افزایش نگرانکننده شیوع دیابت در جهان؛ کنترل قند خون برای پیشگیری از عوارض این بیماری حیاتی است
فوقتخصص غدد و متابولیسم و عضو هیأتعلمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به روند رو به افزایش ابتلا به دیابت در جهان و بهویژه در منطقه خاورمیانه تأکید کرد: هدف از درمان دیابت تنها کاهش قند خون و رفع علائم بالینی آن نیست، بلکه پیشگیری از عوارض جدی و مزمن این بیماری در ارگانهای مختلف بدن که بر کیفیت زندگی بیمار و میزان مرگومیر ناشی از بیماری تأثیر بسزایی دارد نیز از اهداف مهم درمان است.
دکتر پروین لایق با اشاره به شیوع رو به افزایش دیابت در سالهای اخیر گفت: دیابت یکی از شایعترین بیماریهایی است که امروزه با آن مواجه هستیم و متأسفانه روند ابتلا به آن در سراسر جهان در حال افزایش است. در منطقه ما نیز این روند با سرعت بیشتری اتفاق میافتد و آمار ابتلا همچنان رو به رشد است.
وی افزود: در کنار دیابت، اضافهوزن و چاقی نیز بهطور همزمان در حال افزایش است و این دو مسئله ارتباط تنگاتنگی با یکدیگر دارند.
فوقتخصص غدد و متابولیسم با اشاره به انواع دیابت اظهار کرد: عمده بیماران دیابتی را مبتلایان به دیابت نوع ۲ تشکیل میدهند. گرچه موارد دیابت نوع یک نیز وجود دارد و آمار آن تا حدی افزایش یافته است، اما بیشترین رشد شیوع مربوط به دیابت نوع ۲ است.
وی ادامه داد: در بروز دیابت نوع ۲، دو عامل اصلی نقش مهمی دارند؛ یکی زمینه مساعد ژنتیکی فرد است و به همین دلیل معمولاً در میان اعضای خانواده و نزدیکان بیمار سابقه ابتلا به دیابت دیده میشود. عامل مهم دیگر، سبک زندگی فرد از نظر نوع تغذیه و میزان فعالیت بدنی است.
این فوقتخصص افزود: در حالی که امکان مداخله در زمینه ژنتیکی چندان وجود ندارد، در حوزه سبک زندگی میتوان اقدامات مؤثری انجام داد. به همین دلیل بخش مهمی از درمان بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ – که شایعترین نوع دیابت است – به اصلاح شیوه زندگی مربوط میشود. به گفته وی، اصلاح تغذیه و افزایش فعالیت بدنی از مهمترین بخشهای این تغییر سبک زندگی است و بیمار برای کنترل مناسب بیماری باید بهطور منظم به پزشک مراجعه کرده و توصیهها و آزمایشهای دورهای را انجام دهد.
این فوقتخصص غدد با تأکید بر اینکه اهمیت دیابت تنها به بروز علائمی مانند تشنگی زیاد یا تکرر ادرار محدود نمیشود، گفت: بالا بودن قند خون در طولانیمدت میتواند سیستمهای مختلف بدن را درگیر کند؛ از عوارض چشمی و کلیوی گرفته تا مشکلات قلبیعروقی، زخم پای دیابتی و آسیبهای عصبی که بروز آنها با کاهش کیفیت زندگی و افزایش مرگومیر همراه است.
دکتر لایق ادامه داد: بنابراین در برخورد با بیمار دیابتی، هدف تنها رفع علائم اولیه نیست، بلکه باید از بروز عوارض مزمن بیماری جلوگیری کرد.
کنترل همزمان قند خون، فشار خون و چربی خون؛ کلید پیشگیری از عوارض خطرناک دیابت
وی درباره راهکار پیشگیری از عوارض دیابت گفت: مهمترین اقدام، رساندن قند خون بیمار به محدوده مطلوب و نزدیک به طبیعی است. هرچند این موضوع در ظاهر ساده به نظر میرسد، اما در عمل دستیابی به کنترل مناسب قند خون در بسیاری از بیماران آسان نیست.
