پایگاه خبری وبدا

عضو هیأت علمی گروه داروسازی بالینی دانشکده داروسازی مشهد گفت: متخصص داروسازی بالینی با تمرکز بر انتخاب، تنظیم و پایش داروها، می‌تواند در کنار پزشک و سایر اعضای تیم درمان، نقش مؤثری در تصمیم‌گیری‌های درمانی، کاهش عوارض و خطاهای دارویی و ارتقای ایمنی و اثربخشی درمان داشته باشد.

دکتر هدیه کرباس‌فروشان، متخصص داروسازی بالینی و عضو هیأت علمی گروه داروسازی بالینی دانشکده داروسازی مشهد، در گفت‌وگو با وب‌دا اظهار کرد: داروسازی بالینی یا فارماکوتراپی، شاخه‌ای از علوم دارویی است که تمرکز اصلی آن بر استفاده صحیح، ایمن و اثربخش از دارو در بیماران است.

وی افزود: داروساز بالینی صرفاً با خود دارو سروکار ندارد، بلکه دارو را در کنار شرایط بالینی بیمار، بیماری‌های زمینه‌ای، نتایج آزمایش‌ها و سایر داروهای مصرفی او ارزیابی می‌کند تا بیمار «داروی درست، با دوز درست، در زمان درست و برای مدت مناسب» دریافت کند و احتمال بروز عوارض، تداخلات و خطاهای دارویی به حداقل برسد.

عضو هیأت علمی گروه داروسازی بالینی دانشکده داروسازی مشهد، داروسازی بالینی را حلقه ارتباطی میان علوم دارویی و مراقبت از بیمار دانست و گفت: متخصص داروسازی بالینی در کنار پزشک، پرستار و سایر اعضای تیم سلامت می‌تواند در انتخاب و تنظیم دوز دارو، بررسی تداخلات، شناسایی عوارض ناخواسته، پایش اثربخشی و ایمنی درمان، بررسی نتایج آزمایشگاهی مرتبط با دارو و آموزش بیمار مشارکت داشته باشد.

نقش پررنگ داروساز بالینی در بیماران پیچیده

دکتر کرباس‌فروشان با اشاره به اهمیت حضور متخصصان داروسازی بالینی در مراقبت از بیماران با شرایط پیچیده، خاطرنشان کرد: این نقش در بیمارانی که داروهای متعددی مصرف می‌کنند یا با بیماری‌های زمینه‌ای و شرایط خاص مواجه هستند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

وی ادامه داد: در بیماران مبتلا به سرطان، داروساز بالینی می‌تواند در بررسی رژیم دارویی، تنظیم دوز، شناسایی تداخلات و عوارض درمان و مراقبت‌های حمایتی نقش داشته باشد. در بیماران پیوندی نیز پایش داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی، بررسی تداخلات دارویی و توجه به تغییرات عملکرد کلیه و کبد اهمیت ویژه‌ای دارد.

این متخصص داروسازی بالینی افزود: در بیماران مبتلا به نارسایی کلیه و کبد نیز ممکن است دوز یا فاصله مصرف برخی داروها متناسب با عملکرد این اندام‌ها نیاز به تنظیم داشته باشد. در بیماران دیابتی نیز بررسی داروهای کاهنده قند خون، احتمال اُفت قند و تداخلات دارویی اهمیت دارد.

وی گفت: انتخاب و پایش دارو در گروه‌هایی همچون بیماران هموفیلی و تالاسمی، کودکان، مادران باردار و سالمندان نیز باید با توجه به شرایط فیزیولوژیک و بالینی آنان انجام شود؛ به‌ویژه در سالمندان که به دلیل مصرف هم‌زمان چند دارو، احتمال تداخلات و عوارض دارویی بیشتر است.

داروسازی بالینی؛ از آموزش و پژوهش تا بهبود درمان بیماران

دکتر کرباس‌فروشان با اشاره به سابقه شکل‌گیری این رشته در کشور اظهار کرد: رشته داروسازی بالینی در ایران از سال ۱۳۷۰ شکل گرفت و پذیرش دستیار تخصصی آن از سال ۱۳۷۴ در دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران آغاز شد.

وی افزود: در حال حاضر دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران، شهید بهشتی، مازندران، اصفهان، شیراز، تبریز و مشهد دارای پذیرش دوره دستیاری داروسازی بالینی هستند و بیش از ۲۵ دانشگاه علوم پزشکی نیز دارای گروه داروسازی بالینی در دانشکده‌های داروسازی خود هستند.

عضو هیأت علمی گروه داروسازی بالینی دانشکده داروسازی مشهد تصریح کرد: دانشگاه علوم پزشکی مشهد از مراکز مهم آموزش داروسازی بالینی در کشور است و از سال ۱۳۹۷ با پذیرش نخستین گروه دستیاران این رشته، فعالیت خود را در زمینه تربیت متخصصان داروسازی بالینی آغاز کرده است.

وی ادامه داد: در حال حاضر گروه داروسازی بالینی دانشگاه علوم پزشکی مشهد دارای هشت عضو هیأت علمی و ۱۹ دانشجو است و سالانه چهار تا پنج دانشجوی جدید در این رشته پذیرش می‌شوند. تاکنون نیز هفت متخصص داروسازی بالینی از این گروه فارغ‌التحصیل شده‌اند که در بیمارستان‌های مختلف مشغول ارائه خدمات هستند.

