اندوکاردیت عفونی؛ عفونت خطرناک دریچههای قلب که میتواند به نارسایی قلبی و سکته منجر شود
فوقتخصص جراحی قلب و عروق دانشگاه علوم پزشکی مشهد با هشدار درباره اندوکاردیت عفونی، این بیماری را عفونتی جدّی و گاه کشنده در لایه داخلی قلب و دریچههای آن دانست و گفت: تشخیص بهموقع، شناسایی عامل میکروبی و آغاز درمان مناسب اهمیت زیادی دارد؛ زیرا این عفونت میتواند در مدت کوتاهی به دریچههای قلب آسیب برساند و عوارضی مانند نارسایی قلبی و آمبولی ایجاد کند.
دکتر مهدی کهرم، دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد و رئیس بخش جراحی قلب بیمارستان قائم(عج)، در گفتوگو با وبدا اظهار کرد: در اندوکاردیت عفونی، باکتریها از طریق جریان خون به قلب میرسند و در نواحی آسیبدیده یا غیرطبیعی دریچهها مستقر میشوند. در نتیجه، تودههایی عفونی به نام «وجتاسیون» روی دریچهها شکل میگیرد.
وی با بیان اینکه بروز این بیماری معمولاً به وجود زمینه آسیبپذیر در قلب و ورود باکتری به جریان خون نیاز دارد، افزود: باکتریمی یا حضور باکتری در خون میتواند زمینه استقرار میکروبها روی دریچههای مستعد را فراهم کند.
چه افرادی بیشتر در معرض اندوکاردیت عفونی هستند؟
این فوقتخصص جراحی قلب و عروق، دارندگان دریچه مصنوعی یا افرادی را که دریچه قلبشان با مواد مصنوعی ترمیم شده است، از گروههای در معرض خطر بیشتر برشمرد و گفت: سابقه ابتلا به اندوکاردیت عفونی، برخی نقایص مادرزادی قلب، ناهنجاری دریچه قلب پس از پیوند، دیالیز خونی مزمن، استفاده از مواد مخدر تزریقی و نقص ایمنی نیز از عوامل خطر این بیماری هستند.
وی بیماریهای دریچهای قلب، از جمله بیماری دریچهای روماتیسمی، پرولاپس دریچه میترال و کلسیفیکاسیون دریچه آئورت را از دیگر عوامل مرتبط با افزایش خطر ابتلا دانست و افزود: سابقه جراحی دریچه قلب و وجود دستگاههایی مانند پیسمیکر یا دفیبریلاتور نیز در ارزیابی خطر بیماری اهمیت دارند.
دکتر کهرم درباره راههای ورود باکتری به جریان خون اظهار کرد: عفونتهای پوستی، برخی اقدامات دندانپزشکی بهویژه در صورت وجود التهاب لثه، استفاده طولانیمدت از کاتترهای وریدی و تزریق مواد مخدر میتوانند زمینه ورود باکتری به خون را فراهم کنند. استرپتوکوکها و استافیلوکوکوس اورئوس نیز از شایعترین عوامل میکروبی ایجادکننده اندوکاردیت عفونی هستند.
از تب ناگهانی تا خستگی مزمن؛ علائم حاد و تحتحاد بیماری را بشناسید
رئیس بخش جراحی قلب بیمارستان قائم(عج) با اشاره به تفاوت تظاهرات بالینی انواع حاد و تحتحاد اندوکاردیت عفونی گفت: نوع حاد بیماری معمولاً با تب ناگهانی و بالا، در محدوده ۳۹ تا ۴۰ درجه سانتیگراد، ضربان سریع قلب و خستگی شدید بروز میکند و ممکن است طی چند روز موجب آسیب دریچههای قلب و بروز نارسایی قلبی شود.
وی افزود: در نوع تحتحاد، علائم معمولاً تدریجی و مبهمتر هستند و ممکن است به شکل خستگی، تب خفیف، کاهش وزن، تعریق شبانه و کمخونی بروز کنند. این نشانهها گاهی هفتهها تا ماهها ادامه مییابند و همین موضوع میتواند تشخیص بیماری را دشوارتر کند.