این فوقتخصص خاطرنشان کرد: در بسیاری از کشورها نیز درصد بیمارانی که به کنترل مطلوب قند خون میرسند چندان بالا نیست. بخشی از این مسئله به آنچه «اینرسی بیمار» و «اینرسی پزشک» گفته میشود مربوط است.
وی افزود: از آنجا که دیابت یک بیماری مزمن و طولانیمدت است و ارتباط زیادی با سبک زندگی و تغذیه دارد، کنترل موفق آن نیازمند همکاری و مشارکت فعال خود بیمار است.
دکتر لایق با تأکید بر اهمیت کنترل دقیق قند خون اظهار کرد: باید تلاش شود قند خون بیمار به عدد هدف تعیینشده برای او برسد. با این حال، در کنار کنترل قند خون، دو عامل مهم دیگر یعنی فشار خون بالا و چربی خون بالا نیز باید بهطور همزمان مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: فشار خون بالا و چربی خون بالا از جمله عواملی هستند که در صورت کنترلنشدن میتوانند خطر بروز عوارض دیابت را افزایش دهند. به همین دلیل لازم است این سه شاخص بهطور همزمان کنترل شوند تا احتمال بروز عوارض مزمن کاهش یافته یا دستکم زمان بروز آنها به تأخیر بیفتد.
دکتر لایق خاطرنشان کرد: اگر بتوان قند خون، فشار خون و چربی خون را بهخوبی کنترل کرد، بهترین نتیجه در پیشگیری از عوارض مزمن دیابت حاصل میشود. این عوارض نهتنها کیفیت زندگی بیماران را کاهش میدهد، بلکه میتواند طول عمر آنها را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
وی تصریح کرد: هدف از درمان بیماران دیابتی این است که ضمن برطرف شدن علائم آزاردهنده بیماری، از بروز عوارض مزمن نیز جلوگیری شود. اگر این عوارض هنوز ایجاد نشده باشد باید از بروز آنها پیشگیری کرد و اگر ایجاد شده باشد، باید با مدیریت مناسب مانع پیشرفت آنها شد تا کیفیت زندگی بیمار حفظ شود.
تنظیم کالری روزانه و پرهیز از رژیمهای خودسرانه؛ راهکار اصولی کنترل دیابت
دکتر پروین لایق با تأکید بر اهمیت تنظیم دقیق رژیم غذایی در بیماران دیابتی اظهار کرد: آنچه در تغذیه بیماران دیابتی اهمیت دارد، تنظیم مجموع کالری دریافتی روزانه است. معمولاً حدود ۵۵ تا ۶۵ درصد انرژی از کربوهیدراتها، تا ۲۰ درصد از پروتئینها و تا ۳۰ درصد از چربیها تأمین میشود؛ اما تنظیم صحیح کل کالری روزانه متناسب با نیاز هر فرد، مهمترین مسئله است.
وی افزود: برخی بیماران تصور میکنند با حذف یک وعده غذایی یا انجام اقدامات خودسرانه میتوانند بیماری را کنترل کنند، در حالی که این روشها نهتنها اصولی نیست، بلکه در درازمدت مشکلساز خواهد بود.
این فوقتخصص ادامه داد: بهترین راهکار مراجعه به متخصص یا کارشناس تغذیه است تا میزان کالری مورد نیاز بر اساس شرایط فردی محاسبه شود و سهم هریک از درشتمغذیها بهطور دقیق تعیین گردد. سپس برنامه غذایی متناسب با غذاهای رایج و در دسترس فرد تنظیم میشود.
