پایگاه خبری وبدا

عضو هیأت علمی گروه انفورماتیک پزشکی و سرپرست کمیته تحقیقات دانشکده پزشکی مشهد، با اشاره به موفقیت تیم خود در جشنواره نوزدهم شهید مطهری گفت: این محصول با تبدیل تجربه‌های انفرادی بالینی به ثروت علمی جمعی، ضریب خطای مامایی را کاهش داده و امنیت سلامت مادر و نوزاد را افزایش می‌دهد.

دکتر سید محمد طباطبائی در گفت‌وگو با وب‌دا، آموزش بالینی را یکی از مهم‌ترین بخش‌های فرآیند آموزش در گروه‌های مختلف پزشکی برشمرد و گفت: «بخش قابل‌توجهی از مقوله یادگیری حرفه‌ای در محیط بالین تکمیل می‌شود و در این محیط، آموخته‌ها به عمل درمی‌آیند و مهارت‌ها آموزش داده می‌شوند.

وی ادامه داد: محیط یادگیری بالینی نقش مهمی در یادگیری دانشجویان و کسب شایستگی‌های بالینی دارد و آنان را قادر می‌سازد شکاف میان تئوری و عمل را پر کنند و مهارت‌های حیاتی لازم برای تصمیم‌گیری بالینی را به دست آورند؛ چراکه دانشجویان زمان بیشتری را در محیط‌های بالینی نسبت به کلاس درس می‌گذرانند و تجربه‌های بسیاری کسب می‌کنند. با این حال، این تجربه‌ها معمولاً ثبت نمی‌شوند و به دیگران نیز منتقل نمی‌گردند. از این رو، طراحی یک سامانه برای این دانشجویان، گامی ارزشمند در جهت ارتقای آموزش علوم پزشکی محسوب می‌شود.

عضو هیأت علمی گروه انفورماتیک پزشکی خاطرنشان کرد: این سامانه در واقع پلی میان تئوری و بالین است و خلأ بزرگ میان کلاس‌های تئوری و محیط‌های بالینی را در حوزه تجربه‌ها و اتفاقات پر می‌کند. در این محیط یادگیری تعاملی، دانشجو می‌تواند با بیان تجربه خود، شاهد بازخورد اساتید باشد و از نظرات و تجربیات همسالان خود بهره‌مند شود.

همچنین از طریق مستندسازی تجربیات و یادگیری مبتنی بر کیس، امکان ایجاد یک بانک اطلاعاتی ارزشمند از موارد نادر یا چالش‌برانگیز فراهم می‌شود؛ مواردی که ممکن است همه دانشجویان در بالین با آن‌ها مواجه نشوند، یا حتی موارد رایجی که دانشجویان به سادگی از کنار آن‌ها عبور می‌کنند.

دسترسی همیشگی، سریع و ارزان برای کاربران

دکتر طباطبائی همچنین گفت: با توجه به اینکه این سامانه در بستر اینترنت ارائه شده است، دسترسی همیشگی، سریع و ارزان برای کاربران فراهم شده و امکان مشاوره و هم‌فکری برای دانشجویانی که در کارآموزی‌ها غیبت کرده‌اند نیز وجود دارد. در این سامانه، به اشتراک‌گذاری تجربه‌ها با حفظ حریم خصوصی بیمار و رعایت اخلاق پزشکی هم در نظر گرفته شده است.

شکل‌گیری ایده کار و آغاز فرایند

عضو هیأت علمی گروه انفورماتیک پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در خصوص شکل‌گیری ایده کار نیز گفت: ایده اصلی این محصول از جایی شکل گرفت که با وجود تأکید مطالعات بر اهمیت بیان تجربه‌ها برای سایر دانشجویان در یادگیری بالینی، تاکنون مطالعه‌ای در این خصوص در کشور انجام نشده بود. بنابراین، برای ارتقای کیفیت آموزش بالینی لازم بود سامانه‌ای طراحی شود که بتواند با در نظر گرفتن همه جنبه‌ها و عوامل آموزش بالینی، به اساتید کمک کند. این شیوه صرفاً محدود به حضور دانشجو در کلاس نیست و همه دانشجویان می‌توانند در آن شرکت کنند؛ در نتیجه ارزیابی جامع‌تری از تأثیر تجربه‌های دانشجویان به دست می‌آید که این خود مزیتی مهم نسبت به روش‌های سنتی است.

به طور کلی، تجربه یادگیری بالینی دانشجویان علوم پزشکی کمتر به‌عنوان یک کل مورد توجه قرار گرفته است. با توجه به اینکه دانشجویان مشتریان اصلی نظام آموزشی هستند و وجود سازوکاری دائمی برای بهره‌گیری از تجربه‌های آنان برای بهبود نظام آموزشی ضروری است، و نظر به شفاف نبودن تجربه یادگیری بالینی دانشجویان، انجام چنین مطالعه‌ای ضروری به نظر می‌رسید.

از آنجا که تاکنون سامانه‌ای که در آن تجارب بالینی به صورت منسجم برای تمامی دانشجویان قابل دسترس باشد و موجب تسهیل ارتباط دانشجویان با یکدیگر شود، طراحی نشده بود، این مطالعه پس از تشکیل جلسات متعدد میان اعضای تیم شکل گرفت. خروجی این پژوهش حاصل تعامل و همکاری بسیار خوب بین متخصصان حوزه‌های مختلف است؛ از جمله دکتر فاطمه‌زهرا کریمی، دکتر سید محمد طباطبائی، دکتر کبری میرزاخانی، دکتر فاطمه هادی‌زاده و مهندس مصطفی سهرابی‌فر.

