پایگاه خبری وبدا

رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، زنده‌یاد دکتر محمود روحانی را از دانشمندان پیشگام در پژوهش‌های میان‌رشته‌ای قرآن‌پژوهی دانست و گفت: وی با پیوند دانش و تجربه خود در حوزه پزشکی و سلامت با مطالعات قرآنی، الگویی ارزشمند از پژوهش میان‌رشته‌ای ارائه کرد و آثار علمی ماندگاری از خود بر جای گذاشت.

به گزارش وبدا، دکتر احد فرامرز قراملکی در مراسم یادبود نخستین سالگرد درگذشت زنده‌یاد دکتر محمود روحانی و رونمایی از کتاب «المعجم المعیاری فی تفسیر مقاطع سور القرآن الکریم» که با همکاری دانشگاه‌های علوم پزشکی مشهد، فردوسی و امام رضا(ع) و بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد، اظهار کرد: دکتر روحانی افزون بر دانش و توانمندی علمی، شخصیتی برخوردار از نگاهی انسانی، کریمانه و سرشار از احترام به دیگران بود و در عرصه‌های مختلف زندگی و فعالیت‌های علمی و اجتماعی، منشأ آثار ارزشمندی شد.

وی با اشاره به ابعاد شخصیتی و علمی این استاد فقید افزود: دکتر روحانی در سال ۱۳۱۵ در خانواده‌ای مذهبی دیده به جهان گشود و از دوران کودکی، فردی پرتلاش، فعال و کوشا بود. در طول زندگی پربار خود نیز مسئولیت‌ها و افتخارات متعددی را کسب کرد که نشان‌دهنده جایگاه علمی، اجتماعی و فرهنگی اوست.

رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به سوابق اجتماعی و علمی دکتر روحانی خاطرنشان کرد: وی در نخستین دوره انتخابات مجلس خبرگان، انتخاب نخست مردم خراسان بزرگ بود و در سال ۱۳۷۹ نیز عنوان شهروند نمونه و پزشک نمونه را دریافت کرد. همچنین ۲۵ سال در آستان قدس رضوی خدمت کرد و عضویت در هیئت‌مدیره بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی و انتخاب به‌عنوان خادم برگزیده قرآن کریم در دهه ۱۳۹۰ از دیگر افتخارات وی بود.

دکتر فرامرز قراملکی با تأکید بر گستردگی فعالیت‌های این استاد فقید تصریح کرد: دکتر روحانی در حوزه‌های پزشکی، بهداشت و سلامت، فعالیت‌های علمی و دینی و عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی حضوری مؤثر داشت. چنین تنوعی در فعالیت‌ها، همراه با اثرگذاری و استمرار تلاش، نشان‌دهنده تربیت اصیل، روحیه مسئولیت‌پذیری و نگاه انسانی او به جامعه بود.

وی با اشاره به زمینه‌های شکل‌گیری علاقه دکتر روحانی به مطالعات قرآنی گفت: ارتباط خانوادگی با محمدتقی شریعتی، مفسر معاصر قرآن کریم، علایق شخصی و علمی و ارتباط گسترده با عالمان دینی، در شکل‌گیری مسیر قرآن‌پژوهی او نقش داشت. دکتر روحانی را می‌توان از پژوهشگران نسل نخست مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن دانست که توانست دانش پزشکی و تجربه‌های خود در حوزه سلامت، به‌ویژه مطالعات اجتماعی و جامعه‌شناختی، را با پژوهش‌های قرآنی پیوند دهد.

رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی ادامه داد: پژوهش دکتر روحانی درباره جامعه‌شناسی نیروی انسانی در یکی از بیمارستان‌های مشهد، در زمان خود کاری کم‌نظیر و پیشرو بود. با توجه به گسترش حوزه‌هایی همچون علوم انسانی پزشکی و جامعه‌شناسی پزشکی در جهان، می‌توان او را از پیشگامان این عرصه در کشور به شمار آورد.

وی با اشاره به ویژگی‌های روش علمی این پژوهشگر فقید بیان کرد: دکتر روحانی کم می‌نوشت، اما آثارش از ظرفیت بالایی برای ایجاد جریان‌های علمی و زمینه‌سازی پژوهش‌های تازه برخوردار بود. سخت‌کوشی نیز از ویژگی‌های برجسته او به شمار می‌رفت؛ عاملی که در کنار هدف‌گذاری و تلاش برای یافتن راه‌های دستیابی به اهداف، تا واپسین روزهای زندگی، او را امیدوار و پرتلاش نگه داشت.

