پایگاه خبری وبدا

دکتر محمدتقی شاکری، استاد پیشکسوت آمار پزشکی و آمار زیستی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با بیش از سه دهه فعالیت علمی، آموزشی و پژوهشی، از چهره‌های اثرگذار در توسعه و تثبیت آمار زیستی در کشور به شمار می‌رود؛ استادی که تلاش کرده است این دانش را از سطح مجموعه‌ای از آزمون‌های آماری فراتر برده و به عنوان بخش جدایی‌ناپذیر فرآیند طراحی، اجرا، تحلیل و تفسیر پژوهش‌های پزشکی نهادینه کند.

دکتر محمدتقی شاکری در گفت‌وگو با وب‌دا، با اشاره به مسیر علمی و آموزشی خود اظهار کرد: یکی از محورهای اصلی فعالیت‌های علمی وی، تلاش برای تثبیت آمار زیستی به عنوان یک حوزه تخصصی و مستقل در دانشگاه علوم پزشکی مشهد بوده است.

وی افزود: راه‌اندازی گروه آمار زیستی و ایجاد دوره‌های تحصیلات تکمیلی در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری، زمینه‌ای پایدار برای تربیت نیروی متخصص در این حوزه فراهم کرده و به توسعه ظرفیت‌های علمی دانشگاه در زمینه روش‌شناسی پژوهش‌های علوم پزشکی کمک کرده است.

دکتر شاکری که مدرک دکترای خود را در رشته آمار پزشکی از دانشگاه نیوکاسل انگلستان در سال ۲۰۰۲ دریافت کرده است، با تأکید بر ضرورت نگاه جامع به آمار زیستی گفت: آمار زیستی صرفاً مجموعه‌ای از آزمون‌ها برای تحلیل داده‌ها نیست، بلکه از مرحله طراحی مطالعه، تعریف متغیرها و تعیین حجم نمونه آغاز می‌شود و تا تحلیل، تفسیر و گزارش نتایج ادامه دارد.

آمار زیستی؛ از تحلیل داده تا طراحی پژوهش

این استاد پیشکسوت دانشگاه علوم پزشکی مشهد خاطرنشان کرد: بر همین اساس، فعالیت‌های آموزشی و مشاوره‌ای در این حوزه باید موضوعاتی همچون مدل‌سازی آماری، انتخاب روش مناسب تحلیل و ارزیابی علمی نتایج را نیز دربرگیرد.

وی تصریح کرد: توجه به روش‌شناسی از مراحل ابتدایی یک پژوهش، می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در اعتبار نتایج داشته باشد و به همین دلیل، ارتقای دانش روش‌شناختی پژوهشگران از موضوعات مهم در توسعه پژوهش‌های پزشکی محسوب می‌شود.

نقش‌آفرینی در برنامه‌ریزی ملی آمار زیستی

دکتر شاکری در ادامه با اشاره به فعالیت‌های خود در سطح ملی اظهار کرد: فعالیت در حوزه آمار زیستی به دانشگاه محدود نبوده و در عرصه برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری علمی کشور نیز ادامه داشته است.

وی افزود: عضویت در هیأت ممتحنه و ارزشیابی رشته آمار زیستی و مشارکت در برنامه‌ریزی‌های کشوری، در کنار آموزش و تربیت نیروی متخصص، بخشی از فعالیت‌های انجام‌شده برای توسعه این رشته در سطح ملی بوده است.

این استاد دانشگاه همچنین از مشاوره و همکاری در پژوهش‌های پزشکی و توسعه روش‌های نوین آماری به عنوان بخش دیگری از فعالیت‌های خود یاد کرد؛ فعالیت‌هایی که به گفته وی، در سه محور برنامه‌ریزی ملی، تربیت نیروی متخصص و ارتقای روش‌شناسی پژوهش‌های پزشکی دنبال شده است.

پژوهش‌های بین‌رشته‌ای؛ از سل و بیماری‌های قلبی تا کووید۱۹

دکتر شاکری با اشاره به ماهیت بین‌رشته‌ای آمار زیستی گفت: حضور روش‌های آماری در حوزه‌های مختلف علوم پزشکی، امکان مشارکت متخصصان این رشته را در طیف گسترده‌ای از مطالعات فراهم کرده است.

وی افزود: بخشی از مطالعات انجام‌شده با همکاری وی در حوزه بیماری‌های قلبی ـ عروقی، بیماری‌های عفونی، سل، بیماری‌های غیرواگیر، مطالعات جمعیتی و همه‌گیری کووید۱۹ بوده است.

