پایگاه خبری وبدا

همزمان با روز جهانی فیزیوتراپی، دکتر مجید شهبازی، دانشیار فیزیوتراپی و مدیر تربیت بدنی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با تشریح تحولات این رشته و نقش آن در ارتقای کیفیت زندگی بیماران، بر ضرورت حرکت فیزیوتراپی به سمت درمان‌های مبتنی بر شواهد، فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی تأکید کرد و گفت: هوش مصنوعی می‌تواند بسیاری از فرایندهای تشخیصی، پایشی و تصمیم‌گیری را در فیزیوتراپی متحول کند، اما جایگزین فیزیوتراپیست نخواهد شد.

وی در گفت‌وگو با خبرنگار وب دا ، فیزیوتراپی را علمی برای کمک به انسان در حرکت بهتر، عملکرد بهتر و زندگی با درد و محدودیت کمتر دانست و اظهار کرد: فیزیوتراپی صرفاً استفاده از دستگاه یا انجام چند حرکت ورزشی نیست، بلکه یک دانش بالینی است که بر پایه ارزیابی دقیق، تمرین‌درمانی، درمان‌های دستی، آموزش بیمار و استفاده مناسب از فناوری، به فرد کمک می‌کند توانایی‌های جسمانی خود را بازیابی یا حفظ کند.

فیزیوتراپی از «دستگاه‌درمانی» تا درمان عملکردمحور

دکتر شهبازی با اشاره به تغییرات فیزیوتراپی در سال‌های اخیر گفت: فیزیوتراپی امروز نسبت به گذشته جامع‌تر و عملکردمحورتر شده است. در گذشته تمرکز بسیاری از درمان‌ها بر یک ساختار یا علامت خاص بود، اما امروزه عوامل عصبی، عضلانی، روانی، رفتاری، سبک زندگی و شرایط محیطی فرد نیز در فرایند ارزیابی و درمان مورد توجه قرار می‌گیرد.

وی افزود: استفاده از شواهد علمی، تمرین‌درمانی، فناوری‌های نوین و مشارکت فعال بیمار، جایگاه پررنگ‌تری در فیزیوتراپی پیدا کرده است و خود من نیز در حال توسعه یک رویکرد نوین در تشخیص و درمان بیماران هستم که مقاله نخست آن به مرحله چاپ رسیده است.

این دانشیار فیزیوتراپی با اشاره به یکی از باورهای نادرست رایج در جامعه تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین تصورات اشتباه، محدود کردن فیزیوتراپی به دستگاه‌درمانی است. دستگاه‌ها در شرایط مناسب می‌توانند بخشی از درمان باشند، اما فیزیوتراپی بسیار گسترده‌تر است و ارزیابی، تمرین‌درمانی، درمان دستی، آموزش بیمار و اصلاح فعالیت‌ها را دربرمی‌گیرد.

هدف فیزیوتراپی فقط کاهش درد نیست

دکتر شهبازی مهم‌ترین هدف فیزیوتراپی را بازگرداندن عملکرد و توانایی فرد دانست و گفت: جذاب‌ترین بخش این حرفه برای من، مشاهده تغییر واقعی در عملکرد انسان است؛ بیماری ممکن است با درد یا محدودیت وارد شود و پس از درمان دوباره راه برود، ورزش کند، به کار خود بازگردد یا فعالیتی را که مدت‌ها از انجام آن محروم بوده، از سر بگیرد.

وی ادامه داد: در محیط بیمارستان نیز زمانی که می‌بینیم بیمار در کنار سایر اقدامات درمانی، با کمک فیزیوتراپیست سریع‌تر بهبود پیدا می‌کند و امکان ترخیص زودتر او فراهم می‌شود، احساس بسیار خوشایندی ایجاد می‌کند.

این متخصص فیزیوتراپی درباره نقش فیزیوتراپیست در فرایند درمان اظهار کرد: فیزیوتراپیست باید بیمار را از یک دریافت‌کننده منفعل خدمات درمانی به یک مشارکت‌کننده فعال تبدیل کند. پس از ارزیابی جامع و شناسایی عوامل مؤثر بر مشکل، برنامه درمانی متناسب با شرایط فرد طراحی می‌شود، اما مهم‌تر از آن این است که بیمار یاد بگیرد چگونه وضعیت خود را مدیریت کند.

فیزیوتراپیست موفق؛ درمانگر، آموزش‌دهنده و یادگیرنده همیشگی

وی دانش علمی، مهارت بالینی، ارتباط مناسب با بیمار، اخلاق حرفه‌ای، دلسوزی، تفکر انتقادی و یادگیری مستمر را از مهم‌ترین ویژگی‌های یک فیزیوتراپیست موفق عنوان کرد و گفت: علم فیزیوتراپی دائماً در حال تغییر است و یادگیری در این حرفه هیچ‌گاه پایان نمی‌یابد.