دکتر کهرم همچنین درباره خطر آمبولی در مبتلایان به این بیماری هشدار داد و اظهار کرد: گاهی بخشی از توده عفونی تشکیلشده روی دریچه از آن جدا میشود و همراه جریان خون حرکت میکند؛ این اتفاق میتواند به انسداد عروق در اندامهای مختلف منجر شود. بروز لکههای قرمز ریز روی پوست یا سفیدی چشم، خطوط قرمز زیر ناخن، سکته مغزی و درد یا بیحسی اندامها از جمله نشانههای احتمالی این عارضه هستند.
کشت خون و اکوکاردیوگرافی؛ دو ابزار مهم در تشخیص بیماری
این دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به روشهای تشخیص اندوکاردیت عفونی گفت: تشخیص بیماری بر اساس بررسی علائم و وضعیت بالینی بیمار، کشت خون و اکوکاردیوگرافی انجام میشود.
وی افزود: کشت خون برای شناسایی عامل میکروبی ایجادکننده عفونت به کار میرود و اکوکاردیوگرافی نیز امکان بررسی دریچههای قلب، مشاهده تودههای عفونی و ارزیابی میزان آسیب احتمالی به آنها را فراهم میکند.
بهداشت دهان و دندان و آنتیبیوتیک پیشگیرانه برای بیماران واجد شرایط
دکتر کهرم با تأکید بر اهمیت پیشگیری از اندوکاردیت عفونی اظهار کرد: رعایت دقیق بهداشت دهان و دندان و مراقبت از سلامت پوست برای همه افراد اهمیت دارد؛ بهویژه افرادی که به بیماریهای قلبی یا دریچهای مبتلا هستند، باید توصیههای پزشکی مربوط به مراقبت و پیشگیری را جدّی بگیرند.
وی ادامه داد: برای برخی بیماران پرخطر، از جمله دارندگان دریچه مصنوعی قلب، افرادی که دریچه آنها با مواد مصنوعی ترمیم شده است، مبتلایان به سابقه اندوکاردیت عفونی، برخی بیماران دارای نقایص مادرزادی قلب و افرادی که پس از پیوند قلب دچار ناهنجاری دریچهای شدهاند، مصرف آنتیبیوتیک پیشگیرانه پیش از برخی اقدامات دندانپزشکی توصیه میشود.
این فوقتخصص جراحی قلب و عروق افزود: اقدامات موردنظر شامل دستکاری لثه، دستکاری ناحیه اطراف ریشه دندان و سوراخکردن مخاط دهان است. تشخیص ضرورت مصرف آنتیبیوتیک پیشگیرانه و انتخاب داروی مناسب باید بر اساس شرایط بیمار و با نظر پزشک انجام شود.
درمان طولانیمدت با آنتیبیوتیک و احتمال نیاز به جراحی قلب
رئیس بخش جراحی قلب بیمارستان قائم(عج) با بیان اینکه درمان اندوکاردیت عفونی معمولاً به بستری بیمار نیاز دارد، گفت: درمان اصلی شامل مصرف آنتیبیوتیک وریدی برای مدتی طولانی است و دوره درمان معمولاً چهار تا هشت هفته ادامه مییابد.
وی افزود: در مواردی که عفونت موجب آسیب شدید دریچه قلب شود یا بیماری به درمان آنتیبیوتیکی پاسخ مناسبی ندهد، ممکن است جراحی قلب و ترمیم یا تعویض دریچه ضرورت پیدا کند.
دکتر کهرم در پایان با تأکید بر جدّی بودن این بیماری خاطرنشان کرد: اندوکاردیت عفونی در صورت درماننشدن میتواند کشنده باشد و حتی با وجود درمان نیز میزان مرگومیر بیمارستانی آن حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد گزارش شده است؛ ازاینرو، توجه به عوامل خطر، پیگیری علائم مشکوک و مراجعه بهموقع برای تشخیص و درمان، اهمیت حیاتی دارد.