پایگاه خبری وبدا

روان‌پزشک دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح علائم و پیامدهای جسمی و روانی اختلال «بی‌اشتهایی عصبی» (آنورکسیا نروزا)، بر ضرورت افزایش آگاهی خانواده‌ها، شناسایی زودهنگام علائم و آغاز به‌موقع روند درمان تأکید کرد.

دکتر منصور شکیبا در گفت‌وگو با خبرنگار وب‌دا اظهار کرد: بی‌اشتهایی عصبی یا آنورکسیا نروزا یک اختلال جدّی در حوزه سلامت روان است که می‌تواند با محدودیت شدید دریافت غذا، کاهش قابل‌توجه وزن و نگرانی شدید درباره وزن و تصویر بدنی همراه باشد. این اختلال به دلیل پیامدهای جسمی و روانی متعدد، نیازمند تشخیص و درمان تخصصی است و بی‌توجهی به علائم آن می‌تواند سلامت فرد را به‌طور جّی تهدید کند.

وی افزود: بی‌اشتهایی عصبی اغلب در دوره نوجوانی و جوانی بروز می‌کند و شناخت علائم اولیه آن از سوی خانواده‌ها می‌تواند نقش مهمی در شناسایی زودهنگام و پیشگیری از تشدید بیماری داشته باشد.

دو الگوی اصلی در بی‌اشتهایی عصبی

دکتر شکیبا با تشریح الگوهای اصلی این اختلال گفت: در یکی از الگوها، فرد با محدودکردن شدید مصرف غذا و گاهی انجام فعالیت بدنی بیش از حد، تلاش می‌کند وزن خود را کاهش دهد یا از افزایش آن جلوگیری کند.

وی ادامه داد: در الگوی دیگر، دوره‌هایی از پرخوری در کنار رفتارهای جبرانی مانند استفراغ عمدی یا استفاده نادرست از داروهای ملین و مدر مشاهده می‌شود که می‌تواند عوارض جسمی جدّی به همراه داشته باشد.

این روان‌پزشک دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: پرهیز از غذا خوردن در جمع، پنهان‌کردن رفتارهای غذایی، مشغولیت ذهنی شدید نسبت به وزن و اندام، وزن‌کشی مکرر، نگاه‌کردن وسواس‌گونه به بدن در آینه و تلاش برای پنهان‌کردن کاهش وزن با پوشیدن لباس‌های گشاد و متعدد، از جمله نشانه‌هایی است که می‌تواند توجه خانواده‌ها را به خود جلب کند.

از کم‌خونی و افت فشار تا عوارض قلبی خطرناک

وی با اشاره به پیامدهای جسمی بی‌اشتهایی عصبی بیان کرد: کاهش شدید وزن و سوءتغذیه می‌تواند عملکرد بسیاری از اندام‌های بدن را تحت تأثیر قرار دهد و عوارضی مانند کم‌خونی، افت فشار خون، اختلالات ضربان قلب، ریزش مو، رشد موهای کرکی، کاهش تراکم استخوان، مشکلات گوارشی و یبوست را ایجاد یا تشدید کند.

دکتر شکیبا افزود: در زنان، اختلالات قاعدگی و باروری نیز ممکن است در اثر کاهش شدید وزن و اختلالات تغذیه‌ای ایجاد شود. همچنین در موارد شدید، اختلالات آب و الکترولیت‌های بدن و عوارض قلبی و کلیوی می‌تواند وضعیت بیمار را به شرایط خطرناک و حتی تهدیدکننده حیات تبدیل کند.

وی تأکید کرد: شدت عوارض جسمی ارتباط مستقیمی با میزان و مدت سوءتغذیه دارد و در موارد شدید، بیمار ممکن است به مراقبت‌های تخصصی و بستری در بیمارستان نیاز داشته باشد.

عوامل روانی و اجتماعی در بروز اختلال

این روان‌پزشک، بی‌اشتهایی عصبی را اختلالی چندعاملی دانست و گفت: عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی، ویژگی‌های شخصیتی و روان‌شناختی، فشارهای محیطی، تصویر غیرواقعی از بدن و تأثیر برخی الگوهای اجتماعی و رسانه‌ای درباره لاغری می‌توانند در شکل‌گیری یا تشدید این اختلال نقش داشته باشند.

وی ادامه داد: کمال‌گرایی، اضطراب، افسردگی، تحریک‌پذیری، انزواطلبی، اختلال خواب و اشتغال ذهنی شدید با وزن و ظاهر بدن نیز ممکن است در مبتلایان مشاهده شود و در برخی موارد، مشکلات روانی همراه می‌تواند شدت بیماری را افزایش دهد

درمان؛ مسیری چندتخصصی و مستمر

دکتر شکیبا با تأکید بر ضرورت درمان چندوجهی بی‌اشتهایی عصبی اظهار کرد: روند درمان باید متناسب با شرایط جسمی و روانی بیمار و با همکاری متخصصان حوزه‌های مختلف دنبال شود. اصلاح الگوهای فکری و رفتاری، بازگرداندن تدریجی وضعیت تغذیه‌ای و وزن به محدوده سالم و درمان اختلالات روانی همراه، از محورهای مهم درمان هستند.

وی افزود: روان‌درمانی، از جمله درمان شناختی ـ رفتاری، می‌تواند در اصلاح نگرش فرد نسبت به غذا، وزن و تصویر بدنی مؤثر باشد و در صورت وجود افسردگی، اضطراب یا سایر اختلالات همراه، پزشک ممکن است دارودرمانی را نیز در نظر بگیرد.

این روان‌پزشک دانشگاه علوم پزشکی مشهد خاطرنشان کرد: در مواردی که سوءتغذیه شدید، اختلالات الکترولیتی، مشکلات قلبی یا سایر عوارض جسمی جدی وجود داشته باشد، بستری و مراقبت پزشکی ضروری است.

تغییرات رفتاری و جسمی جوانان را جدّی بگیریم

دکتر شکیبا با اشاره به اینکه برخی مبتلایان ممکن است بیماری خود را به‌صورت مستقیم مطرح نکنند، گفت: خانواده‌ها باید نسبت به تغییرات قابل‌توجه در الگوی تغذیه، کاهش وزن، سرگیجه، مشکلات گوارشی، اختلال خواب، تمایل به غذا خوردن در تنهایی، اختلالات قاعدگی یا باروری و تغییرات رفتاری حساس باشند.

وی تأکید کرد: مشاهده یک علامت به‌تنهایی به معنای ابتلا به بی‌اشتهایی عصبی نیست، اما مجموعه‌ای از تغییرات رفتاری، تغذیه‌ای و جسمی، به‌ویژه در نوجوانان و جوانان، می‌تواند ضرورت ارزیابی تخصصی را مطرح کند.

این روان‌پزشک دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان با تأکید بر نقش خانواده در روند درمان گفت: برخورد سرزنش‌آمیز یا تمرکز صرف بر افزایش وزن می‌تواند روند درمان را دشوارتر کند؛ بنابراین خانواده‌ها باید ضمن حفظ حمایت عاطفی، در صورت مشاهده علائم هشدار، فرد را برای دریافت ارزیابی و درمان تخصصی همراهی کنند.