دکتر کرباس‌فروشان درباره فعالیت‌های پژوهشی این حوزه گفت: پژوهش‌های داروسازی بالینی مستقیماً با مسائل واقعی بیماران و نظام سلامت ارتباط دارد و موضوعاتی همچون ایمنی دارو، پیشگیری از خطاهای دارویی، تداخلات دارویی، مصرف منطقی دارو، پایش عوارض، تنظیم دوز دارو در بیماران مبتلا به نارسایی کلیه و کبد، مراقبت دارویی در بیماران سرطانی و پیوندی و ارزیابی اثربخشی و هزینه‌اثربخشی درمان‌ها را دربرمی‌گیرد.

وی تأکید کرد: ارزش این پژوهش‌ها زمانی بیشتر نمایان می‌شود که نتایج مطالعات از سطح مقاله علمی فراتر رفته و به تغییر شیوه درمان، افزایش ایمنی بیمار، کاهش عوارض و هزینه‌های غیرضروری و در نهایت ارتقای کیفیت خدمات سلامت منجر شود.

ضرورت تقویت جایگاه داروساز بالینی در تیم درمان

این متخصص داروسازی بالینی، تقویت حضور ساختاریافته داروسازان بالینی در فرآیند مراقبت از بیمار را یکی از نیازهای مهم نظام سلامت عنوان کرد و گفت: وقتی متخصص داروسازی بالینی در کنار پزشک و سایر اعضای تیم درمان حضور داشته باشد، ظرفیت قابل توجهی برای ارتقای ایمنی و اثربخشی درمان ایجاد می‌شود.

دکتر کرباس‌فروشان افزود: توسعه زیرساخت‌های آموزشی و بالینی، فراهم کردن فرصت حضور بیشتر دانشجویان در محیط‌های واقعی درمان، تقویت آموزش‌های بین‌رشته‌ای، حمایت از پژوهش‌های کاربردی و مسئله‌محور و ایجاد بستر انجام مطالعات مشترک با گروه‌های پزشکی و درمانی، از نیازهای مهم این حوزه است.

وی خاطرنشان کرد: انتظار ما این است که جایگاه داروساز بالینی در نظام سلامت بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد و از ظرفیت این متخصصان برای ارتقای کیفیت و ایمنی درمان استفاده شود.

درمان موفق، بدون آموزش به‌روز و پژوهش هدفمند امکان‌پذیر نیست

عضو هیأت علمی گروه داروسازی بالینی دانشکده داروسازی مشهد با تأکید بر اینکه درمان بیمار یک فرآیند تیمی است، گفت: هیچ‌یک از اعضای تیم سلامت به تنهایی نمی‌توانند تمام ابعاد مراقبت از بیمار را پوشش دهند و متخصص داروسازی بالینی با تمرکز تخصصی بر دارو، بخش مهمی از این تیم را تکمیل می‌کند.

وی تصریح کرد: هدف از حضور داروساز بالینی، جایگزین شدن با پزشک نیست؛ بلکه تکمیل تیم درمان و استفاده از تخصص هر یک از اعضای تیم برای دستیابی به بهترین نتیجه و پیامد ممکن برای بیمار است.

دکتر کرباس‌فروشان همچنین از حمایت‌های خیّران سلامت از حوزه درمان قدردانی کرد و گفت: بخش عمده حمایت خیّران به حوزه درمان اختصاص دارد، اما ورود آنان به حوزه‌های آموزش و پژوهش نیز می‌تواند آثار ماندگاری در نظام سلامت داشته باشد؛ زیرا تربیت پزشکان و متخصصان توانمند و ارائه درمان موفق، بدون آموزش‌های به‌روز و اصولی و پژوهش‌های هدفمند و مبتنی بر نیاز امکان‌پذیر نیست.

هشدار نسبت به مصرف خودسرانه دارو

وی با تأکید بر ضرورت پرهیز از مصرف خودسرانه دارو اظهار کرد: دارو بی‌خطر نیست، حتی اگر بدون نسخه در دسترس باشد. این تصور که دارویی چون بدون نسخه از داروخانه قابل تهیه است، برای همه افراد بی‌خطر خواهد بود، تصور درستی نیست.

این متخصص داروسازی بالینی افزود: سن، بارداری، بیماری‌های زمینه‌ای، عملکرد کلیه و کبد و سایر داروهای مصرفی فرد، همگی می‌توانند بر ایمنی دارو تأثیر بگذارند؛ بنابراین افراد باید از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌ها، مسکن‌ها و داروهای هورمونی و همچنین قطع یا تغییر دوز داروهای تجویزی خودداری کنند.

وی خاطرنشان کرد: در صورت وجود هرگونه سؤال درباره نحوه مصرف، تداخل یا عوارض دارویی، داروساز یکی از در دسترس‌ترین اعضای تیم سلامت برای دریافت مشاوره تخصصی دارویی است.

دکتر کرباس‌فروشان در پایان با قدردانی از دکتر محمدپور، مدیر گروه داروسازی بالینی، و اعضای این گروه، تلاش و همراهی آنان را در توسعه فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و بالینی این حوزه ارزشمند دانست و بر ضرورت تداوم این مسیر برای تقویت جایگاه داروسازی بالینی در نظام سلامت تأکید کرد.