پایگاه خبری وبدا

متخصص روان‌شناسی بیمارستان امام رضا(ع) اختلال دوقطبی را یکی از پیچیده‌ترین و حساس‌ترین اختلالات خلقی در روان‌پزشکی دانست و گفت: این اختلال با تغییرات شدید و نوسانی در سطح انرژی، فعالیت، تمرکز و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره همراه است و تشخیص و درمان آن نیازمند پیگیری مستمر و بلندمدت است.

هاجر یزدانی در گفت‌وگو با وبدا اظهار کرد: اختلال دوقطبی با تغییرات خلقی معمولی که در همه افراد و در واکنش به اتفاقات زندگی رخ می‌دهد، متفاوت است و معمولاً با دو طیف اصلی شامل دوره‌های مانیا یا هیپومانیا و دوره‌های افسردگی شناخته می‌شود.

وی افزود: دوره مانیا یا هیپومانیا می‌تواند با افزایش قابل توجه انرژی، هیجان، کاهش نیاز به خواب، پرحرفی و در برخی موارد رفتارهای تکانشی و پرخطر همراه باشد؛ در مقابل، دوره افسردگی با کاهش انرژی، بی‌انگیزگی شدید، احساس ناامیدی و در برخی افراد با افکار مربوط به مرگ یا خودکشی همراه می‌شود.

اختلال دوقطبی حاصل یک عامل واحد نیست

این متخصص روان‌شناسی با بیان اینکه علم هنوز علت واحدی برای بروز اختلال دوقطبی معرفی نکرده است، گفت: شواهد علمی نشان می‌دهد این اختلال حاصل تعامل مجموعه‌ای از عوامل بیولوژیکی، ژنتیکی و محیطی است.

یزدانی ادامه داد: تغییر در عملکرد انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند دوپامین، سروتونین و نوراپی‌نفرین و همچنین تغییر در ساختار و عملکرد برخی بخش‌های مغز، از جمله قشر پیش‌پیشانی، می‌تواند در بروز این اختلال نقش داشته باشد.

وی با اشاره به نقش عوامل ژنتیکی در ابتلا به اختلال دوقطبی افزود: زمینه ژنتیکی در این اختلال قابل توجه است و وجود سابقه ابتلا در اعضای نزدیک خانواده می‌تواند احتمال بروز آن را افزایش دهد.

این متخصص روان‌شناسی، استرس‌های شدید زندگی، تروماهای دوران کودکی، سوگ، اختلال در الگوی خواب و مصرف مواد را نیز از جمله عوامل محیطی و محرک‌هایی دانست که می‌توانند در بروز نخستین علائم یا تشدید بیماری نقش داشته باشند.

مانیا؛ از کاهش نیاز به خواب تا رفتارهای پرخطر

یزدانی درباره مهم‌ترین نشانه‌های دوره مانیا اظهار کرد: احساس سرخوشی یا تحریک‌پذیری، کاهش شدید نیاز به خواب بدون احساس خستگی، افزایش قابل توجه سرعت و حجم صحبت کردن، پرش افکار، احساس توانایی یا قدرت بیش از حد و رفتارهای تکانشی از جمله علائم این دوره هستند.

وی افزود: در برخی موارد، فرد ممکن است در دوره مانیا تصمیم‌های ناگهانی و پرخطر بگیرد؛ برای مثال، بدون توجه به پیامدهای تصمیم خود، مبالغ زیادی از دارایی‌اش را هزینه کند یا دست به رفتارهای بی‌پروا بزند.

افسردگی؛ فقط غمگینی نیست

متخصص روان‌شناسی بیمارستان امام رضا(ع) درباره علائم دوره افسردگی نیز گفت: غم و احساس پوچی و ناامیدی عمیق، از دست دادن علاقه و لذت نسبت به فعالیت‌هایی که پیش از این برای فرد لذت‌بخش بوده، تغییر اشتها و وزن، کندی حرکتی یا بی‌قراری، کاهش تمرکز و دشواری در تصمیم‌گیری از جمله نشانه‌های این دوره هستند.

وی اضافه کرد: افکار مکرر درباره مرگ یا خودکشی نیز می‌تواند در دوره افسردگی بروز کند و در صورت مشاهده چنین علائمی، دریافت کمک تخصصی و اقدام فوری اهمیت ویژه‌ای دارد.