دکتر شهبازی افزود: زمانی که فیزیوتراپیستی با بیماری مواجه می‌شود که درمان نشده است، باید بخشی از این موضوع را به کمبودهای احتمالی دانش خود نسبت دهد و برای رفع آن تلاش کند. حرفه‌ای بودن تنها به داشتن مهارت‌های متعدد محدود نمی‌شود، بلکه توانایی تحلیل، یادگیری و بازنگری مستمر در عملکرد نیز اهمیت دارد.

پژوهش و بالین باید در کنار یکدیگر حرکت کنند

این دانشیار فیزیوتراپی با تأکید بر ارتباط میان پژوهش و درمان بالینی گفت: پژوهش و درمان دو مسیر جدا از یکدیگر نیستند. پژوهش به ما کمک می‌کند بدانیم چه درمانی، برای چه بیماری و در چه شرایطی اثربخشی بیشتری دارد و از سوی دیگر، مشکلات موجود در محیط بالین می‌توانند پرسش‌های جدید پژوهشی ایجاد کنند.

وی ادامه داد: آینده فیزیوتراپی زمانی روشن‌تر خواهد بود که فاصله میان دانشگاه و کلینیک کاهش یابد و درمان مبتنی بر شواهد به بخش جدایی‌ناپذیر تصمیم‌گیری‌های بالینی تبدیل شود.

فیزیوتراپی فقط برای افراد بیمار نیست

دکتر شهبازی با بیان اینکه فیزیوتراپی صرفاً برای افراد مبتلا به درد یا آسیب کاربرد ندارد، اظهار کرد: پیشگیری از آسیب و حفظ عملکرد بدن نیز از حوزه‌های مهم فیزیوتراپی است. با شناسایی عوامل خطر، اصلاح الگوهای حرکتی، آموزش وضعیت مناسب بدن و طراحی برنامه تمرینی می‌توان احتمال بروز بسیاری از مشکلات اسکلتی ـ عضلانی را کاهش داد.

وی افزود: فیزیوتراپی می‌تواند از دوران کودکی تا سالمندی و حتی برای افراد سالم، با هدف حفظ حرکت، قدرت، تعادل و استقلال مورد استفاده قرار گیرد.

سالمندی، توانبخشی عصبی و فناوری؛ آینده فیزیوتراپی

این متخصص فیزیوتراپی با اشاره به حوزه‌هایی که در سال‌های آینده اهمیت بیشتری خواهند یافت، گفت: با افزایش سن جمعیت، فیزیوتراپی سالمندان، پیشگیری از سقوط و حفظ استقلال حرکتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. توانبخشی عصبی، ورزش، مدیریت دردهای مزمن، فناوری‌های پوشیدنی، توانبخشی از راه دور و هوش مصنوعی نیز از حوزه‌های رو به رشد هستند.

وی خاطرنشان کرد: آینده متعلق به فیزیوتراپیستی است که بتواند دانش بالینی را با فناوری و نیازهای واقعی بیمار ترکیب کند.

آیا هوش مصنوعی جای فیزیوتراپیست را می‌گیرد؟

دکتر شهبازی درباره نقش هوش مصنوعی در آینده فیزیوتراپی گفت: هوش مصنوعی می‌تواند در تحلیل حرکت، پردازش داده‌های بیمار، پایش تمرین‌ها، پیش‌بینی خطر آسیب، شخصی‌سازی برنامه درمانی و کمک به تصمیم‌گیری بالینی کاربرد داشته باشد.

وی با تأکید بر اینکه فناوری نباید با جایگزینی نیروی انسانی در این حرفه اشتباه گرفته شود، افزود: هوش مصنوعی جایگزین فیزیوتراپیست نخواهد شد؛ چراکه رابطه انسانی، لمس درمانی، درک شرایط فرد، ارتباط با بیمار و تصمیم‌گیری بالینی همچنان اهمیت زیادی دارد.

این دانشیار فیزیوتراپی تصریح کرد: من آینده این حرفه را بیشتر به شکل «فیزیوتراپیست مجهز به هوش مصنوعی» می‌بینم، نه «هوش مصنوعی جایگزین فیزیوتراپیست». فناوری می‌تواند توانایی فیزیوتراپیست را افزایش دهد و به او در تصمیم‌گیری و پایش دقیق‌تر بیمار کمک کند، اما جای تجربه بالینی و ارتباط انسانی را نمی‌گیرد.

فاصله میان ظرفیت علمی فیزیوتراپی و جایگاه آن در نظام سلامت

وی یکی از مهم‌ترین چالش‌های فیزیوتراپی در ایران را فاصله میان ظرفیت علمی این رشته و جایگاه واقعی آن در نظام سلامت و جامعه دانست و گفت: فیزیوتراپی در دنیا تنها به درمان آسیب‌های اسکلتی ـ عضلانی محدود نیست و در پیشگیری، سالمندی، بیماری‌های مزمن، ورزش و توانبخشی عصبی نیز نقش مهمی دارد.

