پایگاه خبری وبدا

نتایج یک طرح مطالعاتی در دانشگاه علوم پزشکی مشهد نشان می‌دهد عصاره هیدروالکلی میوه عناب، به‌ویژه در فرم نانوکپسوله، اثرات ناشی از L‑NAME در افزایش فشار خون و ضربان قلب را کاهش می‌دهد؛ به‌طوری که دوز ۱۰۰ نانوکپسوله معادل دوز ۲۰۰ عصاره معمولی بوده و دوز ۲۰۰ نانوکپسوله اثربخشی بیشتری نشان داده است.

دکتر محمدناصر شافعی، مجری طرح مطالعاتی «بررسی اثر ضد فشارخونی فرم نانوکپسوله عصاره هیدروالکلی میوه عناب (Ziziphus jujuba) بر پرفشاری خون القاشده با L‑NAME در موش‌های صحرایی»، در گفت‌وگو با وب‌دا، با اشاره به اهمیت بیماری پرفشاری خون گفت: پرفشاری خون (Hypertension) یکی از شایع‌ترین اختلالات قلبی ـ عروقی است که در صورت عدم کنترل می‌تواند به آسیب جدی در اندام‌های حیاتی مانند قلب، مغز، کلیه و عروق منجر شود. از این رو، تشخیص و مرحله‌بندی صحیح آن در تعیین راهکارهای درمانی، اعم از تغییر سبک زندگی یا درمان دارویی، اهمیت حیاتی دارد.

وی با بیان اینکه فشار خون درمان قطعی ندارد و بیشتر رویکردهای درمانی ماهیت کنترلی و حفاظتی دارند، افزود: در این میان داروهای شیمیایی متعددی مورد استفاده قرار می‌گیرند که علاوه بر هزینه بالا، عوارض جانبی متعددی نیز دارند. در مقابل، گیاهان دارویی به دلیل دارا بودن ترکیبات فعال زیستی مانند فلاونوئیدها، آلکالوئیدها، ساپونین‌ها و ترپنوئیدها، در سال‌های اخیر به‌عنوان گزینه‌های مکمل یا جایگزین در درمان بیماری‌های قلبی ـ عروقی مورد توجه قرار گرفته‌اند و تمایل به استفاده از آن‌ها روزبه‌روز افزایش می‌یابد.

دکتر شافعی در توضیح جزئیات پژوهش گفت: در این مطالعه، با هدف بهبود اثربخشی و ماندگاری اثرات ضد فشارخونی عصاره عناب، اثر فرم نانوکپسوله عصاره هیدروالکلی میوه عناب در پیشگیری از پرفشاری خون القاشده از طریق مهار سنتز نیتریک‌اکسید توسط L‑NAME بررسی شد. حجم نمونه شامل ۵۶ سر موش صحرایی نر بود که در ۸ گروه و با ۷ حیوان در هر گروه تقسیم‌بندی شدند. در این مطالعه تجربی، پارامترهای همودینامیک شامل فشار خون سیستولیک، فشار متوسط شریانی و ضربان قلب به‌صورت پیوسته از طریق کاتتر شریان فمورال و با استفاده از سیستم PowerLab ثبت شد.

وی ادامه داد: در این مطالعه اثر سالین، عصاره هیدروالکلی و فرم نانوکپسوله عناب بر پاسخ‌های قلبی ـ عروقی در موش‌های صحرایی نرمال بررسی شد. ابتدا در یک گروه نرمال سالین تزریق شد و در گروهی دیگر با تزریق L‑NAME، به‌عنوان مهارکننده سنتز نیتریک‌اکسید (NO)، پرفشاری خون ایجاد گردید. در یک گروه نیز عصاره گیاه به‌صورت داخل‌صفاقی تزریق شد و نیم ساعت بعد L‑NAME تجویز گردید. همچنین سه دوز از عصاره نانوکپسوله به‌صورت داخل‌صفاقی در گروه‌های جداگانه تزریق شد و نیم ساعت بعد L‑NAME تجویز گردید.

بنا بر گزارش دکتر شافعی از نتایج این طرح مطالعاتی، L‑NAME موجب افزایش فشار خون و ضربان قلب شد و این افزایش در مقایسه با گروه کنترل معنی‌دار بود. در مقابل، عصاره عناب با دوز ۲۰۰ توانست فشار خون و ضربان قلب ناشی از L‑NAME را کاهش دهد. همچنین سه دوز فرم نانوکپسوله عناب نیز اثر L‑NAME را کاهش داد، با این تفاوت که اثربخشی و ماندگاری این فرم نسبت به عصاره بدون کپسوله بیشتر بود؛ به‌طوری که اثر دوز ۱۰۰ نانوکپسوله معادل دوز ۲۰۰ عصاره معمولی ارزیابی شد و دوز ۲۰۰ نانوکپسوله نیز اثر بسیار بیشتری نشان داد.

دکتر شافعی با بیان اینکه یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد عصاره عناب، به‌ویژه در فرم نانوکپسوله، می‌تواند به‌عنوان یک مکمل در کنترل پرفشاری خون مورد توجه قرار گیرد، افزود: استفاده از فناوری نانو با افزایش پایداری، زیست‌فراهمی و کارایی ترکیبات فعال موجود در عناب، سبب شده است اثرات ضد فشارخونی آن نسبت به عصاره معمولی برجسته‌تر شود. این موضوع می‌تواند زمینه‌ساز توسعه فرآورده‌های دارویی و مکمل‌های گیاهی نوین با پشتوانه علمی برای بیماران مبتلا به پرفشاری خون باشد. افزون بر این، نتایج مطالعه حاضر شواهد جدیدی برای حمایت از کاربرد عناب با خواص آنتی‌اکسیدانی و وازودیلاتوری در مدیریت بیماری‌های قلبی ـ عروقی در کنار درمان‌های متداول ارائه می‌دهد.

این استاد و محقق دانشگاه علوم پزشکی مشهد با توجه به نتایج مطالعه انجام‌شده، پیشنهادهای زیر را مطرح کرد:

۱. انجام کارآزمایی‌های بالینی در انسان برای ارزیابی کارایی و ایمنی عصاره نانوکپسوله عناب در بیماران مبتلا به پرفشاری خون.

۲. انجام مطالعات دقیق‌تر با تمرکز بر مسیرهای مولکولی و بیوشیمیایی، از جمله بررسی مسیرهای آنتی‌اکسیدانی، شاخص‌های التهابی و مسیر NO.

۳. بررسی اثر دوزهای مختلف و مقایسه بلندمدت بین فرم نانوکپسوله و عصاره هیدروالکلی همراه با سنجش پارامترهای بیوشیمیایی خون.

۴. بررسی ترکیب عصاره عناب با سایر داروها یا مکمل‌های گیاهی ضد فشار خون و مطالعه اثرات هم‌افزای احتمالی آن‌ها در حیوانات نرمال.

گفتنی است این مطالعه با کد 4021945 ثبت شده و با همکاری خانم‌ها دکتر ویدا علیخانی، سارا حسینیان و زهرا گنجه‌ای انجام شده است.

لینک مطالعه به‌عنوان یک طرح پایان‌یافته در نشانی زیر در دسترس است:

https://scholar.google.com/citations?user=5Vs1ob4AAAAJ&hl=en

DOI: 10.22038/ajp.2017.24232.1887