منابع شکل‌گیری ایده نیز از مشاهده استرس و اضطراب دانشجویان در مواجهه با کیس‌های واقعی، که نشان‌دهنده کم‌اطلاعی یا کم‌تجربگی آنان بود، تأیید شد. همچنین بسیاری از تجربیات حیاتی اساتید و دانشجویان صرفاً در محیط‌های بالینی و به صورت شفاهی رد و بدل می‌شد و جایی برای ثبت و تحلیل آن‌ها وجود نداشت. بر همین اساس، تصمیم گرفته شد این دانش شفاهی به دانش مکتوب تبدیل شود تا همه به آن دسترسی داشته باشند.

نوآوری‌ها و تفاوت‌های فرایند با نمونه‌های دیگر

دکتر طباطبائی در ادامه گفت: «از مهم‌ترین نوآوری‌ها و تفاوت‌های این فرایند با نمونه‌های دیگر می‌توان به تخصصی بودن آن اشاره کرد؛ به‌گونه‌ای که برخلاف شبکه‌های اجتماعی عمومی مانند ایتا و بله، این پلتفرم به‌طور اختصاصی برای آموزش بالینی مامایی طراحی شده و دارای دسته‌بندی‌های علمی و اختصاصی مانند پره‌ناتال، فوریت‌های مامایی، زایشگاه، بیماری‌های زنان و… است. همچنین نظارت استاد در این سامانه مانع انتقال اطلاعات نادرست می‌شود.

قابلیت جست‌وجو و آرشیو نیز از دیگر ویژگی‌های مهم این سامانه است؛ به‌طوری‌که کاربر می‌تواند یک کیس خاص، مانند خونریزی پس از زایمان، را جست‌وجو کرده و تمام تجربه‌های مرتبط با آن را در کمترین زمان مطالعه کند. تاکنون بیش از ۱۰۰ تجربه بالینی توسط دانشجویان ثبت و مورد بررسی قرار گرفته که این موضوع نشان‌دهنده کارایی و نیاز شدید به این پلتفرم است.

وی ادامه داد: از دیگر مزایای این سامانه، امکان یادگیری از تجربه‌های دیگران، مشارکت در یادگیری، دریافت بازخورد علمی از اساتید و ادامه‌دار شدن زنجیره انتقال تجربه‌هاست. حتی پیشنهاد شده است تمام دانشجویان کشور امکان دسترسی به این سامانه را داشته باشند تا بتوانند از تجربه‌های دانشگاه‌های دیگر نیز بهره‌مند شوند؛ زیرا اگر بستری فراهم شود که دانشجویان سایر دانشکده‌ها نیز تجربه‌های خود را ثبت کنند، هر دانشجو به دنیایی از تجربه‌ها دسترسی خواهد داشت که اساتید نیز آن‌ها را نقد و بررسی می‌کنند. این سامانه با ایجاد بستری مناسب برای به اشتراک‌گذاری تجربه‌ها، می‌تواند به گردآوری مجموعه‌ای گسترده از تجربه‌های بومی و متناسب با نیاز بیماران واقعی کمک شایانی به آموزش دانشگاهی کند.

این سامانه همچنین فرصتی فراهم می‌کند تا دانشجویان از چالش‌ها و راه‌حل‌های موجود در موقعیت‌های مشابه بیاموزند؛ رویکردی که منجر به حمایت و توانمندسازی دانشجویان در بالین می‌شود. با اشتراک‌گذاری دانش، دانشجویان می‌توانند از اشتباهات و تجربه‌های یکدیگر درس بگیرند و از بروز خطا جلوگیری کنند. افزون بر این، وقتی تجربه‌های افراد دیده می‌شود و بازخورد می‌گیرند، انگیزه بیشتری برای مطالعه و ارتقای علمی پیدا می‌کنند. یکی از ویژگی‌های بارز سامانه نیز امکان تحلیل و بازخورد علمی است؛ زیرا اگر صرفاً ثبت تجربه انجام شود اما تحلیل یا بازخورد علمی از سوی اساتید ارائه نشود، یادگیری عمیق شکل نمی‌گیرد.

چالش‌های پیش رو

دکتر طباطبائی در ادامه به چالش‌های کار اشاره کرد و اظهار داشت: در مسیر اجرا چالش‌هایی وجود داشت؛ از جمله چالش محرمانگی اطلاعات بیمار که برای آن پروتکل‌های حفاظتی جهت عدم افشای هویت بیماران در نظر گرفته شد و به کاربران آموزش داده شد چگونه تجربه‌های خود را بدون ذکر نام، چهره یا مشخصات هویتی بیمار گزارش کنند. چالش مشارکت نیز با طراحی سیستم امتیازدهی برای ترغیب دانشجویان و اساتید مدیریت شد تا فعال‌ترین کاربران شناسایی و تشویق شوند. همچنین طراحی رابط کاربری بسیار ساده و ارائه ویدئوهای آموزشی کوتاه، مقاومت در برابر فناوری را کاهش داد.

وی اضافه کرد: در حال حاضر، سطح اثرگذاری این سامانه به دانشگاه علوم پزشکی مشهد رسیده است، اما در صورت حمایت می‌تواند در سطح کشور نیز گسترش یابد. همچنین برای آن راه‌های درآمدزایی مانند فروش پلتفرم، دریافت هزینه برای دسترسی به بخش‌های خاص، جذب تبلیغات یا حامیان مالی و سطح‌بندی دسترسی کاربران پیش‌بینی شده است. با این حال، مهم‌ترین دستاورد این سامانه، انتقال سریع‌تر تجربه‌ها، کاهش خطاهای انسانی، بهبود پیامدهای بالینی بیماران و حمایت از عدالت آموزشی است؛ زیرا دانشجویان در هر دانشگاهی از کشور می‌توانند از تجربه‌های اساتید و دانشجویان سایر دانشگاه‌ها بهره‌مند شوند.