پایگاه خبری وبدا

متخصص بیماری‌های داخلی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به خطر پنومونی آسپیراسیون در بیماران مبتلا به اختلال بلع، سکته مغزی، پارکینسون، آلزایمر و سالمندی گفت: استفاده از لوله تغذیه اگرچه برای تأمین نیازهای غذایی بیمار ضروری است، اما خطر ورود ترشحات دهان یا محتویات برگشتی معده به ریه را به‌طور کامل از بین نمی‌برد و رعایت اصول تغذیه و بهداشت دهان همچنان اهمیت زیادی دارد.

دکتر نرجس مسعودی در گفت‌وگو با وبدا اظهار کرد: پنومونی آسپیراسیون یکی از عوارضی است که در اثر ورود مواد غذایی، ترشحات دهان و حلق یا محتویات برگشتی معده به مسیرهای تنفسی ایجاد می‌شود و در اورژانس داخلی، بیماران متعددی به دلیل ابتلا به این نوع عفونت ریوی بستری می‌شوند. وی افزود: اختلال بلع پس از سکته مغزی، پیشرفت بیماری پارکینسون، سالمندی، بیماری آلزایمر و کاهش سطح هوشیاری از مهم‌ترین عوامل افزایش‌دهنده خطر آسپیراسیون هستند و این بیماران حتی ممکن است در بلع ترشحات طبیعی دهان نیز با مشکل مواجه شوند.

از لوله بینی ـ معده تا گاستروستومی؛ انتخاب مسیر مناسب تغذیه

این متخصص بیماری‌های داخلی درباره روش‌های تغذیه بیماران در معرض آسپیراسیون گفت: در برخی بیماران برای تأمین نیازهای غذایی از لوله بینی ـ معده یا NG tube استفاده می‌شود، اما وجود این لوله به معنای حذف کامل خطر آسپیراسیون نیست. در بیمارانی که اختلال بلع آنها طولانی‌مدت است، ممکن است گاستروستومی پیشنهاد شود؛ روشی که در آن لوله از طریق سوراخ کوچکی در پوست مستقیماً به معده متصل می‌شود و مسیر دهان تا معده را دور می‌زند.

دکتر مسعودی ادامه داد: پذیرش گاستروستومی برای بیمار و خانواده، به‌ویژه در بیمار هوشیار و آگاه، ممکن است دشوار باشد؛ چرا که این روش می‌تواند امکان غذا خوردن طبیعی را از فرد بگیرد. با این حال، انتخاب روش تغذیه باید بر اساس وضعیت بالینی، شدت اختلال بلع، احتمال بهبود و نظر تیم درمان انجام شود.

وی با اشاره به بیماران مبتلا به سکته مغزی و اختلال بلع افزود: در روزهای ابتدایی پس از سکته معمولاً برای انجام گاستروستومی عجله نمی‌شود و ممکن است حدود دو تا چهار هفته فرصت داده شود تا مشخص شود آیا عملکرد بلع بیمار بهبود می‌یابد یا خیر. در این مدت، تغذیه موقت از طریق لوله و پایش وضعیت بیمار انجام می‌شود و در صورت تداوم اختلال بلع، تیم درمان درباره ادامه تغذیه از طریق لوله و احتمال انجام PEG تصمیم‌گیری می‌کند.

لوله تغذیه، خطر آسپیراسیون را حذف نمی‌کند

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد تأکید کرد: گذاشتن لوله NG خطر پنومونی آسپیراسیون را به صفر نمی‌رساند. این روش ممکن است در برخی بیماران از آسپیراسیون مرتبط با حجم زیاد غذای خورده‌شده جلوگیری کند، اما ترشحات دهان، بزاق و محتویات برگشتی معده همچنان می‌توانند وارد مسیر تنفسی شوند.

دکتر مسعودی خاطرنشان کرد: هدف از انتخاب روش تغذیه فقط پیشگیری از آسپیراسیون نیست، بلکه باید نیازهای تغذیه‌ای بیمار نیز تأمین شود تا فرد دچار سوءتغذیه نشود. در این زمینه ممکن است متخصص گوارش، جراح، متخصص بیهوشی و سایر اعضای تیم درمان در تصمیم‌گیری مشارکت داشته باشند. همچنین در برخی بیماران، بیماری‌های زمینه‌ای یا خطرات مرتبط با بیهوشی می‌تواند انجام گاستروستومی را دشوار یا غیرممکن کند.

آموزش خانواده؛ بخش مهمی از پیشگیری

وی آموزش خانواده را یکی از ارکان مراقبت از بیماران در معرض آسپیراسیون دانست و گفت: برخی بیماران به دلیل دلیریوم، کاهش سطح هوشیاری یا بی‌قراری با روند درمان همکاری نمی‌کنند و حتی ممکن است چندین بار لوله تغذیه را خارج کنند. در چنین شرایطی، خانواده باید درباره خطر آسپیراسیون، نحوه صحیح تغذیه و ضرورت مراقبت مستمر از بیمار آموزش ببیند.

این متخصص بیماری‌های داخلی درباره اصول تغذیه بیماران در معرض آسپیراسیون اظهار کرد: بیمار هنگام تغذیه باید در وضعیت نشسته یا نیمه‌نشسته قرار داشته باشد و بهتر است غذا در حجم کم و دفعات بیشتر مصرف شود. همچنین مایعات رقیق در برخی بیماران ممکن است با سهولت بیشتری وارد مسیر تنفسی شوند؛ بنابراین بر اساس وضعیت بلع، استفاده از غذاهای غلیظ‌تر، جامد یا میکس‌شده می‌تواند مناسب‌تر باشد، البته نوع و غلظت غذا باید با توجه به وضعیت بلع، بیماری‌های زمینه‌ای و نظر تیم درمان تعیین شود.

بهداشت دهان؛ یکی از ارکان پیشگیری از عفونت

دکتر مسعودی با تأکید بر اهمیت بهداشت دهان و دندان گفت: عامل ایجاد عفونت ریوی تنها مواد غذایی نیست، بلکه فلور میکروبی و جرم‌های موجود در دهان و حلق نیز می‌توانند همراه ترشحات وارد ریه شوند و زمینه رشد باکتری‌ها و بروز عفونت را فراهم کنند؛ ازاین‌رو مراقبت منظم از دهان و دندان باید به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از برنامه مراقبتی این بیماران مورد توجه قرار گیرد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: در سالمندان مبتلا به آلزایمر، بیماران پس از سکته مغزی و افرادی که به ضعف عمومی یا بیماری‌های زمینه‌ای متعدد مبتلا هستند، تکرار آسپیراسیون می‌تواند به عفونت‌های مکرر و بستری‌های متعدد منجر شود. در برخی بیماران نیز به دلیل شدت بیماری زمینه‌ای و ضعف سیستم ایمنی، پاسخ به درمان محدودتر است و مراقبت‌ها بیش از هر چیز با هدف حمایت از بیمار، پیشگیری از عوارض و حفظ کیفیت زندگی انجام می‌شود.