دکتر شاکری ادامه داد: در مطالعات مربوط به سل، استفاده از داده‌های ثبت بیماری و روش‌های اپیدمیولوژیک به تحلیل روند و الگوی بیماری کمک کرده و در پژوهش‌های قلبی ـ عروقی نیز مسیر فعالیت‌های پژوهشی از روش‌های کلاسیک آمار پزشکی به سمت مدل‌های پیش‌بینی و یادگیری آماری حرکت کرده است.

وی با اشاره به تجربه پژوهشی دوران همه‌گیری کووید۱۹ اظهار کرد: در برخی مطالعات مربوط به ارزیابی اثربخشی واکسیناسیون بر بستری بیماران، از روش‌های پیشرفته‌ای مانند تطبیق نمره تمایل (Propensity Score Matching) استفاده شده که در چارچوب مباحث استنباط علّی قرار می‌گیرد.

تأکید بر روش‌شناسی؛ پژوهش با جمع‌آوری داده آغاز نمی‌شود

این استاد پیشکسوت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به فعالیت‌های خود در ارزیابی پروپوزال‌ها و مقالات کارآزمایی‌های بالینی گفت: کیفیت یک مطالعه آماری صرفاً به مرحله جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها محدود نمی‌شود، بلکه طراحی صحیح مطالعه، تعریف دقیق متغیرها، روش نمونه‌گیری، تعیین حجم نمونه و تدوین برنامه تحلیل آماری از ارکان اصلی یک پژوهش معتبر است.

وی افزود: ارزیابی روش‌شناختی پروپوزال‌ها و مقالات، اقدامی نظام‌مند برای ارتقای فرهنگ روش‌شناسی پژوهش در دانشگاه و کمک به افزایش کیفیت مطالعات علوم پزشکی است.

حرکت آمار زیستی به سمت روش‌های نوین

دکتر شاکری با اشاره به تحولات سال‌های اخیر در حوزه آمار زیستی خاطرنشان کرد: روش‌هایی مانند تحلیل بقا، تحلیل داده‌های طولی، استنباط علّی، مدل‌سازی پیش‌بینی، یادگیری ماشین، کلان‌داده‌ها، آمار فضایی و روش‌های بیزی، امروزه جایگاه مهمی در پژوهش‌های پزشکی پیدا کرده‌اند.

وی ادامه داد: فعالیت‌های پژوهشی اخیر در حوزه آمار زیستی نیز متناسب با این تحولات، به سمت استفاده از روش‌های نوین و پیشرفته حرکت کرده است تا ظرفیت‌های آماری در پاسخگویی به مسائل پیچیده علوم پزشکی بیش از پیش مورد استفاده قرار گیرد.

نزدیک به ۴۰۰ اثر علمی و H-index برابر با ۳۳

این استاد پیشکسوت آمار پزشکی و آمار زیستی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به شاخص‌های علمی خود گفت: بر اساس پروفایل نمایه‌شده در Scopus، آثار علمی وی شامل نزدیک به ۴۰۰ مدرک علمی، حدود سه هزار و ۸۵۲ استناد و H-index برابر با ۳۳ است.

دکتر شاکری با تأکید بر اینکه شاخص‌های استنادی تنها بخشی از کارنامه یک استاد را نشان می‌دهند، اظهار کرد: نقش استاد دانشگاه تنها به تولید مقاله محدود نمی‌شود و ایجاد ظرفیت روش‌شناختی، تربیت نسل جدید پژوهشگران و کمک به ارتقای کیفیت مطالعات نیز بخش مهمی از رسالت علمی استادان است.

وی افزود: اثرگذاری علمی را می‌توان در زنجیره‌ای از تربیت دانشجویان، هدایت پژوهشگران و ارتقای کیفیت پایان‌نامه‌ها و پژوهش‌های دانشگاهی مشاهده کرد؛ زنجیره‌ای که در نهایت به تقویت بنیان علمی و روش‌شناختی پژوهش‌های پزشکی منجر می‌شود.

میراثی فراتر از آمار و اعداد

کارنامه بیش از سه دهه فعالیت دکتر محمدتقی شاکری نشان می‌دهد که توسعه آمار زیستی صرفاً به گسترش یک رشته دانشگاهی محدود نیست؛ بلکه این حوزه، حلقه‌ای اساسی میان داده، روش‌شناسی و تصمیم‌گیری علمی در علوم پزشکی محسوب می‌شود. تربیت متخصصان، مشارکت در برنامه‌ریزی‌های ملی، همراهی با پژوهش‌های بین‌رشته‌ای و حرکت همگام با روش‌های نوین آماری، بخشی از مسیری است که به تثبیت جایگاه آمار زیستی در نظام آموزش و پژوهش پزشکی کمک کرده است.