؛ فرصتی برای یادگیری و پیشرفت
مزاری از نقاط قوت جشنواره امسال را حضور داوران، گفت‌وگو با شرکت‌کنندگان درباره آثار و برگزاری آزمون عملی می‌داند؛ رویکردی که به باور او می‌تواند به ارتقای سطح رقابت و افزایش کیفیت ارزیابی آثار کمک کند.
وی با اشاره به اهمیت بازخوردهای تخصصی در مسیر رشد هنرمندان می‌گوید: «بعد از اعلام نتایج، کارنامه نمره‌ها به تفکیک نشان می‌دهد هر فرد در چه بخش‌هایی قوی‌تر بوده و در چه بخش‌هایی ضعف داشته است. همین موضوع آدم را به ادامه دادن و محک زدن خودش تشویق می‌کند. به‌نظر من کسی که یک‌بار در جشنواره قرآن و عترت شرکت کند، به آن علاقه‌مند می‌شود و دلش می‌خواهد دوباره خودش را بسنجد.»
او همچنین معتقد است تمرکز طولانی‌مدت بر یک اثر با حال‌وهوای قرآنی، تنها به تولید یک محصول هنری محدود نمی‌شود و می‌تواند بر زندگی فردی هنرمند نیز تأثیر بگذارد.
پیشنهاد برای گسترش مشارکت هنرمندان در جشنواره
این هنرمند با اشاره به ظرفیت‌های موجود در میان علاقه‌مندان به هنرهای قرآنی، پیشنهاد می‌کند بخشی آزاد و تخصصی برای افرادی که دانشجو، کارمند یا عضو هیئت علمی دانشگاه‌های علوم پزشکی نیستند، در جشنواره در نظر گرفته شود؛ بخشی که امکان حضور هنرمندان فعال در دانشگاه‌های وزارت علوم، دانشگاه آزاد و سایر گروه‌های خارج از چارچوب فعلی را فراهم کند.
مزاری در این باره می‌گوید: «این افراد هم در حوزه قرآن و عترت فعالیت دارند و میانشان هنرمندان توانمندی هستند که امکان شرکت در بخش‌های فعلی را ندارند. اگر بخشی آزاد و تخصصی، از جمله برای رشته تذهیب، در نظر گرفته شود، افراد بیشتری می‌توانند حضور پیدا کنند. حتی می‌شود برای این بخش جوایز بالاتری در نظر گرفت. به‌نظر من، این کار ظرفیت جشنواره را بیشتر می‌کند؛ چون هنرمندان زیادی را می‌بینم که آثار بسیار خوبی دارند، اما در هیچ‌کدام از گروه‌های فعلی جا نمی‌گیرند.»
وی با اشاره به ظرفیت نسل نوجوان و جوان برای فعالیت در حوزه هنرهای قرآنی، هزینه مواد اولیه و نیاز به زمان و تمرین مستمر را از دشواری‌های شروع تذهیب می‌داند، اما تأکید می‌کند که جوانان از استعداد و توانایی قابل توجهی برخوردارند و آثار هنرمندان جوان در این حوزه امیدبخش است.
قدردانی از دانشگاه و همراهان مسیر موفقیت
مزاری نقش دانشگاه را در آشنایی خود با جشنواره قرآن و عترت تعیین‌کننده می‌داند و معتقد است اطلاع‌رسانی مناسب می‌تواند زمینه کشف استعدادهایی را فراهم کند که شاید در غیر این صورت، فرصت معرفی آثار خود را پیدا نکنند.
او می‌گوید: «اگر آن برگه‌ها در دانشگاه پخش نمی‌شد و آن دانشجو اصرار نمی‌کرد، شاید هیچ‌وقت وارد این مسیر نمی‌شدم و اصلاً از جشنواره قرآن و عترت خبر نداشتم. برای همین، نقش دانشگاه در معرفی این فرصت برای من خیلی مهم بود.»
وی همچنین از دکتر حسینی‌مهراب به‌عنوان یکی از همراهان و افراد انگیزه‌بخش در مسیر آماده‌سازی اثر امسال قدردانی کرد و گفت حمایت و تشویق ایشان در رساندن اثر به جشنواره مؤثر بوده است.
تذهیب؛ هنری برای تمرین صبر و استقامت
مزاری در پایان، تذهیب را هنری می‌داند که در کنار ظرافت و دقت، به صبر فراوان نیاز دارد؛ ویژگی‌ای که به گفته او، از محدوده کار هنری فراتر می‌رود و بر سبک زندگی و روابط فردی و اجتماعی نیز اثر می‌گذارد.
او تأکید می‌کند: «نمی‌شود از صبری که این هنر می‌خواهد چشم‌پوشی کرد. تذهیب آدم را صبورتر می‌کند و این صبر در سبک زندگی و روابط فردی و اجتماعی هم اثر دارد. حتی حضور در کنار کسانی که در این حوزه فعالیت می‌کنند، تجربه‌ای ارزشمند است. به‌نظر من، این هنر و فعالیت‌های قرآنی می‌توانند جنبه‌های مثبت زیادی به زندگی انسان اضافه کنند.»
روایت آیدا مزاری، از آغاز خودآموز تذهیب تا کسب رتبه نخست کشوری، نشان می‌دهد که علاقه، مطالعه مستمر، تمرین و بهره‌گیری از راهنمایی استادان می‌تواند مسیر رشد هنری را هموار کند؛ مسیری که برای او، افزون بر موفقیت در یک رقابت ملی، تجربه‌ای ماندگار از صبوری، پشتکار و پیوند هنر با معنویت بوده است.
درج نظر