دکتر شهبازی افزود: برخی خدمات فیزیوتراپی، از جمله تمرین‌درمانی، نیازمند توجه بیشتر سازمان‌های بیمه‌گر هستند و تقویت این حمایت‌ها می‌تواند دسترسی مردم به خدمات مؤثر و ضروری فیزیوتراپی را افزایش دهد.

دانشگاه‌ها باید دانشجویان را برای آینده آماده کنند

این دانشیار فیزیوتراپی درباره ضرورت تغییر در آموزش دانشگاهی گفت: آموزش فیزیوتراپی باید بیش از گذشته مهارت‌محور و بیمارمحور باشد و مباحث بالینی از سال‌های دوم تحصیل، حتی در حد مشاهده، آغاز شود.

وی ادامه داد: دانشجو علاوه بر دانش نظری باید فرصت کافی برای ارزیابی بیمار، تصمیم‌گیری بالینی، ارتباط با بیمار، طراحی برنامه درمانی و ارزیابی نتایج درمان داشته باشد. آشنایی با پژوهش، آمار، فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی نیز برای فیزیوتراپیست‌های آینده ضروری است.

«چرا این بیمار این مشکل را دارد؟»؛ سؤالی مهم‌تر از «چگونه درمان کنیم؟»

دکتر شهبازی خطاب به دانشجویان تازه‌وارد فیزیوتراپی گفت: نباید با عجله فقط به دنبال یادگیری تکنیک باشند. پیش از اینکه بپرسیم «چگونه درمان کنیم؟» باید یاد بگیریم «چرا این بیمار این مشکل را دارد؟»

وی تأکید کرد: دانشجویان باید آناتومی، فیزیولوژی، کینزیولوژی، پاتوفیزیولوژی و ارزیابی را جدی بگیرند و مطالعه مقاله و تفکر انتقادی را از سال‌های نخست آغاز کنند. یک فیزیوتراپیست خوب یک‌شبه ساخته نمی‌شود و حرفه‌ای شدن نتیجه سال‌ها یادگیری، تجربه، مطالعه و بازنگری در عملکرد است.

اگر به ابتدای مسیر بازگردم، بیشتر پژوهش می‌کردم

وی در پاسخ به این پرسش که اگر به ابتدای مسیر تحصیلی و حرفه‌ای خود بازگردد، چه چیزی را متفاوت انجام می‌دهد، گفت: زمان بیشتری را به مطالعه منابع اصلی، پژوهش و تقویت مهارت تفکر انتقادی اختصاص می‌دادم و برخی منابع مهم را چندین بار مطالعه می‌کردم.

دکتر شهبازی افزود: در بلندمدت، توانایی یادگیری، تحلیل و حل مسئله مهم‌تر از صرفاً کسب نمره خوب یا یادگیری تعداد زیادی تکنیک است.

شیرین‌ترین لحظه؛ بازگشت بیمار به زندگی

این دانشیار فیزیوتراپی درباره شیرین‌ترین خاطره حرفه‌ای خود اظهار کرد: یکی از لذت‌بخش‌ترین لحظه‌ها زمانی است که نتیجه درمان را در بازگشت بیمار به زندگی روزمره می‌بینیم. بیماری به من می‌گفت «پنج سال است که زانویم خم نشده بود» و دیدن اینکه دوباره توانسته این حرکت را انجام دهد، برای یک فیزیوتراپیست بسیار لذت‌بخش است.

وی خاطرنشان کرد: این لحظه‌ها یادآوری می‌کنند که پشت هر ارزیابی و هر جلسه درمان، در نهایت یک انسان و کیفیت زندگی او قرار دارد.

حرکت؛ نماد استقلال و کیفیت زندگی

دکتر شهبازی در پایان و به مناسبت روز جهانی فیزیوتراپی گفت: این مناسبت فرصتی است تا بار دیگر به اهمیت «حرکت» در زندگی انسان فکر کنیم. حرکت فقط راه رفتن یا ورزش کردن نیست؛ حرکت به معنای استقلال، مشارکت اجتماعی، کار کردن و داشتن کیفیت زندگی است.

وی خطاب به دانشجویان تأکید کرد: با علاقه یاد بگیرند، سؤال بپرسند و هیچ‌گاه یادگیری را متوقف نکنند و به همکاران نیز توصیه می‌کنم به علم، اخلاق حرفه‌ای و انسانیت در درمان وفادار بمانند.

این دانشیار فیزیوتراپی در پایان به مردم توصیه کرد: فیزیوتراپی فقط برای زمانی نیست که درد دارید؛ برای بهتر حرکت کردن، سالم‌تر ماندن و حفظ کیفیت زندگی نیز می‌توان از ظرفیت‌های این علم و متخصصان آن بهره گرفت.