درمان اختلال دوقطبی؛ مسیری طولانی برای کنترل و پیشگیری از عود

یزدانی با تأکید بر اینکه درمان اختلال دوقطبی معمولاً طولانی‌مدت است، اظهار کرد: هدف از درمان، کنترل علائم، پیشگیری از بروز دوره‌های جدید و کمک به فرد برای داشتن عملکرد مناسب در زندگی روزمره است.

وی درمان دارویی را یکی از پایه‌های اصلی درمان عنوان کرد و گفت: داروهای تثبیت‌کننده خلق، از جمله لیتیوم، از گزینه‌های مهم در درمان این اختلال محسوب می‌شوند و انتخاب نوع و میزان دارو باید توسط پزشک و متناسب با شرایط بیمار انجام شود.

این متخصص روان‌شناسی همچنین بر نقش روان‌درمانی در کنار درمان دارویی تأکید کرد و افزود: درمان شناختی ـ رفتاری برای اصلاح الگوهای فکری و رفتاری، آموزش روان‌شناختی بیمار و خانواده برای شناخت بیماری و علائم هشدار و روش‌های تنظیم ریتم‌های زیستی، از جمله خواب و تغذیه، می‌توانند در مدیریت بهتر بیماری مؤثر باشند.

خانواده؛ نخستین حلقه حمایت از بیمار

یزدانی درباره نقش خانواده در حمایت از فرد مبتلا به اختلال دوقطبی گفت: نخستین گام، افزایش آگاهی اعضای خانواده درباره بیماری است تا رفتارهایی مانند پرحرفی، گوشه‌گیری یا تغییرات شدید خلقی را صرفاً به شخصیت یا بدرفتاری فرد نسبت ندهند و بدانند این تغییرات می‌تواند بخشی از علائم بیماری باشد.

وی شناخت علائم هشدار را نیز ضروری دانست و افزود: خانواده باید بتواند تغییراتی مانند کاهش ناگهانی نیاز به خواب یا تغییر محسوس در رفتار و خلق را شناسایی کند تا در صورت مشاهده نشانه‌های آغاز یک دوره جدید، در سریع‌ترین زمان با پزشک یا تیم درمانی ارتباط برقرار شود.

این متخصص روان‌شناسی بر اهمیت ایجاد محیطی پایدار برای بیمار تأکید کرد و گفت: کمک به حفظ نظم در برنامه روزانه، به‌ویژه ساعت خواب و وعده‌های غذایی، می‌تواند در مدیریت نوسانات خلقی مؤثر باشد.

در دوره مانیا وارد بحث نشوید؛ در دوره افسردگی فشار نیاورید

یزدانی با اشاره به ضرورت صبوری خانواده در زمان بحران اظهار کرد: در دوره مانیا، بحث و تلاش برای قانع کردن فرد با استدلال منطقی ممکن است نتیجه مطلوبی نداشته باشد و در دوره افسردگی نیز نباید بیمار را برای شاد بودن یا تغییر سریع حال روحی تحت فشار قرار داد.

وی افزود: در دوره افسردگی، گاهی مهم‌ترین حمایت این است که فرد بداند تنها نیست و اطرافیان در کنار او حضور دارند.

این متخصص روان‌شناسی در عین حال بر ضرورت توجه خانواده به سلامت روان خود تأکید کرد و گفت: مراقبت از فرد مبتلا به اختلال دوقطبی می‌تواند فرسایشی باشد و اعضای خانواده نباید خود را جای پزشک یا پرستار قرار دهند؛ بلکه لازم است از حمایت‌های اجتماعی و تخصصی مناسب برای خود نیز بهره‌مند شوند.

افکار خودکشی؛ نیازمند اقدام فوری

یزدانی در پایان با تأکید بر اهمیت جدی گرفتن افکار یا صحبت درباره خودکشی خاطرنشان کرد: در صورت بروز افکار خودکشی یا خطر آسیب به خود، نباید منتظر ماند و لازم است فوراً از خدمات اورژانسی یا مراکز تخصصی کمک دریافت شود.

وی تأکید کرد: شناخت علائم، مراجعه به‌موقع، تداوم درمان و همراهی آگاهانه خانواده می‌تواند نقش مهمی در مدیریت اختلال دوقطبی و کاهش پیامدهای آن داشته باشد.