وی گفت: پس از تعیین کالری مورد نیاز، باید این انرژی میان وعدههای اصلی و میانوعدهها بهدرستی تقسیم شود. معمولاً توصیه میشود بیماران دیابتی سه وعده اصلی و سه میانوعده داشته باشند تا نوسانات شدید قند خون رخ ندهد.
دکتر لایق خاطرنشان کرد: حذف برخی مواد غذایی مانند نوشابهها یا غذاهای پرقند گرچه مفید است، اما کافی نیست. اگر برنامه غذایی علمی و متعادل نباشد، بیمار در مدت کوتاهی خسته میشود و به اهداف درمانی نمیرسد.
وی تأکید کرد: مدیریت تغذیه در دیابت یک کار تخصصی است و نیاز به برنامهریزی دقیق و قابل اجرا در بلندمدت دارد تا بیمار بدون احساس محرومیت شدید بتواند برنامه را ادامه دهد.
این عضو هیأتعلمی دانشگاه افزود: در مدیریت دیابت تنها رژیم غذایی اهمیت ندارد، بلکه میزان فعالیت بدنی نیز نقش مهمی در کنترل قند خون ایفا میکند.
وی بیان کرد: در برخی موارد ممکن است یک رژیم از نظر علمی بسیار مناسب باشد، اما برای بیمار قابل اجرا نباشد. هنگام تنظیم رژیم غذایی باید جنبههای عملی، توان اقتصادی، دسترسی به مواد غذایی و شرایط واقعی زندگی بیمار نیز در نظر گرفته شود؛ زیرا این برنامه باید در طول زندگی فرد قابل اجرا باشد.
وی تأکید کرد: تنظیم رژیم غذایی باید متناسب با شرایط شخصی، امکانات و دسترسیهای هر فرد باشد تا بهترین و در عین حال عملیترین برنامه برای او تعیین شود. به گفته وی، این موضوع یکی از چالشهای مهم مدیریت دیابت است.
دکتر لایق افزود: بیمارانی که همکاری بیشتری در رعایت سبک زندگی دارند، کنترل بهتری بر بیماری خود خواهند داشت. کنترل چاقی نیز اهمیت زیادی دارد و افرادی که اضافهوزن دارند باید برای کاهش وزن اقدام کنند.
این متخصص غدد اضافه کرد: در درمان دیابت، اصلاح سبک زندگی در اولویت قرار دارد؛ اما اگر این اقدامات کافی نباشد، باید از درمان دارویی استفاده کرد و در برخی موارد خاص حتی روشهای جراحی چاقی نیز مطرح میشود که تصمیمگیری درباره آن بر عهده پزشک است.
وی با اشاره به تغییر الگوی ابتلا به دیابت در سالهای اخیر گفت: کاهش فعالیت بدنی و افزایش دسترسی به غذاهای پرکالری از عوامل مهم افزایش شیوع چاقی و بهدنبال آن افزایش دیابت نوع ۲ است.
دکتر لایق ادامه داد: در گذشته کودکان و نوجوانان فعالیت بدنی بیشتری داشتند و کمتر با اضافهوزن مواجه بودند، اما امروزه به دلیل کاهش تحرک و تغییر الگوی تغذیه، شاهد افزایش اضافهوزن و چاقی در میان نوجوانان هستیم.
وی هشدار داد: نوجوانانی که دچار اضافهوزن یا چاقی هستند، بهویژه اگر سابقه خانوادگی دیابت داشته باشند، بیشتر در معرض ابتلا به دیابت نوع ۲ قرار میگیرند. در حالی که در گذشته مشاهده دیابت نوع ۲ در سنین پایین کمتر رایج بود، امروزه موارد آن حتی در میان نوجوانان نیز دیده میشود.
این فوقتخصص غدد و متابولیسم در پایان تأکید کرد: برای پیشگیری از این روند، لازم است فعالیت بدنی در میان کودکان و نوجوانان افزایش یابد و مصرف غذاهای پرکالری و فستفودها محدود شود.
درج نظر