قرآن‌پژوهی که عقلانیت و انس با قرآن در زندگی‌اش جلوه‌گر بود

در ادامه این مراسم، حجت‌الاسلام مصطفی فقیه‌اسفندیاری، معاون امور بین‌الملل آستان قدس رضوی، با اشاره به جایگاه عقل و شکوفایی استعدادهای انسانی در آموزه‌های دینی اظهار کرد: یکی از رسالت‌های پیامبران الهی، آشکار ساختن گنجینه‌های پنهان عقل انسان‌ها و فراهم کردن زمینه رشد و تعالی آنان است؛ موضوعی که ضرورت شناخت ظرفیت‌های درونی انسان و بهره‌گیری از آن‌ها را یادآور می‌شود.

وی با اشاره به شناخت خود از دکتر محمود روحانی افزود: در دیدارها و گفت‌وگوهای متعدد با او، گاهی چنان جلوه‌ای از عقلانیت و پختگی فکری می‌دیدم که گویی عقل در وجودش به بار نشسته بود. یکی از نشانه‌های این ویژگی، کم‌گویی و پرهیز از سخنان بی‌ثمر بود؛ کلام او سنجیده، گزیده و هوشمندانه بود.

معاون امور بین‌الملل آستان قدس رضوی خاطرنشان کرد: انسانی که عمر خود را در مسیر انس با قرآن صرف می‌کند، با پایان حیات ظاهری از میان نمی‌رود؛ بلکه آثار و کلمات ارزشمند او در جهان باقی می‌مانند و به حیات خود ادامه می‌دهند. دکتر روحانی نیز به برکت انس با قرآن و آثار علمی و معنوی خود، میراثی ماندگار برجای گذاشته است.

المعجم المعیاری؛ تلاشی نوآورانه برای شناخت ساختار و مرزهای معنایی قرآن

در بخش دیگری از مراسم، حسین حکیم‌باشی، عضو هیئت‌امنای آستان قدس رضوی، با اشاره به اهمیت آثار برجسته در مطالعات قرآنی اظهار کرد: در چند دهه اخیر، سه رویداد علمی مهم در این حوزه، شامل تألیف تفسیر تسنیم، معرفی مصحف مشهد رضوی و تدوین کتاب «المعجم المعیاری»، جایگاهی تأثیرگذار در پژوهش‌های قرآنی داشته‌اند.

وی با اشاره به موضوع محوری کتاب «المعجم المعیاری» افزود: ساختار و نظم قرآن کریم از موضوعاتی است که با وجود پژوهش‌های گسترده، همچنان ابعاد ناشناخته‌ای دارد. پیش از این نیز تقسیم‌بندی‌هایی همچون رکوعات قرآن برای مشخص کردن بخش‌های معنایی آن انجام شده بود، اما تعیین مرزهای معنایی و ساختاری قرآن، کاری ظریف و پیچیده است که به دقت علمی و روش‌مندی نیاز دارد.

عضو هیئت‌امنای آستان قدس رضوی تصریح کرد: اهمیت کار دکتر روحانی در آن است که این مسئله را با رویکردی روشمند و نگاهی نوآورانه در کانون پژوهش خود قرار داد. هر اثر علمی ظرفیت نقد و بررسی دارد، اما نوآوری و ژرف‌نگری به‌کاررفته در این کتاب، بر اهمیت آن می‌افزاید و می‌تواند زمینه بررسی‌ها و پژوهش‌های بیشتر را فراهم کند.

دقت علمی و بازبینی‌های مکرر؛ ویژگی ماندگار روش پژوهشی دکتر روحانی

محسن ناجی، عضو تیم نگارش کتاب «المعجم المعیاری فی تفسیر مقاطع سور القرآن الکریم» نیز با اشاره به استمرار فعالیت‌های علمی دکتر روحانی پس از بازنشستگی گفت: وی از سال ۱۳۸۶ بازنشسته شده بود، اما این موضوع به معنای پایان فعالیت‌های علمی او نبود و همچنان چندین طرح پژوهشی را با جدیت دنبال می‌کرد.

وی افزود: دکتر روحانی در پیگیری و بازبینی آثار علمی بسیار دقیق و سخت‌گیر بود. برای نمونه، در تدوین کتاب «البرهان فی علوم القرآن»، بارها پس از پایان مراحل نگارش به متن بازمی‌گشت و اصلاحات و بازبینی‌های متعدد انجام می‌داد؛ به‌گونه‌ای که گاه یک اثر حدود ۱۰ مرتبه بررسی و اصلاح می‌شد.

ناجی با اشاره به روند طولانی تدوین کتاب «فرهنگ سنجه مقاطع سوره‌های قرآن کریم» اظهار کرد: در روزهای پایانی کار، دکتر روحانی با ابراز نگرانی از زمان انتشار اثر، این پرسش را مطرح کرد که آیا کتاب به چاپ خواهد رسید و آیا فرصت دیدن انتشار آن را خواهد داشت. به او اطمینان دادم که این اثر پس از حدود ۲۰ سال تلاش خالصانه منتشر خواهد شد.

عضو تیم نگارش کتاب ادامه داد: دکتر روحانی درباره انگیزه خود برای ورود به عرصه قرآن‌پژوهی، با وجود تحصیل در رشته پزشکی و آشنایی با آمار، از نقش خانواده و آشنایی با عالمان دینی، از جمله محمدتقی شریعتی، سخن می‌گفت. با وجود انتساب خانوادگی به خاندان‌های شریعتی و مطهری، او شخصیتی علمی و مستقل داشت و پیش از هر عنوان علمی، انسانی شریف و دغدغه‌مند بود که برای دیگران ارزش قائل می‌شد.

وی با اشاره به روند تکمیل کتاب پس از درگذشت مؤلف خاطرنشان کرد: بخش عمده اثر حاصل پژوهش و نگارش خود دکتر روحانی است، اما از آنجا که برخی بخش‌ها، به‌ویژه مقدمه، تکمیل نشده بود، همکاران با شناختی که از دیدگاه‌های او داشتند، در تکمیل و آماده‌سازی اثر برای انتشار مشارکت کردند. برآورد من این است که حدود ۸۰ درصد مطالب به قلم خود او و ۲۰ درصد باقی‌مانده حاصل تکمیل و اصلاحات همکاران است.

همسر دکتر روحانی: مسیر قرآن‌پژوهی او با انتشار این اثر ادامه می‌یابد

افسانه شریعتی، همسر زنده‌یاد دکتر محمود روحانی، نیز در این مراسم با بیان خاطراتی از زندگی و تلاش‌های علمی او اظهار کرد: پاییز امسال برای خانواده و نزدیکان او با فقدان انسانی آغاز شد که سرشار از گرما، تلاش و امید بود و زندگی را در رفتار و منش خود معنا می‌کرد. امیدواریم روح او در این محفل علمی و فرهنگی شاهد به ثمر نشستن سال‌ها تلاش و پژوهش خود باشد.

وی افزود: دکتر روحانی از جمله انسان‌هایی بود که جهان درونی خود را شناخته بود و با صبوری، رضایت و زیبایی در آن زندگی می‌کرد؛ هرچند فرصت نیافت ثمره سال‌ها شب‌زنده‌داری و تلاش علمی خود را در انتشار برخی آثارش ببیند.

شریعتی با اشاره به تأکید همیشگی همسرش بر تکمیل کتاب گفت: او بارها می‌گفت برای به پایان رسیدن کتاب دعا کنیم و هنگامی که از معرفی اثر به دست خودش سخن می‌گفتیم، اطمینان می‌داد که حتی اگر فرصت حضور نداشته باشد، دوستان امین و دانشورش کار را به پایان خواهند رساند. امروز، وفای همکاران او به این عهد، مایه تسلی خاطر خانواده است.

وی تأکید کرد: مسیر پرافتخار قرآن‌پژوهانی همچون دکتر محمود روحانی با پایان زندگی آنان متوقف نمی‌شود، بلکه به همت پژوهشگران و فعالان قرآنی ادامه می‌یابد و آثار علمی آنان چراغ راه نسل‌های آینده خواهد بود.

در پایان این مراسم، ضمن قرائت پیام آیت‌الله مروی، تولیت آستان قدس رضوی، از کتاب «المعجم المعیاری فی تفسیر مقاطع سور القرآن الکریم» رونمایی شد؛ اثری که حاصل سال‌ها پژوهش زنده‌یاد دکتر محمود روحانی در زمینه شناخت ساختار و بخش‌های معنایی سوره‌های قرآن کریم است.